Áset Isekeshev. Eldigimizdiń uıytqysyna aınalǵan elorda

Bederli jıyrma jyl nemese baıandylyq bastaýy

Astana – myńjyldyqtar to­ǵy­synda salynǵan álemdegi bire­geı qala, tek elimizdiń ǵana emes, tutas Eýrazııa qurlyǵynyń júre­ginde, órkenıetterdiń toǵysynda ornalasqan fýtýrıstik shahar. Astananyń arhıtektýralyq beı­nesine qarap Batys pen Shyǵys dúnıetanymynyń jáne ulttyq stıldiń ózara úılesim tapqanyn kórýge bolady. 

Astana – táýelsizdiktiń syıy. Elbasymyz «Astana – Ota­nym­yz­dyń júregi, táýel­siz­di­gi­miz­diń tiregi» degen bolatyn. 

Bıyl biz úshin mereıli jyl. Osydan jıyrma jyl buryn El­basy N.Á.Nazarbaevtyń ta­rı­­­hı sheshimimen Aqmola qa­la­­sy eli­mizdiń jańa astanasy atan­dy. Sol kezde qala turǵyn­da­­rynyń sa­ny nebári 300 myń bo­­latyn. In­fraqurylymy, eko­no­mıkasy turalaǵan, qalanyń jaǵ­daıy tur­maq, memlekettiń ózi áleý­met­tik-ekonomıkalyq tur­ǵy­dan qı­yn kezeńde bolatyn. Sol kezde Esil­­diń sol jaǵalaýynda búgin­gideı záýlim ǵımarattar, ǵa­jaıyp qala salynady degenge kópshilik sene qoımaǵanyn jaqsy bilemiz. Biraq ýaqyt óte kele bári de óz­ge­rdi. 

Qazir Astana turǵyndarynyń sany 1 mıllıonnan asty, jalpy óńirlik ónim 190 esege ósip, 5 trln teńgege jetti. Qurylys kólemi 46 esege, jeke kásipkerlik sýbek­tileriniń sany 3 esege ósti. Jumys­syzdyq 12 paıyzdan 4 paıyzǵa deıin azaıdy. 

Astanamyz resmı statýsyn al­ǵan bir jyl ishinde IýNESKO-nyń «Beıbitshilik qalasy» ata­ǵyn alsa, búginde álemniń eń úz­dik otyz qalasynyń qataryna qo­­sy­lýǵa naqty qadamdar jasaý­da. Oǵan qol jetkizý úshin zor múmkindikter, qalyptasqan tá­jirıbe men salmaq­ty jospar bar.

Qazirgi tańda Astanaǵa qarap eli­mizdiń ózge óńirleri boı túzeı­di. Elordamyz el damýynyń lo­ko­motıvine, onyń álemdik deń­geı­degi sımvolyna aınaldy. Eko­nomıka, mádenıet, qurylys, bız­nes salalary asa qarqyndy da­myp keledi. Bulardyń qala ómirindegi aıshyqty jemisin el-ju­rt kórip otyr. 

20 jyl ishinde qalaǵa salyn­ǵan ınvestısııanyń jalpy kólemi 8 trln teńgege jetti. Tabysty eko­nomıkalyq damý úlgisiniń ar­qa­synda jıyrma jyl ishinde mem­lekettik qazynaǵa elordadan 6,3 trln teńge qarajat tústi. Atalǵan kezeńde alynǵan tran­sfert kólemi 2,3 trln teńgeni qurady. Osy rette memlekettiń qalany salýǵa bólgen ınvestısııasy 2,5 ese qaıtarymǵa ıe boldy.

Qala ekonomıkasynyń sha­ǵyn jáne orta kásipkerlikke negiz­del­gen tolyqqandy qury­lymy jasaldy. Osy baǵytta óndirilgen ónim kólemi 4 trln 300 mlrd teń­gege jetti.

О́zim birneshe jyl boıy Astana qala­synda eńbek etip ke­le­min. Osy ýaqyt ishinde qala­my­z kóz aldym­da ósip, órkendep ke­ledi. 

Bul oń ózgeriske qarapaıym ju­rt­shylyqtyń qosqan úlesi zor. Qurylys qarqyndy damyp otyr. Halyqtyń áleýmettik tur­mystyq-jaǵdaıy, rýhanı salada aıtarlyqtaı ilgerileý bar. Qalamyzda zııaly orta qalyp­ta­syp keledi. Ýaqyt ótken saıyn, astanalyq mádenıet, turmys salty ornyǵýda. Álemdik lıderler men sarapshylardyń basyn qosqan alqaly basqosýlar ótkizilip keledi.

