JÚLDEGER JÝRNALISTER

Elimizde alǵash ret ónerkásip taqyrybyna maman­danýshy qazaq tildi jýrnalıster úshin uıymdas­tyryl­ǵan shyǵarmashylyq konkýrsty ENRC (Eýrazııalyq tabıǵat resýrstary korporasııasy) jáne “Egemen Qazaqstan” respýblıkalyq gazeti” aksıonerlik qo­ǵamy ótkizdi.Ony uıymdastyrýshylardyń anyqtaýy boıynsha konkýrstyń mıssııasy memlekettik tilge naqtyly qoldaý kórsetý, qazaq tildi jýrnalısterdiń kásibıligin arttyrý, medıa-salada jańa ekonomı­kalyq oılaýdy qalyptastyrý bolyp tabylady. Konkýrsqa elimizdiń barlyq óńirlerinen derlik ekonomıka taqyrybyna qalam terbeıtin jýrnalıster ózderiniń 2009 jyly aýdandyq, qalalyq, oblystyq, vedomstvolyq, respýblıkalyq gazetterde jarııalan­ǵan úzdik  jumystaryn usyndy. Onyń qorytyndy­syn shyǵarý barysynda oǵan qatysýshylardyń kásibı sheberligi men jarııalanymdardyń ózektiligi basty ólshem boldy. Senat depýtaty, kórnekti pýblısıst Qýanysh Sultanov bastaǵan qazylar alqasy konkýrstyń segiz júldegerin anyqtady. Birinshi orynǵa jáne 500 myń teńge mólsherindegi aq­shalaı syılyqqa respýblıkalyq “Egemen Qa­zaq­stan” gazeti bas redaktorynyń orynbasary Seıfolla Shaıynǵazy arnaýly joba – eki jyldyń ishinde otandyq merzimdi basylymdaǵy tereń maǵynaly ta­qy­ryptyq qosymshalardyń birine aınalǵan arnaýly “Úkimet” betterin daıyndaǵany úshin ıe boldy. Maqalalarynyń ózektiligi jáne shyǵarmashylyq iz­denisteri úshin árqaısysy 300 myń teńge kóle­min­degi ekinshi syılyqtarmen respýblıkalyq “Jas qa­zaq” gazetiniń ekonomıka jáne taldaý bóliminiń re­daktory Gúlzat Smaǵulova (Nurmoldaqyzy) jáne res­pýb­lıkalyq “Aıqyn” gazetiniń Astana qalasy boı­ynsha menshikti tilshisi Aıhan Shárip marapattaldy. “Munaıly astana” gazetiniń (Atyraý oblysy) bas redaktory Quttykereı Smadııar, Aqmola oblystyq “Arqa ajary” gazetiniń tilshisi Shynar Baıtyqova, “Qazaqstan temir joly” UK baspasóz qyzmetiniń qyzmetkeri Eskendir Ertaev salalyq baǵyttaǵy ázirlenimderindegi dáıektiligi úshin atap ótilip, olarǵa noýtbýkter tapsyrylatyn boldy. О́nerkásip taqyrybyna degen qyzyǵýshylyǵy úshin arnaýly aqshalaı syılyqtarǵa Pavlodar oblystyq “Saryarqa samaly” gazetiniń sholýshysy Nurbol Jaıyqbaev pen oblystyq “Mańǵystaý” gazetiniń sholýshysy Ábdiǵalym Sárkenov ıe boldy. Medıa-konkýrs ENRC kompanııasynyń BAQ-taǵy memlekettik tilge qoldaý kórsetý jónindegi strategııalyq baǵdarlamasynyń tabysty bir jobasy boldy. О́tkir qajettiligine jáne áleýetti bolashaǵyna baılanysty Eýrazııa korporasııasy ónerkásip taqyrybyna mamandanýshy qazaq tildi jýrnalısterge arnalǵan shyǵarmashylyq konkýrsty dástúrli jasap, ony “Egemen Qazaqstan” gazetimen birlesip, jyl saıyn ótkizýge sheshim qabyldady. JOLDAÝDY TÚSINDIRÝ – ÚLKEN ISTIŃ BASTAÝY 18 aqpanda Astana qalasyndaǵy Prezıdenttik mádenıet ortalyǵynda “Jańa onjyldyq – Jańa ekonomıkalyq órleý – Qazaqstannyń jańa múmkindikteri” atty Elbasynyń Qazaqstan halqyna Joldaýyn nasıhattaýdyń máselelerine arnalǵan respýblıkalyq semınar-keńes ótti. Is-sharaǵa