№ 3 syn-qater

  Derbes qarýly kúshterdiń bolmaýy Táýelsiz memlekettiń basty ınstıtýttarynyń biri derbes qarýly kúshter bolyp tabylady. Respýblıkany onyń aýmaqtyq tutastyǵyna qarýly qol suǵýshylyqtan qazaqstandyq armııa qorǵaýǵa tıis bolatyn. KSRO taraǵannan keıin eldi jaılaǵan ydyraýshylyq men alasapyran respýblıka aýmaǵynda ornalasqan áskerı bólimderde meıilinshe tosyn zardaptar týyndatyp, túzelmesteı qaýipti zardaptarǵa soqtyrýy múmkin edi. Sondyqtan memlekettik egemendikke ıe bolǵannan keıin-aq birden bizdiń elimiz shuǵyl túrde óziniń kúshti de jaýyngerlik qabiletti armııasyn qurýǵa kiristi. *** Qazaqstan Qarýly Kúshteri 1992 jylǵy 7 mamyrda Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń №745 Jarlyǵymen quryldy. Onyń quramyna QR aýmaǵynda ornalasqan bólimder men quramalar kirdi. Keńes Odaǵynan egemen memleketke burynǵy keńestik Túrkistan áskerı okrýginiń sany 200 myńnan asatyn áskerı toby muraǵa qaldy. Degenmen, is júzinde adamdar barlyq jerde de jetispedi. Ofıserler men praporshıkter ne armııadan ketip jatty, ne burynǵy KSRO-nyń ózge armııalaryna aýysty. Ofıser kadrlardyń tapshylyǵynan Qazaqstan kishi leıtenanttardy qysqa merzimdi áskerı qyzmettiń bir jylynan ǵana ótken soldattar arasynan daıarlady. 1990 jyldardyń basynda aqshalaı qamtamasyz etý keshiktirilip tólendi. Bul kezeńde áskerı vedomstvoǵa bıýdjet qarjylarynyń áskerler qolyndaǵy qarý-jaraqtar men áskerı tehnıkany jaýyngerlik daıyndyqta ustap turýǵa ǵana jetetindeı az ǵana bóligi bólindi. Osylaısha, 1993 jyly QR áskerı bıýdjeti, búgingi kúnmen salystyrǵanda, nebári 8 mlrd. teńgeni qurady, tek 1994 jyly ǵana 10 mlrd., 2010 jyly – 170 mlrd., 2011 jyly 202 mlrd. teńge boldy.   Is júzinde 1992 jyl ishinde derbes kúshtik qurylymdar – Qarýly Kúshter, Respýblıkalyq gvardııa, ishki jáne shekara áskerleri quryldy. О́zimizdiń ulttyq tarıhymyzda alǵash ret 1993 jyly biz derbes Áskerı-teńiz kúshterin qurýǵa kiristik. Sol arqyly jas memlekettiń qorǵanys jáne qaýipsizdik júıesin qurý aıaqtaldy.

Memleket basshysynyń 1996 jyldyń 16 jeltoqsanynda QR Táýelsizdiginiń 5 jyldyǵyna oraı sóılegen sózinen.

  Áskerı qyzmetshiler qa­ta­ryn jańadan tolyq­ty­rý­shy­lardyń otanǵa adaldyqqa ant berý qajettiligine baılanysty 1992 jyldyń 25 tamyzynda Qazaqstan Respýblıkasy Pre­zıdentiniń №870 Jarlyǵymen ás­kerı ant mátini bekitildi. 1993 jyldyń 13 jáne 19 qań­tarynda «Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń memlekettik sheka­ra­sy týraly» jáne «Jalpyǵa ortaq áskerı mindet jáne áskerı qyzmet týraly» zańdar qabyldandy. Qazaqstan Res­pýb­lıkasy Prezıdentiniń 1993 jylǵy 11 aqpandaǵy №1094 Jar­lyǵymen Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń alǵashqy Ás­ke­rı doktrınasy bekitildi, ol mem­lekettiń áskerı qaýip­siz­di­gin qamtamasyz etýdiń, soǵys­tar men qarýly janjal­dar­dyń aldyn alýdyń jáne áske­rı qurylystyń negiz qalaýshy kózqarastarynyń júıesin bildirdi. Táýelsizdik jyldary ishinde Qazaqstan Qarýly Kúsh­te­ri­niń utymdy úsh túrli qu­ry­ly­my qalyptasty (Qurlyqtaǵy áskerler, Áýe qorǵanysy kúsh­teri jáne Áskerı-teńiz kúsh­te­ri). Qurlyqtaǵy áskerler men Áskerı-teńiz kúshteri bas ko­man­dashylarynyń basqar­ma­sy quryldy. Qurlyqtaǵy ás­ker­lerdiń óńirlik komanda­shy­larynyń quramyna («Oń­tús­tik», «Shyǵys», «Batys», «Astana») Qarýly Kúshterdiń ás­ker túrleri retinde Aeroutqyr, Raketa áskerleri men artıllerııa engizildi. Kadrlar daıarlaýdyń otan­dyq júıesi quryldy. Elde eń qysqa merzimde QK úshin áskerı oqý oryndary ashyldy. 1992 jyly Qazaqstanda áskerı ma­mandardy tek bir áskerı ýchılıshe ǵana (Almaty joǵary jalpyáskerlik komandalyq ýchı­lıshe) daıarlady. Búginde ás­kerı mamandar daıarlaý tórt joǵary áskerı oqý oryn­darynda júzege asyrylady (Ulttyq qorǵanys ýnıversıteti, Qurlyqtaǵy áskerlerdiń ás­ke­rı ınstıtýty, Áýe qor­ǵa­ny­sy kúshteriniń áskerı ıns­tı­týty, Radıoelektronıka jáne baılanys áskerı-ınjenerlik ıns­tıtýty). QK-ge kásibı serjanttar daıarlaý maqsatynda 1996 jyly Kadet korpýsy qu­ryldy.

