125 jyldyq mereıtoı qarsańynda túrkitildes memleketter boıynsha «Maǵjan Jumabaev jyly» jarııalandy. Aldymen «TÚRKSOI» halyqaralyq uıymynyń bastamashyldyǵymen aıtýly is-shara Túrkııada bastaý alyp, zor qurmet kórsetildi. Odan keıin halyqaralyq Túrki akademııasynyń tikeleı atsalysýymen Parıj qalasynda ornalasqan IýNESKO-nyń shtab-páterinde «Rýhanı jańǵyrý jáne mádenı mura: túrki tili–ótkennen keleshekkke» atty tanymdyq forým uıymdastyrylyp, Eýropa tórinde ulyqtaldy.
Rýhanı saladaǵy tyń bastamalar túrkishil, turanshyl, azat oıly aqynnyń týǵan jerinde de jalǵasyp, óńirlik baǵdarlama sheńberinde mádenı is-sharalar jan-jaqty jurtshylyq tarapynan keń qoldaý tapty. Mereıtoı shymyldyǵy aqyn bir kezderi eńbek etken bilim ordasynda túrilip, jurtshylyq belgili kásipker Birjan Shaımerdenovtyń demeýshiligimen ornatylǵan músinniń ashylý rásimine ortaqtasty. Osynda ótken «Maǵjan Jumabaev jáne zamanaýı bilim» halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııada qasıetti Semeı jerinen kelgen belgili aqyn Tynyshtyqbek Ábdikákimov, halyqaralyq» Alash» syılyǵynyń laýreaty Dáýletkereı Kápuly, ǵalymdar Shaǵangúl Janaeva, Sabyr Seńkibaev, Janar Talaspaeva, taǵy basqalary sóılep, aqyn shyǵarmalary arqyly jas býyndy otansúıgishtikke tárbıeleý, pedagogıkalyq muralaryn qazirgi bilim berý júıesine qoldaný, ıdeıalaryn engizý, «Maǵjantaný» zertteý ortalyǵyn qurý máseleleri tóńireginde oı-pikirler almasty.
Akademık M. Qozybaev atyndaǵy Soltústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıteti janyndaǵy skverde poezııa áleminiń jaryq juldyzyna arnalǵan eńseli qola eskertkish tuǵyryna qoıylyp, ashylý rásiminde aımaq basshysy Qumar Aqsaqalov, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy Ulyqbek Esdáýlet, marqumnyń týysy Láılá Jańabaeva jyly lebizderin arnady. Qumar Irgebaıuly óz sózinde babalar esimi óshpeıtinin, amanatyna adaldyq jalǵasa beretinin atap ótti. Oblystyq tarıhı-ólketaný murajaıynda «Ultyn súıgen uly júrek» kórmesi, teatrlarda «Sholpannyń kúnási» jáne «Maǵjannyń soty» spektaklderi tamashalandy.
Jergilikti arhıv qyzmetkerleri Maǵjannyń óz qolymen jazylǵan qujattardy taýyp, aýqymdy zertteýler negizinde eki tomdyq jınaq qurastyrdy. Búginde aqynnyń týǵan jeri– Sarytomar aýylynda mádenıet úıi, meshit, murajaı, feldsherlik-ambýlatorııalyq pýnkt, «Týǵan jer» qazaq ulttyq-mádenı ortalyǵy jumys isteıdi. Turǵyndardyń 90 paıyzy turaqty jumysqa tartylǵan. Mereıtoı aldynda Molodejnyı aýyldyq okrýgine uly aqynnyń esimi berildi. Molodejnyı eldi mekeni Jastar bolyp ózgertildi. Aýdan boıynsha 92 kósheniń ataýy qazaqshalanyp, Abylaıhan, Tóle bı, Batyr Baıan, Ahmet Baıtursynov, Dinmuhamed Qonaev, Baýyrjan Momyshuly, Muqaǵalı Maqataev, Shámshi Qaldaıaqov sekildi birtýar tulǵalardyń esimderin ıelendi. Osydan úsh jyl buryn jergilikti joldardyń 52 paıyzy qanaǵattanǵysyz kúıde bolatyn. Sońǵy úsh jylda qalpyna keltirý jumystaryna 4 mııllıard, onyń ishinde bıyl 1,9 mıllıard teńge baǵyttaldy. Aýdan ortalyǵyndaǵy bir mektepke Maǵjannyń atyn berý, eskertkishin qoıý máselesi jýyrda sheshiledi. Onyń janynan jurtshylyq dem alatyn alleıa men sport ǵımaraty salynyp, keshendi ortalyq boı túzeıtin bolady.
