Reseı jerinde ótip jatqan fýtboldan álem chempıonaty orta tusyna jetip qaldy. Búgin toptyq kezeńdegi sońǵy týr oıyndaryna start beriledi. Birqatar toptarda 1/8 fınalǵa shyqqan quramalardyń esimderi anyqtalsa, keıbir quramalardyń áli de pleı-off kezeńine shyǵýyna múmkindikteri bar. Al biz búgin tanystyrýymyzdy «G» tobynda synǵa túsip jatqan Anglııa, Týnıs jáne Panama quramalaryna arnaımyz.
Anglııa fýtboldyń otany sanalyp, álem fýtbolyna birtalaı juldyzdardy syılaǵanymen, dúnıejúzilik dop dodasyndaǵy nátıjeleri kóńil kónshiterlik emes. 21 ret uıymdastyrylǵan álem chempıonatynyń 14-ne qatysqan aǵylshyn quramasy tek bir ret ǵana jahandyq týrnırde top jarǵan. 1966 jyly óz elderinde uıymdastyrylǵan dop dodasynda sol kezdegi Germanııa Federatıvtik Respýblıkasyn fınalda 4:2 esebimen jeńip, altyn júldeni ıelengen-di. Aradan 52 jyl ótse de Anglııa quramasynyń fýtbolshylary Dúnıejúzilik birinshilikte bas júldeni ıelene almaı keledi. Sol olqylyqtyń ornyn toltyrý úshin aǵylshyn fýtbolshylary bıylǵy alamanǵa tas túıin daıyn ekenin alǵashqy týrda Týnıske qarsy ótken oıynda baıqatty. Týnıs quramasynyń fýtbolshysy Ferdjanı Sassı soqqan jalǵyz golyna aǵylshyn shabýylshysy Harrı Keın eki golmen jaýap berip, quramasyna mańyzdy úsh upaı syılady.
Anglııa quramasynyń bıylǵy álem chempıonatyna kelgen quramyn 2014 jyly Brazılııada ótken birinshilikpen salystyrýǵa múldem kelmeıdi. Aǵylshyndar Reseıge álem chempıonattary tarıhynda eń jas (ortasha 26 jas) quramdy alyp keldi. Eki jyl buryn Fransııada ótken Eýropa chempıonatynda Anglııa dál osy qurammen qatysqan edi. Sol ýaqytta da «Tottenhem» bestigi (Ýoker «Manchester Sıtıge» aýysyp ketti) jáne «Lıverpýl» mektebiniń túlekteri Sterlıng, Henderson, Aleksandr Arnold, «MIý-den» Lıngard jáne Iаng bar. Sondaı-aq bul joly Vardı men Keınniń janyna jas talant Markýs Reshford qosyldy.
Eki jyl buryn aǵylshyn komandalarynda azdaǵan toqyraý bolǵany belgili. Mysaly, 2016 jyly eshkimge beımálim bolǵan «Lester» komandasy chempıon atanyp, alpaýyt komandalardy artqa tastap edi. «Tottenhem» klýby da uzaq ýaqyt úzilisten soń EChL oıyndaryna qaıta oralǵan-dy. Keın, Allı, Daıer sekildi fýtbolshylar APL dárejesinde kózge túskenimen, Eýropa jasyl alańdarynda tájirıbeleri az bolatyn.
Degenmen, eki jyldyń ishinde APL komandalarynda Pep Gýardıola, Antonıo Konte, Joze Moýrıno, Pochettıno, Iýrgen Klopp sekildi jattyqtyrýshylar jumys isteı bastady. Osydan soń TOP klýbtar burynǵy bıigine qaıta oraldy. Tek Anglııada emes, Eýropada da aǵylshyn klýbtary óz oıyndaryn taýyp, reıtıng upaılary boıynsha jeti jylda birinshi ret Ispanııamen teńesti. Bes komandasy EChL pleı-off kezeńine shyqsa, «Lıverpýl» fınalda jeńildi. Árıne dál osyndaı damý ulttyq quramaǵa óz áserin tıgizbeı qoımaıdy. Endi Anglııa fýtbolshylary kez kelgen qarsylasqa laıyqty oıyn kórsete alatynyn dáleldeı bastady.
«Panama – eki teńiz kúshi»Osyndaı uranmen jasyl alańǵa shyǵatyn Panama quramasy fýtbolshylary KONKAKAF (Soltústik pen Ortalyq Amerıka jáne Karıb teńizi memleketteriniń fýtbol konfederasııasy) byltyr tuńǵysh ret álem chempıonatyna qatysýǵa múmkindik alyp, aıdy aspanǵa bir-aq shyǵardy. KONKAKAF aımaǵyndaǵy besinshi irikteýde Panama quramasy Meksıka, Kosta-Rıka, Gondýras, AQSh jáne Trınıdad jáne Tobagomen joldamany sarapqa salǵan. Sońǵy týr aldynda Meksıka men Kosta-Rıkanyń álem birinshiligine qatysatyny belgili bolyp qoıǵan edi. Al AQSh fýtbolshylary sońǵy týrda Trınıdad jáne Tobago quramasynan jeńilip, úshinshi joldamadan qaǵyldy. Panama fýtbolshylary álem chempıonatyna baratyny naqtylanyp qoıǵan Kosta-Rıka quramasyn 2:1 esebimen jeńip, tarıhta birinshi ret álem chempıonatyna qatysýǵa múmkindik aldy.
О́tken jyldyń 11 qazan kúni Panama álem chempıonatyna joldama alǵan soń el prezıdenti sol kúndi ulttyq mereke retinde atap ótip, bir kúndik demalys dep jarııalady.
Transfermarkt saıty Panama quramasynyń fýtbolshylaryn 11,6 mıllıon eýroǵa baǵalaǵan. Bul bıylǵy álem chempıonatyna qatysyp jatqan quramalardyń arasyndaǵy eń tómengi kórsetkish. Panamalyq 23 fýtbolshynyń tek beseýi ǵana Eýropa jasyl alańdarynda oınaıdy. Atap aıtar bolsaq, qaqpashy Haıme Penedo Rýmynııa chempıonatynda, qorǵaýshy Erık Devıs Slovakııa birinshiliginde, jartylaı qorǵaýshylar Rıkardo Avıla men Hose Lýıs Rodrıges Belgııa chempıonatyndaǵy «Gent» komandasynyń qosalqy klýbynda, shabýylshy Ismael Dıas Ispanııanyń úshinshi lıgasynda dop tebedi. Qalǵan fýtbolshylar Ońtústik jáne Soltústik Amerıkanyń ishki birinshilikterinde oınaıdy. Bıylǵy álem birinshiliginiń alǵashqy týrynda Panama Belgııa quramasymen kezdesip, 3:0 esebimen jeńilip qaldy.
Týnıs taǵy da jeńildiTýnıs quramasy Reseıdegi álem chempıonatynyń irikteý kezeńin polshalyq maman Henrık Kasperchak qol astynda bastaǵan bolatyn. Biraq jarty jolǵa kelgen Týnıs fýtbolynyń basshylary ony qyzmetinen bosatyp, ornyna jergilikti maman Nabıl Maalýldy bas jattyqtyrýshy etip taǵaıyndy. Kasperchak Týnıspen birge álem chempıonatyna irikteýdi jaqsy bastaǵan-dy. Biraq onyń qyzmetinen ketýiniń basty sebebi – Týnıstiń 2017 jylǵy Afrıka kýbogynyń shırek fınalynda Býrkına-Faso quramasynan jeńilip qalýy boldy. Nabıl Maalýl Týnıste bedeli bar maman sanalady. Ol óz ýaqytynda qurama sapynda 74 ret el namysyn qorǵaǵan fýtbolshy. Sonymen qatar ol 2004 jyly Afrıka chempıonatynda Týnıs quramasy bas bapkeriniń kómekshisi qyzmetin atqarǵan.
Týnıs quramasynyń aty atalǵanda Eýropa fýtbolyn jaqsy biletin jankúıerlerdiń esine Aımen Abdennýr oralatyny anyq. О́z ýaqytynda «Týlýza», «Monako», «Valensııa» sııaqty klýbtarda oınaǵan qorǵaýshy Abdennýr kúni keshege deıin Týnıstiń naǵyz senimdi qorǵanysy sanalatyn edi. Degenmen, qorǵaýshy sońǵy ýaqytta «Valensııa» klýbynyń qosalqy quramyna túsip qalyp, ulttyq qurama sapyna ilige almaı júr. Aımenniń ornyn endigi kezekte Alı Maalýl myqtap ıelenip, quramanyń negizgi jetekshisine aınalyp úlgerdi. «Ál-Ahlı» fýtbolshysy 2014 jyldan beri qurama sapynda úzdiksiz oıyn kórsetip keledi.
Álem chempıonatyna irikteý kezeńinde Týnıske Kongo fýtbolshylary laıyqty qarsylyq kórsetti. Ásirese Kongoda ótken match eki qurama úshin joldama taǵdyryn sheship bergendeı boldy. Sebebi sol oınynda týnıstikter alań qojaıyndarynan 2:0 esebimen jeńilip jatyp, oıyn sońynda esepti teńestirip ketken-di. Dál osy matchtan keıin Týnıs pen Kongo arasyn 3 upaı bólip turdy. Sońǵy týrda Týnıske teń oıyn da jetip jatyr edi. Sóıtip aqyrǵy týrda Týnıs teń oınap, 12 jyldan soń qaıtadan mýndıal joldamasyn ıelendi.
Álem chempıonatynyń toptyq kezeńinde Týnıs quramasymen bir topta synǵa túsetin Anglııa (0:2, 1998) jáne Belgııa (1:1, 2002) fýtbolshylarymen buǵan deıingi birinshilikte jolyǵyp úlgergen. Bul joly da atalǵan quramalarmen kezdesip, Anglııadan 2:1 jáne Belgııa quramasynan 5:2 nátıjesimen jeńildi.
Álı BITО́RE,
«Egemen Qazaqstan»