Qazaqstannyń aýmaqtyq tutastyǵy men táýelsizdigin saqtaýdan mańyzdy mindet joq. Memlekettiń asa kúrdeli jaǵdaıda óziniń qorǵanystyq qurylysyn júrgizip, qıyndyqtarǵa qaramastan osyndaı jumystardy jalǵastyrýy – áldebireýlerdiń sýbektıvti tilegi emes, ol mánine bizdiń urpaqtarymyz baǵa beretin qajettilik.

Memleket basshysynyń

1996 jylǵy 16 jeltoqsanda QR Táýelsizdiginiń 5 jyldyǵyna oraı sóılegen sózinen.

  Osy jyldarda jaýyngerlik daıyn­dyqty arttyrýǵa úlken kóńil bólindi. Áskerı daıyndyqqa bólinetin shyǵyn­dar­dyń artýy praktıkalyq sabaqtar men ushqyshtardyń ushýlarynyń úlesin kó­beı­týge jaǵdaı jasady. Qazir ol TMD armııalarynda eń joǵarylardyń biri (maı­dan avıasııasynda – 87 saǵ., ar­mııalyq avıasııada – 72 saǵ., áskerı-kólik avıasııasynda – 138 saǵ.), júrgizýshi-mehanıkterdiń mashyqtanýy jylyna 160 km.-ǵa deıin ulǵaıtylyp, praktıkalyq atýlar jıiligi kóbeıtildi. Mobrezervti shaqyrý jáne daıarlaý júıesi jetildirildi. Jasaqtaý aralas prınsıp boıynsha (shaqyrý jáne kelisim-shart boıynsha) kásibı áskerıler úlesine basymdyq berile otyryp (kelisim-shart boıynsha áskerı qyzmetshilerdiń shaqyrylǵan ásker qyzmetshilerge ara-qatynasy 35-ke 65 paıyz shamasynda turaqtandyrylady) júzege asyrylady. Áskerı qyzmetshilerdi aqshalaı qamtamasyz etý turaqty túrde artty­ry­lyp keledi. Ol búginde UQShU-ǵa qa­ty­sýshy elder ishinde eń joǵary­lardyń biri. 2007 jyly áskerı qyzmetshilerdi aq­sha­laı qamtamasyz etý 30 paıyzǵa, 2009-2010 jyldary – 25 paıyzǵa, 2011 jyly 30 paıyzǵa ulǵaıtyldy, soldat jáne serjant laýazymynda kelisim-shart boıyn­sha júrgen áskerı qyzmetshilerdiń klas­tyq biliktiligine ústeme ósirildi. Áskerı shen úshin tólenetin jalaqylarǵa dıf­fe­rensııalandyrylǵan kózqaras engizildi. Osylaısha, eger 1995 jyly leıtenant shenindegi vzvod komandıri 7 myń teńge alsa, 2011 jyly ol 114 myń teńge alady. *** Áskerı qurylys salasynda júzege asyrylǵan is-sharalar kesheni quramy men qurylymy boıynsha qazirgi zamanǵy soǵys qımyldaryn júrgizý jaǵdaı­lary­na beıimdelgen utymdy Qarýly Kúsh­terdi qurýǵa jaǵdaı jasady. Qazirgi zamanǵy qazaqstandyq armııa Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik táýel­siz­di­gi men aýmaqtyq tutastyǵyn qorǵaýdyń senimdi kepili bolyp tabylady.