Túrkııa, Reseı, Ázirbaıjan, О́zbekstan, Monǵolııa, Qyrǵyzstannan, elimizdiń ár qıyrynan jınalǵan arnaıy delegasııalar men qurmetti meımandar shoq-shoq qaıyńdar baýraıynda jaǵalaı tigilgen aq shańqan kıiz úıler men etnoaýylǵa tamsana kóz tastap, Maǵjan rýhyn sezingendeı boldy.
Osyndaǵy saltanatty rásimdi oblys ákimi Qumar Irgebaıuly kirispe sózben ashyp, Memleket basshysynyń mereıtoıǵa arnalǵan Quttyqtaý hatyn oqyp berdi.
«TÚRKSOI» halyqaralyq uıymynyń Bas hatshysy Dúısen Qaseıinov túrki álemine ortaq tulǵa týraly tebirene tolǵandy. Mádenıet jáne sport mınıstrligimen birlesip, aıtýly sharalar atqarylǵanyn, onyń ishinde kórnekti tulǵalardyń, aıtýly ǵalymdardyń,zertteýshilerdiń qatysýymen Ankara men Kastamoný qalalarynda atap ótilýin erekshe oqıǵaǵa balady. О́tken ǵasyrdyń 20-shy jyldary júzdegen myń túrik sheıit bolǵan «Chanakkale» qasyretine ortaqtasyp, «Alystaǵy baýyryma» degen ataqty óleń jazyp, qarajat jınaý isine belsene aralasqan qaıretkerligi esh umytylmaıdy, dedi.
Halyqaralyq Túrki akademııasynyń prezıdenti Darhan Qydyráli ǵunnan týǵan, kúnnen týǵan aqıyq aqynnyń shyǵarmalaryna túrki jurty eren qyzyǵýshylyq tanytyp otyrǵanyn, otty óleń-jyrlaryn erkindiktiń, azattyqtyń sımvoly retinde qabyldaıtynyn, bul oraıda akademııa kóptegen sharalarǵa muryndyq bolyp júrgenin áńgimeledi. Parıj tórinde uıymdastyrylǵan aıtýly basqosý Elbasy belgilep bergen rýhanı jańǵyrýymyzdyń halyqaralyq deńgeıdegi aıtýly sharasy boldy. Onda ulttyq, rýhanı qundylyqtarymyz álemdik deńgeıde tanylyp, Maǵjannyń birneshe tilderge aýdarylǵan óleńder men poemalardyń tusaýkeseri úlken áser qaldyrdy. Birinshi ret aǵylshyn tiline tárjimalandy. D. Qydyráli álemniń birneshe tilderine aýdarylǵan kitaptardy aımaq basshysyna tartý etti.
Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń ókili Bekzat Smaǵulov mınıstr Arystan Muhamadıulynyń quttyqtaý lebizin jetkizdi. «Reseı federaldyq qazaq ulttyq-mádenı avtonomııasy» jalpyreseılik qoǵamdyq uıymynyń prezıdenti Toqtarbaı Dúısenbaev, Baký memlekettik ýnıversıtetiniń profesory Asker Ramız ózderiniń júrekjardy sezimderimen bólisti.
Jergilikti ónerpazdardyń konserttik baǵdarlamasy qazaq estradasynyń juldyzdary Altynaı Jorabaeva men Dosymjan Tańatarovtyń áýelegen ánderine ulasty.
Báıge men balýandar básekesi toı mereıin asha tústi. Alamanǵa tigilgen jeńil kólik M. Jumabaev aýdanynyń jelmen jarysqan júırigi «Vasılektiń» qanjyǵasyna baılandy. Ekinshi jeńil kólikti túıe balýan básekesinde qarsylas shydatpaǵan Muhıt Tursynov ıelendi.
Aqynnyń mereıtoıy M.Qozybaev atyndaǵy SQMÝ-de ótetin «Maǵjan Jumabaevtyń murasy jáne rýhanııat» halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııamen jáne «Maǵjan kóktemi» besinshi respýblıkalyq óner festıvali jalǵasady.
О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan»