Túrkistan oblysy: Zııaly qaýym ne deıdi?

M. ERMAN:  О́ńirdiń áleýeti zor

Shymkentke respýblıkalyq mańyzy bar qala mártebesin berý jáne Túrkistan oblysyn qurý tek Qazaqstannyń ǵana emes, sonymen birge Ortalyq Azııa óńiriniń ekonomıkalyq múd­desi úshin jumys isteýge múm­­kindik beredi. Eger biz Shymkent pen jańadan quryl­ǵan Túrkistan oblysynyń áleýe­tin qarastyratyn bolsaq, neni baıqaımyz? Birinshiden, Shym­kentte jáne oblysta óte iri ónerkásip jáne bilim be­rý nysandary shoǵyrlanǵan. 90-shy jyldary Memleket bas­shysynyń bastamasymen Túrkistanda Halyq­ara­lyq qa­zaq-túrik ýnıver­sı­tetiniń qu­rylǵanyn eske alsaq ta jet­kilikti. Búginde bul ýnıversı­tet Qazaqstannyń joǵary oqý oryndary reıtınginde laıyqty orynǵa ıe bolyp otyr.

Kóptegen stýdentter, onyń ishinde sheteldikter de bilim alyp jatyr. Sonymen qatar Ońtústik Qazaqstan obly­sy­nyń aýmaǵy arqyly «Ba­tys Eýropa – Batys Qytaı» jańa zamanaýı dálizi salyndy. Bu­ǵan qosa, gaz tartý máselesi de sheshilip, óńirde aýyl sha­rýa­shylyǵy, shaǵyn bıznes qar­qyndy damı túsýde. Qazirgi ýa­qytta Túrkistanda túrli nysan­dar salý boıynsha jos­par ázirlenýde.

Muhtar ERMAN,

Májilis depýtaty

*****

M. KEMEL: Der kezinde qabyldanǵan tamasha sheshim

Túrkistan qalasyna oblys ortalyǵy márte­besin berý jáne aımaqty Túrkistan oblysy dep ataý óte tamasha ári der kezinde qabyldanǵan sheshim dep sanaımyn.

Bul mıllıonnan asa halqy bar qala óz betinshe jeke ómir súrsin, qalǵandary da birtindep jetilip keter degen syndy jaı ǵana jeńil maqsatpen jasalǵan jańalyq emes. Bul – odan áldeqaıda aýqymdy, úlken maqsatty kóz­degen sheshim. Túrkistan ejelden Uly Jibek jolynyń boıynda jatqan qala, kıeli shahar. Degenmen, bul jańalyq tek osy oımen, syr­tqy forma úshin jasaldy dep oılamaımyn. Ońtús­tik­tegi kórshimiz О́zbekstanda asa aýqymdy ju­mystar bastalyp, iri-iri jobalar qolǵa alynyp j­atyr. Kórshi memleketpen qatarlasyp, bizdiń she­kara boıynda jatqan oblys ta odan ári qarqyndy túrde damýǵa tıis. Oǵan múmkindigi, áleýeti jetkilikti. Osy jaǵynan alǵanda, bul jańa­lyq bizdiń elimiz úshin, jańa ataýǵa ıe bolǵan oblys úshin tıimdi bolady dep oılaımyn. Sondyqtan Túrkistannyń oblys ortalyǵy bol­ǵa­nyna qýanyshtymyz, ári qaraı jan-jaqty damı beretinine senemiz.

Shymkenttiń de burynǵy bıigi alasarmaı, burynǵy baǵasy kemimeı, odan ári damı túsedi. Bul óńirdiń halqy eńbekqor, saýdaǵa beıim, básekelestikke qabiletti. Oblys ortalyǵy aýysty dep ókinip jatpaǵanyna senimdimin. Árıne, azdaǵan qıyndyqtar bolýy múmkin. Máselen, Maqtaaral aýdanynan Shymkentke deıingi qashyqtyq buryn 200 shaqyrym bolsa, endi jańa oblys ortalyǵy Túrkistanmen arada 400 shaqyrym jol jatyr. Ortalyqtan qashyqtaı túskeni sál qıyndyq týǵyzǵanymen, oǵan da birtindep beıimdelip ketedi.

