Máýlit Chaýyshoǵlý, Túrkııanyń Syrtqy ister mınıstri: Astana – Qazaqstannyń jarqyn bolashaǵynyń boıtumary

­­– Qurmetti mınıstr myrza, Sizdiń oıy­ńyzsha baýyrlas memleketter – Qa­zaqstan men Túrkııa arasyndaǵy yn­ty­­maq­­tastyq búgingi kúni qalaı damyp ja­tyr?

– Byltyr baýyrlas memleket – Qa­zaqstanmen dıplomatııalyq baılanys­tar ornatylýynyń 25 jyldyǵyn aıryq­sha atap óttik. Túrki áleminiń lı­deri – Prezıdent N.Nazarbaevtyń kó­regen bas­shylyǵymen Qazaqstan damýdyń dań­­ǵyl jolyndaǵy nyq qa­damdarymen álem­dik sahnada syıly oryn­ǵa ıe boldy. Qazaq­stannyń osy jetis­tikterine biz de aıryq­sha qýa­nysh­­tymyz. 

Baýyrlas elder arasyndaǵy baılanystar saýda-ekonomıkalyq, qorǵanys óner­kásibi, energetıka, baılanys, bilim, mádenıet jáne týrızm tárizdi ártúrli salalarda nyǵaıyp jatyr. Túrik kompanııalary Qazaqstan ekonomıkasyna barlyǵy 3,2 mıllıard dollar tikeleı ınvestısııa quıdy. Eki eldiń saýda kólemi byltyr aldyńǵy jylǵa qaraǵanda 23%-ǵa artyp, 2,4 mıllıard dollarǵa jetti. Bul kór­setkishterdi odan ári arttyryp, memleket basshylarymyz atap kórsetken 10 mıllıard dollarǵa jetkizýdiń múmkindikteri qarastyrylýda.

Ortaq tarıhı jáne mádenı tamyr­lastyǵy bar memleketter arasyndaǵy baı­lanystar qarqyndy damyp keledi. Qazaqstandyq týrısterdiń An­talıa sııaqty óńirlerimizdi tańdaýy qýan­tady. Son­daı-aq qazaqstandyq jastar Túr­kııa­nyń joǵary oqý oryndarynda bilim alyp jatyr. 

– 2009 jyly Qazaqstan men Túr­­­kııa arasynda Strategııalyq seriktes­tik kelisimine qol qoıylǵan soń mem­leket­terimiz arasyndaǵy baılanys­tar ja­ńa satyǵa kóterildi dep aıtýǵa bo­lady. Osy­dan keıingi ózgeristerge toq­tal­yp ótseńiz. 

– Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev 2009 jyly Túrkııaǵa kelgen kezde qol qoıylǵan Strategııalyq serik­testik kelisiminen keıin elde­rimiz arasynda Joǵary deńgeıli stra­tegııa­lyq yntymaqtastyq keńesi qu­ryldy. Al­ǵashqy jıyny 2012 jyly prezıdent­ter basshylyǵymen mınıstrlerden qurylǵan delegasııa­lar arasynda ótkizilip, ynty­maq­tastyqtyń túrli deńgeıleri qaras­ty­rylǵan aýqymdy seriktestik meha­nızmin qurady. Bıyl jazda Túrkııada úshinshi jıy­ny ótkizilýi josparlanǵan Keńes barysynda aqsaqalymyzdy qonaq etý biz úshin úlken mártebe dep oılaımyn.

