Bizdiń maqsat – memlekettik qyzmetshilerdi yntalandyrýdyń joǵary deńgeıine qol jetkizý – A.Shpekbaev

Damyǵan 30 eldiń qataryna kirýge jol ashatyn, kásibı memlekettik apparattyń qalyptasýyna bóget bolatyn osyndaı júıeli máselelerdiń biri halyqqa tıimdi jáne adal qyzmet etý ıdeıasyn qunsyzdandyratyn memlekettik qyzmetshilerdiń eńbekaqy deńgeıiniń jetkiliksiz dárejedegi básekege qabilettiligi bolyp tabylady.

Bul – memlekettik apparat qyzmet­kerleriniń kásibı dárejesiniń tómen deńgeıiniń jáne olardyń jemqor­lyqqa ushyraý sebepteriniń biri. Memleket basshysynyń tapsyrmasymen biz osy máseleni sheshýdiń keshendi amaldaryn qarastyrdyq.

Birinshiden, kadrlardy irikteý jáne joǵarylatý barysynda biliktilik tásili engizildi. Mamannyń bilim deńgeıin ǵana emes, sonymen qatar onyń óz bilimin kúndelikti qyzmette qalaı qoldanatynyn jáne osyǵan qajetti daǵdylary men qabiletteriniń bolýyn anyqtaýdyń mańyzdy ekendigimen kelispeý múmkin emes. Nátıjeli jumysker bolý úshin teorııalyq bilim jetkiliksiz. Mysaly, kóshbasshylyq salasyndaǵy maman árqashan kóshbasshy bola almaýy yqtımal.

Ekinshiden, memlekettik organdar­dyń qyzmetshilerin baǵalaý júıesin qaıta qarastyrý iske asyryldy. Bul júıeniń kemshilikteri aıqyn. Memlekettik qyzmetshiniń atqaratyn jumysynyń nátıjeliligi onyń uıym­nyń strategııalyq josparyn júzege asyrýǵa qosqan jeke úlesine ádil baǵa berýge múmkindik bermeıtin resmı kórsetkishterge oraı anyqtaldy.

Biz mamannyń kásibı qalyptasýyn ǵylymǵa negizdelgen tekserý júıe­sin engizý arqyly osy jáne basqa kemshilikterdi joıdyq. Bul júıeniń sapasy «B» korpýsynyń ákimshilik memlekettik qyzmetshilerin keshendi attestattaý barysynda synaldy.

Memlekettik organdardyń qyzmetshi­lerin qarjylyq yntalandyrýdy kúsheıtý qajet boldy. Memlekettik qyz­metshilerdiń eńbekaqysyn olardyń qyzmetiniń nátıjelerine baılanysty kóterý Ult josparynda kórinis tapqan túıindi mindetterdiń biri ekendigi belgili. Ony sheshý Memleket basshysynyń bizdiń barlyq jumysymyz halyqtyń tabys deńgeıin arttyrýǵa baǵyttalýy tıis degen nusqaýy turǵysynda aıryqsha ózektilikke ıe bolady. Ol úshin eńbekaqy tóleýdiń jańa júıesi ázirlendi, qanatqaqty rejimde Agenttikte, Ádilet mınıstrliginde, Astana qalasynyń jáne Mańǵystaý oblysynyń ákimdikterinde engizildi.

Ol eki bólikten turady: faktorly-baldyq shkala negizinde anyqtalatyn «turaqty» jáne bir jyl ishinde atqarǵan jumys nátıjeleri boıynsha kem degende 4 jalaqydan joǵary bonýs tóleýge baılanysty «aýyspaly».

Qanatqaqty jobanyń máni nede? Jańa júıeniń úsh aıqyndaýshy faktory bar. Ol quzyrettilik pen jumys tájirıbesi, sheshiletin mindetterdiń aýyrtpalyq deńgeıi jáne nátıjege qol jetkizý úshin jaýapkershilik deńgeıi. Atalǵan faktorlar boıynsha «upaılar» jıyntyǵy eńbekaqy tóleýdiń jańa kestesindegi laýazymnyń ornyn aıqyndaıdy. Ol 4 blokqa birikken: jaýapty hatshylar, apparattardyń basshylary men komıtetterdiń tóraǵalary kiretin joǵary basqarýshy, negizgi, járdem berýshi jáne qosalqy.

Qyzmetiniń tıimdiligi uıymnyń strate­gııalyq maqsattarǵa qol jet­kizýi úshin túıindi bolyp tabylatyn ne­gizgi salalyq bólimshelerdegi jumys, árı­ne, járdem berýshi jáne qosal­qy qury­lymdardaǵy jumyspen salys­tyrǵanda áldeqaıda joǵary tólenetin bolady.