Prezıdent Ákim­shi­li­giniń, Premer-Mınıstr Keńse­si­niń basshylyǵy, vıse-mınıstrler, mınıstrlikterdiń jaýapty hat­shy­lary, oblystar, Astana jáne Almaty qalalary ákimderiniń orynbasarlary, ortalyq jáne jergilikti at­qarýshy organdardyń qyzmetker­le­ri, JOO rektorlary, respýb­lı­kalyq BAQ jetekshileri, “Nur Otan” HDP jáne basqa da qoǵam­dyq uıymdardyń ókilderi qa­tysty. Keńeste Joldaý taqyryptary boıynsha túsindirý is-sharalaryn uıymdastyrýdyń negizgi ádisteri tal­qylanyp, ártúrli áleýmettik toptarmen jumys jónindegi usy­nym­dar ázirlendi. Aqparattyq ju­mystyń, sonyń ishinde respýb­lı­kalyq aqparattyq-nasıhattyq top­­tar (RANT) jumysynyń oń­taı­ly pishini men júrgizý ádis­teri aıqyndaldy. Ishinara alǵanda RANT jumysyn óndiristik ká­sip­oryndar men aýyldyq aýdandarǵa úlken kóńil bóle júrgizý usy­nyldy. Sonymen qatar, is-shara sheńbe­rinde Joldaýda belgilengen naqty salalar – ekonomıka, ındýstrııa­lan­dyrý, bilim berý, áleýmettik qor­ǵaý jáne t.b. salalar qıma­syn­daǵy mindetterdi júzege asyrý jóninde túsiniktemeler berildi. Semınar barysynda Prezı­dent Ákimshiligi Basshysynyń oryn­basary M.Áshimbaev, Máde­nıet jáne aqparat mınıstri M.Qul-Muhammed, Indýstrııa jáne saýda mınıstri Á.Isekeshev, Bilim jáne ǵylym mınıstri J.Túımebaev, Eńbek jáne ha­lyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri G.Ábdiqalyqova, “Nur Otan” HDP hatshysy E.Qarın, Qostanaı oblysy áki­miniń orynbasary S.Bekturǵanov, S.Aman­jolov atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan memlekettik ýnıversı­tetiniń rektory B.Mamyraev baıandama jasady. Sondaı-aq Syrtqy ister, Den­saýlyq saqtaý, Týrızm jáne sport mınıstrlikteriniń qurylymdyq bólimsheleriniń basshylary Jol­daýdy iske asyrý jónindegi shara­lar týraly naqty aqparattar berdi. Jumys qorytyndysy boıyn­sha barlyq RANT múshelerine jergilikti jerlerde jumystar júrgizý úshin aqparattyq-ádis­temelik materıaldar paketi tabys etildi. Úkimet músheleri jetekshilik etetin barlyq toptar 22 aqpan men 5 naýryz aralyǵynda saparǵa shy­ǵatyn bolady. Jergilikti atqarýshy organdar ókilderine kórneki úgit quraldaryn ázirleý kezinde biryńǵaı úlgi-qalyptardy ustaný usynyldy. Osyǵan baılanysty Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi ázirlegen dı­zaınerlik ázirlemeler taratylyp berildi. Sýretti túsirgen I.BÝRGANDINOV BASTAMALARDYŃ BASYM BAǴYTTARY A.Toqmaǵambetov atyndaǵy máde­nıet úıinde Qyzylorda qa­la­synyń ákimi Murat Ergeshbaev Elba­synyń ústimizdegi jylǵy Jol­daýynyń basym baǵyttary jáne odan týyndaıtyn mindet­terdi júzege asyrý sharalaryna arnalǵan aktıv jıynyn ótkizdi. Elimizde “Balapan” baǵdarla­masyn iske asyrý kózdelip otyr. Bul baǵdarlama boıynsha mektep­ke deıingi balalar mekemeleri ju­mysyn jan­dandyra túsý kerek bo­lady. Bıyldan bastap 13 kóp­qabatty úıden turatyn “Jibek joly” shaǵyn aýdanynyń negizi qalana bastaıdy, dedi M.Ergesh­baev. Gazdandyrý jumystary odan ári qarqyn almaqshy. Aktıv jıynynda otandyq bilim