Myrzageldi KEMEL,

ekonomıka ǵylymdarynyń doktory

*****

Q. AITAHANOV: Demografııalyq ósimge yqpal etedi

Elbasymyz jańa oblysty «Túrkistan» dep ataý arqy­ly asa mańyzdy tarıhı she­shim qabyldady. О́ıtkeni «Túrkis­tan» uǵymy kúlli túr­ki dúnıesine ortaq rýhanı hám qas­terli esim. Nursultan Ábish­uly Nazarbaev buǵan deıin bul qa­la­ny halqymyzdyń rýhanı asta­nasy dep únemi aıtatyn Tip­ti sonaý 90-jyldardyń ba­syn­da Túrkistan shaharyn je­ke mártebesi bar ortalyqqa aınal­yrý jóninde de pikir órbigen-tin.

Bul oraıda Memleket basshysy uzaq oılanyp, ábden ıi qanyp, pisip-jetilgen sátti qalt jibermeı sheshim qabyldady. О́ıtkeni kóneden kele jatqan arysy túrki dúnıesine, berisi qazaq handaryna astana bolǵan bul shahardyń keıingi urpaq úshin, qazirgi elimizdiń saıası ustanymyna aınalǵan jańǵyrýdyń is júzindegi kó­rinisi úshin asa mańyzy bar. Rasyn aıtqanda, bizdiń rýhanı qaı­narymyz – Túrkistan. Eger bul meken qadirli-qasıetti bolma­sa ultymyzdyń ulylary Esim han, Abylaı hannan bas­tap, bul jerdi ózderine máń­gi­lik mekeni retinde tańdamas edi. Bul bir.

Ekinshiden, atalmysh she­shim­niń ekonomıkalyq ta qa­jet­tiligi bar. Túrkistan ólke­si jyly raıly, adamdar ómir súrýge qolaıly. Sol sebep­ti, onda orta jáne shaǵyn bız­nes­ti damytý arqyly eldiń ál-aýqatyn jaqsartýǵa bolady. Ári qaraı sabaqtaı aıt­sam, eko­nomıka jaqsarsa, halyq­tyń demografııalyq ósimi arta­dy, turmysy jaqsarady. De­mek, bul qazaq qoǵamy úshin – eko­nomıkalyq, saıası, rýhanı úsh­jaqty paıdasy bar sheshim.

Qýanysh AITAHANOV,

qoǵam qaıratkeri

*****

Ǵ. ESIM: Shymkenttiń órisi keńeıdi

Biz órkendep kele jatqan elmiz. Sondyqtan bizge dál osyndaı óte mańyzdy sheshimder qajet. О́ıtkeni elimizde dál búgingi zaman aǵymyna sáıkes iri megapolıs qalalar paıda boldy. Álemdik ekonomıka tarıhyna nazar salsaq, eldiń ál-aýqatyn kóteretin osy iri qalalar. Bul shaharlardyń basty ereksheligi – ákimshilik-qu­rylymdyq ortalyqtan tys bolýy tıis. Sebebi megapolıs­ter ózin-ózi qamtamasyz etip qana qoımaı, res­pýblıka bıýd­jetine donor bola alady. Bul ǵalamdyq tájirıbe.

Mysaly, ótken 90-jyldary el kólemindegi barlyq qalalar, ıaǵnı ákimshilik orta­lyqtary naryq jeline shaı­qa­lyp, daǵdarysqa ushyraǵan tusta, Almaty bylq etken joq. Sebebi bul qalanyń donorlyq múmkindigi boldy, ıakı ózin-ózi asyraı aldy. Osyndaı megapolıster qataryna sońǵy jyldary Astana jáne Shymkent qalasy endi.

Osy oraıda, búgingi qa­byl­danǵan sheshimi arqyly Elbasy bolashaqta donorlyq mú­m­kin­dikke ıe taǵy bir qurylymdy jasaı aldy. Odan keıin bul she­shimniń men úshin rýhanı mańyzy – jańa aımaqtyń Túr­kistan oblysy dep atalýy jáne onyń ortalyǵy qazaqtyń kúlli uly­laryna máńgilik meken bol­ǵan Túrkistan qalasynyń tańdalýy.

Endigi bir másele – bola­shaq­ta boı kóterýi tıis jańa qala naǵyz qazaqy standartyn saqtaǵan mazmun, ári ejelgi túrkilik mádenıettiń jańa zamandaǵy kelbetine saı jańǵyrtylsa degen nıet bar.

Ǵarıfolla ESIM,

akademık