Eńbekaqy tóleýdiń jańa júıesin engizý ne beredi?

Birinshiden, materıaldyq yntalan­dyrýdyń pármendi tetigi qurylady. Biz birinshi ret jumystyń sıpatyna, aýyrtpalyq deńgeıine jáne tıimdiligine qaramastan, barlyǵy teń dárejede jalaqy men syıaqy alatyn teńestirilgen tásilden bas tartamyz.

Mysaly, memlekettik organnyń strategııalyq maqsattaryna qol jetkizýde mańyzdy ról atqaratyn depar­tamentiniń sarapshysy, qujattardy tirkeý men jiberý boıynsha mindetterdi atqaratyn kanselıarııa bóliminiń mamanymen birdeı eńbekaqy alady. Bireýi tıimdi basqarýshylyq sheshimderdi turaqty izdeýmen aınalyssa, ekinshisi ázirlengen daıyn algorıtm sheńberinde áreket etedi. Syıaqyǵa baılanysty jaǵdaı da osyndaı. Iаǵnı, ádilettiliktiń negizgi qaǵıdasy buzylady.

Ekinshiden, jańa modeldi qoldaný aımaqtardaǵy jáne ortalyqtaǵy memle­kettik qyzmetshilerdiń jalaqysyndaǵy úılespeýshilikti 70%-dan 10%-ǵa deıin túbegeıli qysqartýǵa múmkindik beredi. Ol «ortalyq-aımaq-ortalyq» qaǵıdasy boıynsha kadrlar aınalymy tetigin tıimdi qoldanýǵa múmkindik beredi.

Úshinshiden, osy jolmen biz memlekettik qyzmetti ásirese talantty jastar úshin eńbek naryǵyndaǵy tartymdy, básekege qabiletti oıynshy retinde tanystyra alamyz. Búgingi kúnniń ózinde pılottyq organdardaǵy memlekettik qyzmetshilerdiń jalaqysy eki ese artty. Ol eńbekke degen qatynasty túbegeıli ózgertedi, ıaǵnı zamanaýı adamdy jetistikke jeteleıtin jasampazdyq pen kóshbasshylyqqa shaqyrady.

Árıne sanaýly aılar ishinde memle­kettik qyzmetshilerdi materıaldyq ynta­landyrýdyń úzdik modeli qurylady dep esepteý qatelik bolar. Sol sebepti bul jobany júzege asyrýdyń barlyq máselelik jaqtaryn taldap, ári qaraı ony barlyq memlekettik apparat aýqymynda iske qosý úshin qanatqaqty rejimde engizildi.

Qanatqaqty jobanyń aralyq nátı­jeleri qyzmetshilerdiń adal jáne tıimdi eńbek etýge talpynysyn, sonymen qatar básekeniń artýyn kórsetip jatqanyn atap ótken jón. О́tken jylmen salystyrǵanda kadrlardyń aýysýy shamamen 3 ese azaıdy, al Ádilet mınıstrliginde ústimizdegi jyly mem­lekettik qyzmet júıesinen bir de bir adam ketpegen.

Bir orynǵa jarııalanǵan baıqaýǵa úmitkerler sany – 55, ol memlekettik qyzmettiń tartymdylyǵy men abyroıy­nyń artýyn dáleldeıdi. Reformanyń joǵary tıimdiliginiń mańyzdy kórset­kishteriniń biri – qanatqaqty jobany júzege asyrýǵa qatysatyn memlekettik organ­dardan surastyrylǵan jumys­shylardyń 95%-ynyń onyń nátı­jelerine qanaǵattanýynda.

Faktorlyq-baldyq shkala sheń­berinde jalaqynyń artýyna qaramastan, ústimizdegi jyly Agenttiktiń shtat sanyn tolyqtyrýǵa moratorıı júrgizý arqy­ly ortalyqta 30% jáne aımaq­tarda 10% ońtaılandyrdyq, bul orta­lyq apparattyń oryndaýshylyq satysyn­daǵy qyzmetshilerdiń jalaqysyn 60%-ǵa, aımaqtyq departament qyzmet­shileriniń jalaqysyn 10%-ǵa arttyrýǵa múmkindik berdi.

Bul baǵyttaǵy kelesi qadam kadr qyzmetteriniń jumysyn qoldanystaǵy «E-qyzmet» aqparattyq júıesi negizinde jalpy qyzmet kórsetý ortalyǵynyń úlgisine aýystyrý boldy.