berý júıesin damytý týraly Qorqyt ata atyndaǵy Qyzylorda mem­le­kettik ýnıversıtetiniń rek­tory Baızaq Momynbaev óz oıyn ortaǵa saldy. Qala prokýrory­nyń orynba­sary Baǵym Kárbozov jınalǵan qaýymdy quqyq qorǵaý júıesinde reformalar bastalaty­nynan ha­bardar etti. Memlekettiń áleýmettik sala saıasatyndaǵy basty basymdyq halyqtyń jumyspen qamtylýy bolyp  tabylady. Osy oraıda qa­lalyq jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalar bóli­miniń bastyǵy Kúlshara Ember­genova ústimizdegi jyly “Jol kartasy” baǵdarlamasy boıynsha 4 myńdaı adam jumyspen qamty­latynyn jetkizdi. Aktıv jıynynda  Joldaýdan týyn­daıtyn mindetterdi oryndaý bar­shanyń isi ekeni qadap aı­tyl­dy. Erkin ÁBIL, Qyzylorda. “О́RLEÝDIŃ” KEZEKTI OTYRYSY “Nur Otan” halyqtyq-demo­kra­tııa­lyq partııasy Úkimettiń kóptegen memlekettik jáne sala­lyq baǵdarla­malaryn daıyndaýǵa, sondaı-aq sarap­tamalyq baǵa­lary­na belsendi qatysyp keledi. Ortalyq apparatta ótken “Nur Otan” partııasy janyndaǵy “О́rleý” eko­nomıkalyq klýby jıynynda Qa­zaqstan Respýblıkasynyń Prezı­denti, partııa Tóraǵasy N.Á.Nazar­baevtyń “Jańa onjyldyq – jańa eko­nomı­ka­lyq órleý – Qazaqstan­nyń jańa múmkindikteri” Joldaýyn júzege asyrý máseleleri talqylandy. “Nur Otan” HDP Tóraǵasynyń birinshi orynbasary Nurlan Nyǵ­ma­týlın atap ótkendeı, “El Prezıdenti, partııa Tóraǵasy Nursultan Nazar­baev­­tyń jańa, ındýstrııaly Qazaqstan qalyptastyrý týraly ıdeıasyna birigý arqyly biz elimizde jańa ekonomıka, jańa óndiris, eńbekaqysy joǵary jańa jumys oryndaryn quryp, ekonomıkanyń turaqty damýyn qamtamasyz ete alamyz”. Sondaı-aq jıynda “О́rleý” ekonomıkalyq klýbynyń 2010 jylǵa arnalǵan memlekettik jáne jeke menshik áriptestik ınstıtýtyn damytýǵa, Qazaqstannyń bıznes klımatyna, bılik pen bıznestiń birlesip áreket etýiniń tıimdi qazaqstandyq úlgisine qatysty jumys josparlary tyńdaldy. Bulardyń barlyǵy Prezıdenttiń Qazaqstan halqyna Joldaýynda aıtylǵan, Qazaqstannyń 2020 jylǵa deıingi damýynyń negizgi tetikterin esepke ala otyryp qaralatyn bolady. “Egemen-aqparat”. QUQYQTYQ REFORMANYŃ OŃ ÚRDISI Elordada 2 kúnge sozylǵan azamattardyń ar-namysy men bostandyǵyn saqtaý jáne olardy túrli deńgeıdegi azaptaýlardan qorǵaý máselelerine arnalǵan halyqaralyq konferensııada elimizdiń ortalyq memlekettik organdary men quqyq qorǵaý uıymdary ulttyq aldyn alý tetikterin qurý jáne Qazaqstannyń zań shyǵarý organyna bekitý máselesin jan-jaqty talqylady. Ortalyq Azııadaǵy Halyq­aralyq túrme reformasy ókildigi uıymdastyrǵan, elimizdiń Ádilet mınıstrligi, Parlament Máji­li­siniń zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma jónindegi komıteti, Uly­brıtanııanyń úkimeti, EQYU-nyń Astana qalasyndaǵy Ortalyǵy qol­daý kórsetken bul sharaǵa BUU-nyń qaramaǵyndaǵy tıisti baǵyt-baǵdary bar komıtettiń músheleri Zdenek Haıek jáne Marııa Defınıs-Goıanovıch, son­daı-aq úkimettik emes uıymdar jetekshileri, ǵalymdar men quqyq qorǵaýshylar qatysty. Elbasynyń bıylǵy Joldaý­yn­da parlamenttik jáne qoǵamdyq baqylaýdy, onyń ishinde quqyq qorǵaý salasyndaǵy baqylaýdy kúsheıtý baǵytynda naqty tap­syr­malar júktelgeni belgili. 