Qala túrli ıdeıalar men she­shim­derdi, mádenı jáne tarıhı qundylyqtardy óz boıyna sińire otyryp, Máńgilik El­diń temirqazyǵyna aınaldy. ­El­ordanyń damýy álemdik báse­kege tótep beretin ómirsheń qa­ǵı­­dalardyń iske asýynda jatyr. Qa­lamyz eldegi ınno­va­sııa­lyq damýdyń ordasyna, tór­tinshi ónerkásip tóńkerisin qa­lyp­tas­tyratyn jańa ıdeıalar orta­lyǵyna aınaldy.

Mereıli jyldyń merekesi

Bıyl Astananyń 20 jyldyq mereıtoıy tutas respýblıka kóleminde atap ótilýde. Mereı­toı aıasynda halyq, estrada jáne klassıkalyq áýenderiniń kon­sertteri, teatrlyq premeralar jáne teatrlardyń gastroldik saparlary, jastarǵa arnalǵan shoý-baǵdarlamalar, sýret, de­ko­ratıvtik-qolóner kórmeleri, fo­tokórmeler, jármeńkeler, promo-aksııalar jáne ózge de formattarda 600-den astam is-shara ótkizýdi josparlap otyrmyz.

Mysaly bıyl «Serper» ha­lyq aspap­tary orkestrleriniń ha­lyq­aralyq fes­tıvali ót­ki­­ziledi. Halyq áýen­de­rin súı­ip tyńdaıtyn talǵampaz tyń­dar­mandar halyq aspaptarynan tó­gilgen ǵa­jaıyp áýenderge qulaq qu­rysh­taryn qandyratyn bolady. 

Bıyl jyl basynan beri ótkizilip kele jatqan mádenı-kópshilik is-sharalardyń ereksheligi – olardyń buqaralyq sıpatta bolýy. Is-sharalardy park, gúl baǵy jáne qalalyq alańdarda ótkizýge basymdyq berilýde. 

Salamatty ómir saltyn ustanatyn áýesqoılarǵa arnalǵan sporttyq baǵ­dar­lama Astana kúnin merekeleýdiń dástúrli bóligi sanalady. Elordada osy jyly birqatar iri halyqaralyq sporttyq is-sharalar ótedi. Aǵymdaǵy jyldyń maýsym aıynda 39 jyldan beri TMD elderi aýmaǵyna tuńǵysh ret «Ironman» trıatlon boıynsha jarys ótkiziledi. Oǵan álemniń 35 elinen 3 myń sportshy qatysady dep kútilýde.

Sondaı-aq «Elordanyń 20 jyldyq mereıtoıyna syı» aksııasy aıasynda óńirlerden syı retinde 10 jańa nysan paıda bolady. 

20 jyldyqty merekeleý jumys­ta­ryna Astananyń baýyrlas qalalary men sheteldik elshilikter de úles qosýda. Bıyl 2-3 shildede Beıbitshilik jáne ke­lisim saraıynda ótetin Jibek joly elderi qalalary ákimderiniń forýmyn ataýǵa bolady. Forým qorytyndysy boıynsha Jibek joly elderi qalalary ákimderiniń klýby, kásipkerlik, ǵylym, bilim, ádebıet, týrızm, sport jáne ÚEU salalary boıynsha qaýymdastyqtar qurylady dep kútilýde. Týlýza qalasy ákimdigimen birlesip, «Kometalar», «Sý – tóbeden kórinis» syn­dy ǵaryshtyq taqyryptarda kór­me­ler uıymdastyrylady.

Sonymen qatar Aýstrııa óńirleriniń forýmy, Vena baly, Tatarstannan sabantoı, Ankara kúnderi, ataqty fransýz dırıjeri F.Iýıdiń qatysýymen ótetin «Gofman ertegileri» atty sımfonııalyq orkestr konserti, Úndistan elshiliginiń qoldaýymen uıymdastyrylatyn Ioga apta­lyǵy jáne ózge de aıtýly is-shara­lar Astananyń beıbitshilik pen kelisim ordasy ekendigin taǵy bir márte aıǵaqtaı túsetini anyq.

