Jaýynger denesi 74 jyldan keıin ata-baba qorymyna qoıyldy

Aýdan ákimi Mereke Mustafın óz sózinde bul sha­ranyń mańyzdylyǵyna toqtalyp, alty myńǵa jýyq zerendilik soǵys arda­ger­le­riniń erligi elge mura, óskeleń urpaqqa úlgi-ónege ekenin atap ótti. Budan keıin ob­lys­tyq qorǵanys is­teri de­partamentiniń bas­ty­ǵy Rýslan Qasy­mov pen «Qa­rýly kúsh­ter­diń ar­dagerleri» res­pýb­lı­ka­lyq qoǵamdyq bir­les­tigi oblystyq fılı­aly­nyń tóraǵasy Janat Ere­jepov júrekjardy sóz­derin aıtyp, marqum maıdangerge arnalǵan «Qyzyl áskerdiń qurylǵanyna 100 jyl» mereıtoılyq medalin maıdangerdiń inisi Aıdos Ábýtálipovke tabys etti. 

– Qaıyrqoja Ábýtá­li­pov 1923 jyly Qara­shi­lik aýylynda týǵan. Oty­zyn­shy jyldary Qarashilik pen Ortaǵash aýyldary «Stalın» ujymsharynyń qu­­ra­mynda boldy. Dúnıe­ni dúr silkindirgen soǵys bas­talǵanda osy eki aýyl­dyń jetpiske jý­yq azamatymen birge 1899 jyly tý­ǵan ákemiz Ábýtálip Dos­ma­ǵambetuly soǵysqa attanyp, maıdanda mert boldy. Qaı­yrqoja Ábýtálipov jas­taıynan ujymshardyń bas býhgalteri, keıin bas­qar­ma tóraǵasy qyzmetin atqar­dy. Ottaı janyp tur­ǵan ójet ári som de­neli jigit 1942 jyly qoly­na qarý alyp, Otanyn qor­ǵaý­ǵa attandy. Soǵysqa ke­ter­de inisi Kókini baýyry­na basyp, onyń ákesiniń or­nyn basatynyn, óziniń or­nyna Aıdos qalatynyn aıtyp ketipti. Aǵa­taıym Vol­hov maı­da­­nyndaǵy 286-atqysh­tar dıvızııasynyń 986-a­tqyshtar polkiniń 5-at­­­qyshtar rotasy qura­my­n­da soǵysty. Qııan-kes­­ki urysta sheıit bol­ǵan baýyrymyzdyń taǵ­dy­­ry jóninde bertinge deı­in habarsyz boldyq. So­ǵysta kórsetken erligi úshin «Qyzyl juldyz» ord­enimen jáne «Erligi úshin», «Maıdandaǵy qyz­meti úshin» medaldarymen marapattalǵan, – dedi boz­daqtyń inisi Aıdos Áb­ý­­tálipov óz sózinde. 

Aqmola oblystyq ju­mys­pen qamtý já­ne áleý­met­tik baǵ­dar­la­ma­lardy úı­lestirý bas­qar­masy bas­shysynyń orynbasary Al­tyn Aıdosqyzy Reseı Fe­derasııasy Qorǵanys mı­nıstrliginiń «1941-1945 jyl­dary bolǵan Uly Otan so­ǵysyndaǵy halyqtyń erligi» atty (Qujattardyń elektrondyq bankinen) aqparattyq resýrsynan, Uly Otan soǵy­syn­daǵy erlik pen marapat jó­nindegi áskerı mura­ǵat­­taǵy qujattardan aǵa­synyń erligi jóninde má­limet alǵan. Onda 1943 jyl­­dyń 19 naýryzynda qor­ǵanystyń aldyńǵy she­bin buzý kezinde Qaı­yr­qoja Ábýtálipov qarsha bo­raǵan oqtyń astymen al­ǵa jyljyp, óz rotasyn sha­býyl­ǵa kóterdi delingen. Jaý­dyń qorǵanysyna bi­rin­shi bolyp kirgen jas sar­dar eki fashıst ofı­se­rin tutqynǵa alyp, po­lk shta­byna jetkizýdi uıym­das­­tyrypty. Onyń ústine okop­ta bes fashıstiń kó­zin qurtqan. 

1943 jyldyń 11 sáý­irinde basqyn­shy­lar­men bol­ǵan urysta ne­mis­­ter okoptyń sol ja­ǵy­­na lap qoıady. Koman­dır óz ro­ta­synyń sol jaq qa­na­tyn­daǵy bir top jaý­yn­­­ger­lerdi uıym­das­ty­ryp, bes saǵat boıy  qorǵanǵan. Keı­in qar­sy shabýyldap, ne­­mis­ter­di okoptan qýyp shy­­ǵa­dy. Munda jaýdyń on shaqty ofıseri men sol­­datynyń denesi qalǵan. Sóı­­tip rota komandıri, ka­­pıtan Qaı­­yrqoja Ábýtálipov so­­naý surapyl soǵysta er­lik­tiń óshpes úlgisin kór­set­ti. О́kinishke qaraı, ol 1944 jyldyń naýryzynda erlikpen qaza tapty. Estonııanyń Narva aýdanyndaǵy Andrasare derevnıasynyń mańyndaǵy baýyrlastar zıratynda jerlengen. Bul zırattyń to­pyraǵyn týǵan jerge áke­lýge Máskeýde turatyn ze­rendilik jerlesimiz, Re­seı óndirisiniń munaı ónim­derin Qazaqstanda sa­tatyn «Alef trade» ká­sip­­­ornynyń bas dırekto­ry Qaıyrly Ǵalıev pen eston­dyq boks qaý­ym­das­tyǵynyń prezıdenti Aleksandr Karabaev qolushtaryn so­zypty. Qaıyrqoja Ábý­tá­lipov jerlengen baý­yr­lastar zıratynan áke­­lingen kapsýladaǵy to­py­raq Qarashilik aýy­lyn­daǵy ata-babalary, tý­ys-týǵandary jatqan zı­­ratqa jerlenip, basyna es­kertkish tas pen gúl shoq­ta­ry qoıyldy. 

Ramazan TILEÝOV,

jýrnalıst

Aqmola oblysy