2008 jyly elimiz Adamnyń ar-na­mysyn aıaqqa taptaý men azaptaý, zorlyq-zombylyq kórsetýge qarsy konvensııanyń Fakýlta­tıvtik hattamasyna qol qoıǵan bolatyn. Al bul qujatqa sáıkes, Qazaqstan ótken jyldyń sońyna deıin ulttyq preventıvti tetik­terdiń úlgisin ázirlep, ony zańdyq turǵyda bekitý qajet bolatyn. Alaıda, bul máseleni júzege asy­rýda keıinge shegerý quqyǵy paı­dalanylyp, ony ońtaılandyrý mindeti 2010 jyldyń sáýir aıy­nyń sońyna qaldyrylǵan. Halyqaralyq jıynda sóz alǵan Ádilet mınıstrligi ókil­de­ri­niń sózine qaraǵanda, bul máse­leniń keıinge shegerilýi – atalǵan zań jobasyna arnaıy ǵylymı jáne jemqorlyqqa qarsy sarap­ta­ma júrgizilýi qajettigine baıla­nysty bolǵan eken. Bul maqsatqa jylyna 200 mln. teńge kóleminde qarjy bólinýi tıis. Olardyń só­zine qaraǵanda, atalǵan is-sharalar elimizdegi quqyqtyq salanyń je­tilýine, jazaǵa tartylǵan jandar­dyń jaǵdaıyn halyqaralyq stan­dartqa jaqyndatýǵa, sol arqyly atalǵan zań jobasynyń joǵary deńgeıde ázirlenýine yqpal etpek. Máselen, Adam quqyqtary jó­nindegi ýákil Asqar Shákirovtiń só­zine qaraǵanda, ulttyq preven­tıv­ti tetikter úlgisin jasaý – jazalanýshy azamattardyń quqy­ǵyn qorǵaýdy kúsheıtýge yqpal et­pek. Al BUU-nyń Astana qala­syndaǵy Ortalyǵynyń jetekshisi Aleksandr Kelchevskıı qoǵamdyq baqylaýdyń biryńǵaı ustanym­daryn ázirleý men ulttyq pre­ven­tıvti tetikterdiń úılestirýshi or­ganyn qurýdyń mańyzy aıryqsha ekenine toqtalyp ótti. Onyń pi­kirinshe, qoǵamdyq baqylaýshylar tek Ádilet mınıstrligi mekeme­lerin ǵana emes, sondaı-aq Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń, Ishki ister, Densaýlyq saqtaý, Bilim jáne ǵylym, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý, sondaı-aq Qorǵanys mınıstrlikteriniń mekemelerin aralaýǵa da tolyqtaı múmkindik alýy tıis. Jıynda halyqaralyq túrme reformasynyń atqarýshy dırek­tory Hann Elısonnyń aıtqan oı-paıymy da kóptiń kóńilinen shyq­ty. Onyń aıtýynsha, azamattardy bas bostandyqtarynan aıyratyn jerlerge táýelsiz qoǵamdyq ba­qy­laý júrgizý arqyly túrli deń­geı­degi azaptaýlardyń aldyn alýǵa, sol arqyly zańsyz jábir kórse­týshiliktiń jolyn kesýge bolady. Al Ádilet vıse-mınıstri Dýlat Qusdáýletov atalǵan joba boıyn­sha mınıstrlik janynan arnaıy jumys toby qúrylǵanyn, onyń jumysyna ǵalymdar men úkimettik salalardyń ókilderi tartylǵanyn atap ótti. “Bul júıeni qurý úshin kóptegen zańnamalyq aktilerge ózgerister engizilýi qajet”, deıdi D. Qusdáýletov. Bir atap óterligi, adam quqyq­taryn qorǵaý men azamattardy túrli deńgeılerdegi azaptaýlar men zorlyq-zombylyqtan qutqarý ba­ǵytyndaǵy sharalar budan buryn da júzege asyrylyp kelgen. Má­se­len, 2009 jyldyń aıaǵynda Jo­ǵarǵy Sot jeke adamnyń abyroıy men qadir-qasıetine qol suǵyl­maýshylyq jáne olardyń bos­tan­dyǵyn qorǵaý máseleleri boı­yn­sha arnaıy normatıvtik