Sheteldik jáne otandyq tájirıbe kórsetkendeı, jeke kompanııalar men memlekettik mekemelerdiń adamzat­tyq kapıtaly sapasyn aıtarlyq­taı arttyrýǵa qol jetkizý, sonymen qatar HR-saıasat salasynda shyǵyndardy azaıtý qyzmetkerlerdi basqarýdyń ınte­grasııalanǵan júıesin qurý arqyly qamtamasyz etiledi. Ol – qyz­met kórsetý ortalyǵynyń jalpyǵa ortaq modelderiniń biri. Mysaly, Nıderlandta qyzmetkerlerdi basqarý salasynda qyzmet kórsetetin osyndaı orta­lyqty qurý memlekettik mekemeler­diń atalǵan qyzmetti atqaratyn ju­mys­kerler sanyn 50 paıyzǵa qys­qartýǵa jáne 250 mln AQSh dollary kólemindegi qarajatty únemdeýge múmkindik berdi. Bizdiń jobany júzege asyrý HR-úrdisterine jumsalatyn shyǵyndy qysqartýǵa jaǵdaı týǵyzady.

Qyzmetkerlerdi basqarýdyń ınte­grasııalanǵan júıesiniń jumys isteýi sheńberindegi kadrlyq is júrgizýdi ortalyqtandyrý memlekettik organ­dar­dyń qurylymy men qyzmetshilerin ońtaılandyrýdyń sapaly jańa kezeńiniń bastamasy bolmaq. Bizdiń esebimiz boıyn­sha, atalǵan modeldi barlyq memle­kettik qyzmet aýqymynda qoldaný kadr bólimderiniń qyzmetkerlerin jáne jalaqy tóleý boıynsha býhgalterlerdi shamamen 4600-ge qysqartyp, jyl saıyn 5,5 mlrd teńge únemdeýge múmkindik beredi.

Ońtaılandyrý boıynsha keshendi jumys memlekettik qyzmetshilerdiń eńbekaqysynyń jańa júıesin engizý boıynsha jobaǵa qatysatyn ákimdikterde de júrgizilýde.

Osylaı, ózgertýdiń arqasynda Astana ákimdigi basqarmalarynyń sany 30-dan 21-ge deıin qysqardy. Artyq basqarýshylyq qurylymdar ońtaılandyryldy, qosarlanýshylyq joıyldy. Agenttikke uqsas qyzmetshi­lerdi basqarýdyń biryńǵaı qyzmeti, sonymen qatar baqylaý salasynda Biryńǵaı organ quryldy. Halyqpen keri baılanys qurýǵa arnalǵan «I-komek» baǵdarlamasy iske qosyldy.

Mańǵystaý oblysynda basqarý­shylyq qurylymdardy ońtaı­landyrý, bıznes-úrdisterdi avtomattandyrý júrgizilýde, aýdandar qaǵazsyz qujat almasý júıesine aýysýda.

Baqylaý-qadaǵalaý mindetteriniń qysqarýy, qosarlanǵan mindetterdiń joıylýy, mindetterdi básekeli ortaǵa jiberý jáne ári qaraı sıfrlan­dyrý memlekettik organdardyń qurylym­dary men shtat sanynyń ońtaılan­dy­rylýyna, memlekettik qyzmetshilerdiń eńbekaqysyn arttyrýǵa arnalǵan qajet­ti qarjy qorynyń paıda bolýyna jaǵdaı týǵyzady.

Laýazymdary qysqartylatyn mamandardy áleýmettik qorǵaý maqsatynda biz beıindi memlekettik organdarmen birlesip olardy qaıta oqytý jáne ári qaraı jumyspen qamtamasyz etý máselesin sheshýdemiz.

Jalpy, faktorly-baldyq shkalany engizý boıynsha jumysty memlekettik organdarda shyǵyndardy ońtaılandyrý esebinen qarastyrylatyn qarjynyń bolýyn esepke ala otyryp, kezeń-kezeńimen ótkizý qarastyrylǵan. Sonyń ózinde Prezıdenttiń 2007 jylǵy 29 naýryzdaǵy «Ákimshilik reformany odan ári júrgizý jónindegi keıbir sharalar týraly» Jarlyǵyna sáıkes eńbekaqy tóleýdiń qoldanystaǵy qorynyń bıýdjetke qaıtarýdy qajet etpeıtindigin, ıaǵnı mem­lekettik organdardyń teńgeriminde qal­dyrylatyndyǵyn eskertip ótken jón.