Strategııalyq baılanysta­ry­myz­­dyń negizgi lokomotıvi – joǵary deń­geı­li saıası qarym-qatynastar men saý­da yntymaqtastyǵy. Geosaıası tur­ǵy­dan Eýra­zııanyń kindiginde ornalasqan baýyrlas Qazaqstanmen qazirgi yntymaq­tastyǵymyzdy, ásire­se kommýnıkasııa jáne energetıka tasymaldaý salalarynda júzege asy­rýǵa barlyq múmkindikter bar. Kas­pııden ótetin Orta dáliz bastamamyzben byltyrǵy jyldyń qazan aıynda ashylǵan Baký – Tbılısı – Kars temir jolynyń Aqtaý jáne Quryq porttary arqyly Qazaqstan temir jol jelisine qosylýy tek qana eki memleket emes, sonymen qatar sol óńirdiń ekonomıkalyq jáne saýda baılanystaryndaǵy áleýetti qoldaný jolynda mańyzdy qadam.

Elimiz Kaspıı basseıniniń álem­men ıntegrasııasyn júzege asyrý maqsa­tynda sol óńirdegi memlekettermen yntymaqtastyq quryp, úlken jobalardy júzege asyryp jatyr. Baký – Tbılısı – Jeıhan munaı jáne Baký – Tbılısı – Erzýrým tabıǵı gaz qubyr jelisimen Baký – Tbılısı – Kars temir jolynan keıin 12 maýsymda ashylý rásimin ótkizgen TANAP jobasy osy bastamalardyń eń sony úlgisi. Kaspıı resýrstaryn tıimdi marshrýttarmen álemdik naryqqa jetkizý arqyly aımaqta yntymaqtastyq jáne ekijaqty senimniń damýyna úles qosatynyna kámil senemiz.

– Bıyl Qazaqstannyń elordasy Astananyń 20 jyldyǵy. Astananyń sa­­lynýyna túrik merdigerlerdiń zor úles qosqany belgili. Jyl saıyn ósip-ónip kele jatqan Astananyń ha­lyqaralyq arenadaǵy jáne túrki ále­mi úshin mańyzyna toqtalyp ót­seńiz. 

– Astananyń elorda bolýynyń 20 jyldyǵymen barsha qazaq baýyrlarymyzdy quttyqtaımyn. Astananyń Elbasy Nursultan Nazarbaev bas­shy­ly­ǵyndaǵy táýelsiz, zamanaýı­ jáne gúldengen Qazaqstannyń jarqyn bo­lashaǵynyń boıtumary bola bere­ti­nine senimdimin. 

Astana elorda bolyp jarııalanǵan kún­nen bastap qarqyndy damyp, táýel­siz Qazaqstannyń sımvolyna aı­­nal­dy. Qalanyń damýyna túrik is­ker­leri­niń, sáýletshi, ınjener jáne jalpy ju­mys­shylardyń úlken úles qosqanyn maqtanysh etemiz. Túrik kompanııalary Beıbitshilik já­ne kelisim saraıy, Haziret Sultan me­shiti, Nazarbaev Ýnıversıteti kampýsy, Qazmedıa ortalyǵy tárizdi qa­la­nyń kórkine aınalǵan mańyzdy ǵı­marattardyń qurylysynda qoltańba qal­­dyrdy. Qazir elordada boı kóter­gen ǵımarattar – Qazaqstannyń bizdiń kompanııalarǵa degen senimimen qatar, eki eldiń birlese atqarǵan ortaq ju­my­sy nátıjesinde paıda bolǵan sıner­gııanyń naqty úlgisi.

Astananyń jahandyq jáne aımaq­tyq máseleler qarastyrylǵan mańyzdy dıplomatııa ortalyǵyna aınalýyn da úlken rızashylyqpen baqylap otyrmyz. Sırııa taqyrybyndaǵy Astana kezdesýlerimen qatar, byltyr qyrkúıek aıynda Prezıdent Erdoǵanmen birge biz de qatysqan Is­lam Yntymaqtastyǵy Uıymynyń Birinshi ǵylym jáne tehnologııa sam­mıti tárizdi halyqaralyq sharalar Astana men Qazaq­stannyń oń ımıdjin ny­ǵaıta túsedi.

Qazaqstannyń osy jetistikterinde táýelsizdik alǵannan keıin Nursultan Nazarbaev basshylyǵymen júrgizilgen dıalog pen beıbitshilikti kózdeıtin bel­sen­di syrtqy saıasattyń mańyzy úlken. 