qaýly qabyldaǵan bolatyn. Buǵan qosa, Bas prokýratýra, Ulttyq qaýipsiz­dik komıteti, Ádilet, Ishki ister mınıstrlikteri arasynda birles­ken buıryqqa qol qoıylǵan. Onyń maqsaty – bas bostan­dyǵynan aıyrylǵan azamattardy azaptaý, jábir kórsetý oqıǵalaryn anyqtaý úshin quqyq qorǵaý or­gandary men azamattyq qoǵam sýbektileriniń arasyndaǵy ózara baılanysty nyǵaıtý. Sol sebepti, elimizdegi táýelsiz óńirlik baqylaý ınstıtýttarynyń jumysyn bir júıege keltirý bastamasy da osy­lardyń zańdy jalǵasy bolmaq. Láıla EDILQYZY. TIL ÚIRENÝShILERGE TIIMDI TÁSIL Mádenıet jáne aqparat mı­nıs­trliginiń Til komıtetinde “Qa­zaqstan Respýblıkasy memlekettik qyzmetshisiniń tildik portfeli” júıesiniń tusaýkeser rásimi ótkizildi. Mınıstrliktiń jaýapty hatshysy Janna Qurmanǵalıeva bul júıeniń – Elbasynyń memlekettik tildi úıretý úderisinde jańashyl jobalardy ba­tyl qolǵa alý qajettigi týraly tap­syrmasyna oraı ázirlenip, elimizde tuńǵysh ret júzege asyrylǵaly otyr­ǵan jańa joba ekenin atap ótti. Osy­ǵan oraı, bul jobany qol­da­nys­qa en­gizý jumystaryn keshendi túrde, ıaǵnı ozyq tájirıbe retinde taratý, na­sıhattaý, jetildirý maqsatynda jan-jaqty atsalysý qajettigine toqtaldy. “Qazaqstan Respýblıkasy mem­le­kettik qyzmetshisiniń tildik portfeli” júıesi 19 oqý quralynan turatyn keshen retinde maz­mundyq jáne sapalyq sıpaty turǵysynan álemdik ozyq oqý-ádistemeliktermen deńgeı­les bolyp otyr. Bul keshendi júıe tildi úırenýdiń eýropalyq úlgisine saı birinshi deńgeıden altynshy deńgeıge deıin meńgerýdi qamtamasyz etedi. Iаǵnı, tildi úırenýshi alǵashqy dáristen bastap ár deńgeı saıyn ózindik bilimin baǵalaý arqyly altynshy deńgeıge jetkende tildi tolyq meńgerip shyǵýy shart. Joba TMD elderinde Reseıden keıin bizde ǵana júzege asyrylyp, oǵan Sh.Shaıahmetov atyndaǵy Tilderdi damytýdyń respýblıkalyq úılestirý-ádistemelik ortalyǵy muryndyq bolyp otyr eken. Tusaýkeser barysynda bul júıe týraly Sh.Shaıahmetov atyndaǵy Tilderdi damytýdyń respýblıkalyq úılestirý-ádistemelik ortalyǵynyń dırektory Birjan Belǵara tolyqtaı túsinikteme berdi. Sondaı-aq, bir­qa­tar ǵalymdar, til mamandary keshendi joba jóninde óz oılaryn ortaǵa salyp, pikir almasty. Berik SADYR. SÁTIMEN QORǴALǴAN ULTTYQ BAIаNDAMA Ústimizdegi jyldyń 12 aqpanynda elimiz BUU-nyń Adam quqyqtary jónindegi keńesinde Adam quqy salasyndaǵy ámbebap ulttyq baıandamany zor tabyspen qorǵady. Bul jóninde keshe Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginde ótken baspasóz máslıhatynda Jeneva qalasynda Ulttyq baıandamany qorǵap qaıtqan qazaqstandyq delegasııa ókilderi málim etti. Baspasóz máslıhatyna Syrtqy ister mınıstrliginiń Erekshe tap­syrmalar jónindegi elshisi Mádına Jarbosynova, Mádenıet jáne aq­parat vıse-mınıstri Ǵazız Telebaev, Prezıdent janyndaǵy Adam qu­qyq­tary jónindegi komıssııanyń hat­shysy Tastemir Ábishev jáne Adam quqyqtary jónindegi ulttyq orta­ly­ǵynyń jetekshisi Vıacheslav Kalıýj­nyı qatysty. Mádına Bıneshqy­zynyń