Mansaptyq modeldi qurýdyń álemdik tájirıbesi boıynsha memlekettik qyzmetshilerge qoıylatyn talaptardy arttyrýmen qatar, olardyń áleýmettik qorǵalýynyń deńgeıin de arttyrý qajet. Sol sebepti qazirgi ýaqytta Prezıdent Ákimshiliginiń qoldaýymen Agenttik memlekettik qyzmetshilerdi áleýmettik qamtý deńgeıin jaqsartý boıynsha sharalar ázirleýde.

Baspanaly bolý jáne zeınetaqy taǵaıyndaý, balabaqshalarda oryndarmen qamtamasyz etý, aımaqtarda densaýlyqty qalypqa keltirý úshin jaǵ­daılar jasaý barysynda jeńildikter usyný sóz bolyp otyr.

Memlekettik qyzmetshilerdiń áleý­­mettik jaǵdaılaryn jaqsartýǵa Memleket basshysynyń 5 áleýmettik bastamasyn, onyń ishinde «7 – 20 – 25» baǵdarlamasyn júzege asyrý mańyzdy serpilis bermek. «Qazaqstannyń turǵyn úı qurylys jınaq banki» AQ-pen birlesip áskerı qyzmetshiler men arnaıy organdardyń qyzmetshilerine arnal­ǵan baǵdarlamalar sııaqty ákimshilik memlekettik qyzmetshilerge arnalǵan «5 – 5 – 25» ıpoteka máselesin ázirleý sharalary bastaldy. Jańa eńbekaqy júıesin qosqanda, munyń barlyǵy memlekettik qyzmetshilerdiń yntasyn aıtarlyqtaı arttyrýǵa múmkindik beretin bolady.

Memlekettik qyzmetshilerdiń jal­aqy­­s­yn ortasha deńgeıde eki ese arttyrý boıynsha reformany tolyqqandy júzege asyrý 220 mlrd teńge qosymsha qarjyny talap etedi. Qarajat mólsheri aýqymdy, biraq ony tipti bıýdjetke aýyrtpalyq túsirmeı-aq qarastyrýǵa bolady.

Atalǵan jumys Ulttyq ekonomıka mınıstrliginde Agenttikpen birlese Memleket basshysynyń memlekettik organdar men vedomstvolyq baǵynyshty uıymdardy ońtaılandyrý men nyǵaıtý týraly tapsyrmasy aıasynda oryndalyp jatyr. Biz bastapqy kezeńde bos jumys oryndaryn qysqartýdy durys dep esepteımiz. Olardyń mólsheri shamamen – 12 myń. Ol birden 13 mlrd teńge bólýge múmkindik beredi.

Baǵynysty uıymdardy ońtaılan­dyrý turǵysynan, olardyń uıymdyq-quqyqtyq nysanyn kommýnaldyq memlekettik mekemeden (KMM) kommer­sııalyq emes aksıonerlik qoǵamǵa (KEAQ) ózgertý tıimdi sharalardyń biri bolyp tabylady.

KEAQ formatynda jumys isteýdiń negizgi artyqshylyǵy – basqarýdyń ıkemdiligi, bıýdjetti bólýdegi táýel­sizdik, qyzmetkerlerdi básekege qabi­le­tti jalaqymen qamtamasyz etý jáne qyz­metkerler sanynyń azaıýtý múmkindigi.

Mysaly, osy ózgeristiń nátıjesinde Astana ákimdiginiń balalar úıi qarjy-sharýashylyq qyzmetiniń ashyqtyǵyn arttyrdy. Nátıjesinde 90 mln teńge únemdelip qarjy órt qaýipsizdigi júıesin jetildirýge, úı-jaılardy jóndeýge jáne jylýmen qamtamasyz etý ınfraqurylymyn jaqsartýǵa, bıometrııalyq qol jetkizý júıesin engizýge baǵyttalǵan.

Eń bastysy, qoldaǵy bıýdjetpen-aq qyzmetkerlerdiń eńbekaqysyn 3-4 esege kóterýge múmkindik bar. Eger burynǵy eńbekaqy 33-ten 120 myń teńgege deıin bolsa, búgingi kúni 120-dan 450 myń teńgege deıin jetip otyr. Astana balalar úıinde júrgizilgen mundaı jumys basqa memlekettik mekemeler úshin úlgi bola alady dep oılaımyn.

Joǵary deńgeıde yntalanǵan memlekettik qyzmetshi árqashan óziniń kásibı bilimi men daǵdylaryn damytýǵa talpynys jasaıtyny eshbir kúmán týǵyzbaıdy. Bul – bizdiń atqaratyn eńbegimizden kútiletin nátıje.

Alık ShPEKBAEV,

Qazaqstan Respýblıkasy Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń tóraǵasy