– Elderimiz arasyndaǵy baılanys­tardy nyǵaıtýdaǵy memleketter basshylarynyń úlesteri týraly oı­la­ryńyzben bólisseńiz. 

– Eki lıder arasyndaǵy shynaıy dostyq memleketaralyq baılanys­tardyń odan ári tereńdeýine úlken úles qosady. Qos el arasyndaǵy joǵary deńgeıli is­sapar­lardyń jıiligi osynyń bir kór­setkishi. Astanadaǵy Sırııa kezdesýleri eki memlekettiń Sırııada soǵystyń toqtaýyn qamtamasyz etý, beıbit ómirdi qaıta qurý isine qosqan úlesiniń eń basty mysaly.

Memleketterimiz BUU, IYU, AО́SShK tárizdi kópjaqty platfor­malarda da bir-birine qoldaý kór­setip, dánekerlik, má­denıetter jáne órkenıetter dıalogy, terrorızm jáne ekstremızmmen kúres, gýmanıtarlyq kómek tárizdi salalarda yntymaqtastyq júrgizýde. Eli­miz Qazaqstannyń 2017-2018 jyldary BUU Qaýipsizdik keńesi músheligine saı­lanýyna da qoldaý kórsetti. 2016 jyly Ystanbulda ótki­zilgen HIII Islam Yntymaqtastyǵy Uıymynyń sammıtinde eki prezıdent ta­rapynan qabyldanǵan «Islamı jaqyndaý» taqyrybyndaǵy deklarasııa – musylman memleketter arasynda shydamdylyq pen dıalogtyń nyǵaıtylýyna nazar aýdarǵan mańyzdy bastama.

– Túrki áleminiń ortaq uıym­darynda mádenı qundylyqtar men tarı­hı negizge baılanysty mańyzdy jumys­tar júrgizilýde. Qurmetti mınıstr myrza, túrkitildes memleketter yntymaqtastyǵynyń kele­shegine, Qazaq­stannyń osy tur­ǵydaǵy róline qandaı baǵa beresiz? 

Túrki keńesi, TÚRKSOI, Halyq­aralyq Túrki akademııasy jáne Túrki mádenıeti men murasy qory túrki áleminiń ortaq qundylyqtaryn dá­rip­teý turǵysynan óte paıdaly is­ter atqaryp jatyr. Túrki ále­min má­denı turǵydan qoldaǵan uıym­dar qurylǵanyna kóp ýaqyt ótpe­se de, qarqyndy jáne tabysty iste­rimen ortaq maqsatymyzdy pash etý tur­ǵysynan paıdaly is-sharalardy júzege asyrdy. 

Túrki áleminiń lıderi Nursultan Nazarbaev atalǵan ortaq uıymdardyń qu­ry­lýy men ári qaraı damýyna kórsetken qol­daýy men bastamalary arqyly kóshbasshy rólge ıe bolýda. TÚRKSOI-dyń Bas hatshysy qyzmetin Qazaqstan azamaty Dúısen Qaseıinov atqarýda. Túrki keńesiniń kezekti Bas hatshysy Baǵdat Ámreev bolady dep she­shildi. Túrkııa Qazaqstannyń jáne Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń osy baǵyttaǵy jumystaryn árdaıym qoldap keledi. 

Atqarylatyn sharýa áli de jet­kilikti. Osy rette tili, dini jáne má­denıeti ortaq elderimiz arasyndaǵy ta­rıhı, máde­nı jáne gýmanıtarlyq baılanystardy nyǵaıtý maqsatymen qurylǵan bul uıymdarǵa budan da úlken qoldaý kórsetý qajet dep oılaımyn. Qazaqstannyń ortaq uıymdarǵa qoldaýynyń odan ári jalǵasyn tabatynyna, arta túsetinine senimim mol.

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken Qambar AHMET, «Egemen Qazaqstan»