aıtýynsha, elimiz táýelsizdik al­ǵannan beri adam quqy sala­syn­daǵy 60-tan astam kópjaqty halyq­aralyq sharttar men keli­simderdiń qatysý­shysy bolyp tabylady. Eli­miz bul joly da TMD jáne Ortalyq Azııa elderi arasynda tuńǵysh ret daıyn­dalǵan Ulttyq is-qımyl jos­paryn kópshilik nazaryna usynǵan. Oǵan 80-ge jýyq el jazylsa, úsh saǵat­tyq ınteraktıvtik úndesý keze­ńin­de 54 memleket sóılep úlgeripti, al qal­ǵan­dary óz usynymdaryn Keńes hatshy­lyǵyna tabys etken. Qatysýshylar Qazaqstandaǵy adam quqyn qorǵaý salasyndaǵy jetis­tikterdi oń baǵa­lap­ty. Ásirese, 2009 – 2012 jyl­dar­ǵa arnalǵan adam quqyn qorǵaýdyń jospary men 2010 – 2020 jyldarǵa arnalǵan quqyqtyq saıasatty ary qaraı jetildirýge arnalǵan tu­jy­rymdama erekshe atalyp ótilgen. Sondaı-aq keıbir kemshin tus­tar­ǵa da nazar aýdarylǵany belgili bol­dy. Elimiz Azaptaýlarǵa qarsy kon­ven­sııanyń qatysýshysy bolyp ta­byl­ǵanymen, keıbir quqyq qorǵaý qyz­metteri azamattardy qorlaýǵa, ar-ojdanyn aıaqqa basýǵa jol be­re­tin­digine baılanysty birqatar usynym­dar kóldeneń tartylypty. Sol sııaq­ty sot júıesiniń táýel­siz­digin qamta­masyz etý, sot tóreligin iske asyrýda áı­elder men bala­lardyń quqyn saq­taý jáne adam quqyn qorǵaıtyn ıns­tı­týttar jumysyn barynsha jetildi­rý má­seleleri de nazardan tys qal­ma­ǵan. Áıtse de elimizdegi basty je­tistik ulttyq tatýlyq pen saıası turaq­­ty­lyq ekeni erekshe atalyp ótilipti. Taǵy bir belgili bolǵany – elimiz ústimizdegi jyldyń maýsym aıynda BUU Adam quqyqtary jó­nindegi ke­ńestiń Adam quqy sala­syndaǵy ám­be­bap sholýǵa arnalǵan kezekti oty­ry­synda ulttyq baıan­damany tolyq bekitýdi kózdep otyr. Jalpy, EQYU tóraǵasy retinde elimizge erekshe yqy­las tanyty­lyp, adam quqy qan­daı dárejede ekendigine qyzyǵýshy­lyq tanytqan memleketter sany ar­typty. Osyǵan oraı quramynda or­ta­lyq mem­lekettik atqarýshy organ­dardyń, Adam quqy jónindegi komıs­sııanyń jáne Adam quqyn qorǵaý ulttyq or­talyǵynyń 22 múshesi kir­gen qazaq­standyq delegasııany vıse-premer Erbol Orynbaev bastap barypty. Ámbebap sholý BUU-ǵa kiretin 192 el­diń barlyǵynda júrgizilse, ol tórt jylda bir ret qorǵalady eken. Iаǵnı, 1 jylda 48 memleketten óte­tin bolsa, tórt jylda ol túgel jú­zege asýy tıis. Osyny esepke alsaq, endi elimiz kelesi Ulttyq baıan­da­ma­ny 2014 jyly qorǵaıtyn bolady. Asqar TURAPBAIULY. ǴARYSh SALASYNDAǴY YNTYMAQTASTYQ Jýyrda Ulttyq ǵa­rysh agenttiginiń tó­ra­ǵasy Talǵat Musabaev bastaǵan Qazaqstan dele­ga­sııasy Taılandta ót­ken Azııa jáne Tynyq mu­hıty aımaǵynyń ǵarysh agenttikteri forýmy­nyń 16-sessııasy kezinde Japonııanyń áýeǵarysh­tyq zertteýler agent­tiginiń mamandarymen kezdesý ótkizdi. Kezdesýde eki másele, aldaǵy ýaqytta 200-den 500 kıloǵa deıin tartatyn jáne salmaǵy 10 kılony quraıtyn shaǵyn spýt­nıkter qurýdyń perspek­tı­valary men ǵarysh ǵylymyn damytý máseleleri qaraldy. Júzdesý sońynda Qazaqstannyń Ulttyq ǵarysh agenttiginiń tóra­ǵasy men JAXA prezıdenti Keıd­jı Tachıkava eki el agent­tikteriniń arasynda ǵarysh sa­lasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtý jóninde kelisimge qol qoıdy. Dastan KENJALIN. KEDEN KODEKSI TANYSTYRYLDY Sársenbide Qarjy mınıstrliginiń Kedendik baqylaý komıteti dıp­lo­matııalyq mıssııalar men elimizde akkredıttelgen halyqaralyq uıym­dar ókilderi úshin Keden odaǵy Keden kodeksiniń tusaýkeserin ótkizdi. Onda Kedendik baqylaý komı­te­tiniń tóraǵasy Qozykórpesh Kár­bozov keden qyzmetin jań­ǵyr­tý, onyń zańnamalyq bazasyn je­tildirý, halyqaralyq qatynas­tar­dy, onyń ishinde jańadan qu­ryl­ǵan Keden odaǵy sheńberinde te­reń­detý men damytý boıynsha júr­gizilip jatqan jumystar týraly áńgimeledi. Keden odaǵynyń negizgi tini Belarýs, Qazaqstan jáne Reseı mem­leketteri basshylarynyń saıa­sı erik-jigerleriniń, úsh el úki­met­teriniń ortaq, kelisip tıimdi ju­mys isteýinde jatyr. 2009 jyl­dyń qańtarynan bastap ulttyqtan joǵary organ – Keden odaǵynyń komıssııasy negizgi qujattardy ázirleýge kirisken bolatyn. Jańa Keden kodeksin Qazaqstan basqar­ǵan jumys toby óte qysqa mer­zimde sapaly daıyndap shyqty. Jańa kodeks jasaqtaý barysynda elimiz 2009 jyly ratıfı­ka­sııa­laǵan Kedendik rásimderdi ońaı­latý jáne úılestirý týraly ha­lyqaralyq tujyrymdamany ne­gizge aldy. Keden odaǵynyń aýmaǵynda biryńǵaı basqarýsyz yqpaldasý úderisin jetildirmeý múmkin emes. Sondyqtan, bul halyqaralyq qujatty qabyldaýdyń mańyzy zor. О́z baıandamasynda Q.Kár­bozov dıplomatııalyq ortanyń jáne halyqaralyq uıymdardyń ókilderin Keden komıtetiniń kedendik rásimderdi ońaılatýǵa múmkindik beretin is-sharalar barysy jóninde habardar etti. Elbasynyń Joldaýynda jarııa etilgen bıznes-ahýaldy jaqsartý boıynsha bergen tapsyrmalardyń iske asyrylatyndyǵyn málimdedi. Tusaýkeser barysynda sondaı-aq, syrtqy shekaradaǵy yqpal­dasqan baqylaýdy júrgizýdegi KBK Jedel basqarý ortalyǵynyń mindetteri men bolashaǵy týraly málimet berildi. Tusaýkeser sońynda elimizdegi shetel uıymdarynyń ókilderi Kedendik baqylaý komıtetiniń Jedel basqarý ortalyǵyna jáne Dúnıejúzilik keden uıymy ja­nyn­daǵy óńirlik oqý ortalyǵy­nyń ofısinde boldy. Venera TÚGELBAI. BIRYŃǴAI QUJAT DAIYNDAÝǴA KELISTI Astana qalasynda sarapshy-ǵalymdardan, qoǵam qaıratker­le­rinen, onyń ishinde Ulttyq saıasat tujyrymdamasy jobasynyń avtorlarynan quralǵan jumys toby óz otyrysyn ótkizdi. Jumys tobynyń quramynda L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ult­tyq ýnıversıtetiniń profes­so­ry, zań ǵylymdarynyń doktory Baqytjan Ábdiraıym, qoǵam qaı­ratkeri, fılosofııa ǵylymda­ry­nyń doktory Amangeldi Aıtaly, Qa­zaqstan koreıleri assosıasııa­synyń vıse-prezıdenti, tarıh ǵylymdarynyń doktory Georgıı Kan, “Ult taǵdyry” qozǵaly­sy­nyń tóraǵasy Dos Kóshim, Qazaq eko­nomıkalyq ýnıversıtetiniń pro­fessory, fılosofııa ǵylym­da­rynyń doktory Vladımır Ko­chenov, qoǵam qaıratkeri Dos Nur-Ahmet, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń professory, zań ǵylymdarynyń doktory Eńlik Nurǵalıeva, Altynbek Sársenbaıuly qorynyń jetekshisi Aıdos Sarym bar. Pikirtalasqa Qazaqstan halqy Assambleıasy Tóraǵasynyń oryn­basary E.Toǵjanov, sondaı-aq sa­rapshylar men ǵalymdar: Memle­ket tarıhy ınstıtýtynyń dırek­to­ry, tarıh ǵylymdarynyń dok­tory B.Aıaǵan, L.N.Gýmılev atyn­daǵy Eýrazııa ulttyq ýnıver­sı­te­tiniń áleýmettik ǵylymdar fa­kýl­tetiniń dekany, tarıh ǵy­lym­darynyń doktory Z.Qabyldınov jáne basqalar qatysty. Jumys tobynyń músheleri óz qyzmetiniń negizgi prınsıpteri men uıymdastyrýshylyq nysa­nyn anyqtap, El birligi dok­trı­nasy, Ulttyq saıasat tujyrym­da­masy jobalarynyń, azamattar men uı­ym­dardyń kóptegen usy­nys­ta­rynyń negizinde Qazaq­stan­nyń 2020 jylǵa deıingi damýynyń strategııalyq josparynyń qaǵı­dalaryn iske asyrýǵa baǵyttalǵan biryńǵaı qujat daıyndaýǵa kelisti. “Egemen-aqparat”. BAS UIYM REITINGINDE JOǴARYLAI TÚSTI Birikken Ulttar Uıymynyń ekonomıkalyq jáne áleýmettik máseleler jónindegi departamenti memleketterdiń elektrondy úkimet tehnologııalaryn paıdalanýǵa daıyndyǵynyń jańa reıtıngin jarııa etti (Glodal e-Govrnment Survey 2010). Onda 192 eldegi elektrondy úkimet damýynyń jaǵdaıy týraly derekter keltirilgen. Jarııalanǵan aqparattarǵa sáıkes, Qazaqstan 2010 jyly elektrondy úkimet damýy boıynsha 2008 jylǵy 81 orynnan 35 pozısııa joǵarylap, 46 orynǵa turaqtaǵan. On-laın qyzmetin usyný boıynsha Qazaqstan álemdik ortasha deńgeı ındeksinen (24 oryn) alda keledi. Al jańalyqtar engizýge daıyndyq jóninen 22 orynda tur. Azamattardyń elektrondyq qatysý kórsetkishi klassıfıkasııasy boıynsha elektrondy memlekettik jobalarda Qazaqstan 2010 jyly 2008 jylǵy 106 orynnan 16 orynǵa deıin kóterilgen. Reıtıngtiń osylaısha joǵarylaýyna Elektrondy memlekettik satyp alýlar portaly men memlekettik organdarda 59 elektrondyq qyzmetti paıdalaný, “E-lısenzııalaý”, “E-notarıat” aqparat júıesiniń mem­lekettik derekter bazasyn tájirıbelik paıdalaný sııaqty faktorlar oń áser etken. Azamattardyń elektrondy qatysýlary boıynsha kórsetkishterdiń joǵarylaýyna elektrondy úkimet portalynda Memleket basshysymen tikeleı jeli ótkizý oń yqpalyn tıgizgen. Osy úderistiń aıasynda Memleket basshysyna 44 452 suraq qoıylyp, memlekettik organdar birinshi basshylarynyń blog-tuǵyrnamasy qurylǵan jáne elektrondy úkimet portaly men bnews.kz portalynda memlekettik organdardyń birinshi basshylarymen ınternet-máslıhat ótkizilgen. Ár memlekettiń elektrondy úkimetke daıyndyq ındeksi mynadaı úsh kishi ındeksten turady: adam áleýetiniń damý ındeksi, IKT-ınfraqurylymdary jaǵdaıynyń ındeksi jáne on-laındyq memlekettik qyzmet ındeksi (veb-qatysýlar). О́tken kezeń ishinde ár kishi ındekster boıynsha da keıbir ózgerister bolǵan. BUU reıtıngi kóshbasshylarynyń alǵashqy bestigin burynǵysynsha Ońtústik-Shyǵys Azııanyń, Batys Eýropa men Soltústik Amerıkanyń – Koreıa, AQSh, Kanada, Ulybrıtanııa, Nıderlandy sııaqty elderi qurap otyr. TMD elderi arasynda Ýkraına 54, Reseı 59 orynda tur. “Egemen-aqparat”.