2018 jyly qaladaǵy mádenı jáne buqaralyq is-sharalardy tamashalaıtyn turǵyndar men qonaqtardyń jalpy sany mıllıonnan asady dep kútilýde. 

Osyǵan oraı, qalanyń ınjenerlik jáne áleýmettik ınfraqurylymyn daı­yn­daýǵa, qala turǵyndary men qonaq­tarynyń qaýipsizdigine, olarǵa qolaıly jaǵdaı qalyptastyrýǵa aıryqsha kóńil bólinýde.

Bolashaqtyń qalasy nemese ózgeristerge jeteleıtin oń bastamalar

Astananyń 20 jyldyǵy – belesti kezeń. О́tkendi saralap, keleshekti baǵamdaıtyn tus. Osy oraıda, Astana qalasyn álemniń eń aqyldy otyz qalasynyń qataryna qosý jumystary qyzý júrgizilip jatyr.

Eń áýeli, qala turǵyndary úshin qo­laıly orta qalyptastyrý jáne sapa­ly qyzmet kórsetýge basymdyq beri­lý­de. Osy rette, qyzmet túrlerin avtomattandyrý, úıden shyqpaı qyzmet alý múmkindikteri barynsha keńeıtilýde. Qazir álem jurty osyǵan kele jatyr. 

Búginde álem jurtyn eńseli ǵımarat­tarmen tańǵaldyrý qıyn. Kommýnıkasııa, texnologııa damyǵan zamanda mundaı ǵajaptar álem jurtyna jat emes. Son­dyqtan qalanyń damýy eń áýeli tur­ǵyndardyń ál-aýqatymen, adamdarǵa jasalǵan qolaıly jaǵdaımen ólshenedi. Bul rette, qalalyq ákimdik tarapynan Astanany azamattarǵa qolaıly qalaǵa aınaldyrý jumystary júrgizilýde.

Mysaly bıyl búldirshinderdi bal­a­baqsha kezegine qoıý, olardy ata-analary qalaǵan balabaqshaǵa ornalasyrý qyzmetin elektrondy formatqa kóshirdik. Buryndary bul árbir ata-ana úshin keminde 5-6 kún ýaqyt alatyn. Búginde úıden shyqpaı-aq elektrondy sıfrly qoltańba arqyly e.astana.kz saıtynan 5 mınýtta osy qyz­­metterdi alýǵa múmkindik jasadyq. Qazirgi tańda myńdaǵan qaǵaz qujattar toltyrýdyń ornyna, kompıýterde otyryp ózińiz tańdaǵan balabaqshaǵa joldama alýyńyzǵa bolady. Bul birinshiden ýaqytty únemdese, ekinshiden, qyzmettiń ashyqtyǵyn qamtamasyz etedi.

Taǵy bir aıta keterlik másele, aza­mat­tarǵa qajetti málimetter bazasy Big Data, ıaǵnı úlken derekter bazasyn qurý arqyly azamattarǵa kórsetiletin avtomattandyrylǵan qyzmet túrleriniń aıasyn keńeıtýdi josparlap otyrmyz.

Álem elderi jasandy ıntellektiniń áleýetin adamzattyń ıgiligine paıdalaný máselesi jóninde naqty qadamdar jasaýda. 

Búginde qala turǵyndarynyń tıisti mem­lekettik qurylymdarǵa saýaldary men buıymtaılaryn jetkizýine yń­­ǵaıly jaǵdaı jasalǵan. Bul rette, mes­sendjerlerdegi chat-bottar, «Smart Astana» mobıldik qosymshasy, 109 qyz­­meti syndy quraldar arqyly ha­lyq­­tyń usynystary men syn-pikir­lerine der kezinde, ýaqtyly jaýap berilýde.

Astanany aqyldy qalaǵa aınal­dy­rýǵa qatysty barlyq negizgi jumystar júrgizilýde. Bıyl jyl sońyna deıin smart bilim, smart medısına, e-KSK jobalaryn tolyq aıaqtaımyz. 2019 jyly biryńǵaı geoaqparat júıesi, ITS jáne aqyldy qurylys jobalary júzege asyrylady. Osylaısha keler jyldyń sońyna qaraı «aqyldy qalanyń» negizi tolyq qalanyp bitedi.

Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasyndaǵy negizgi basym­dyqtar men bes áleýmettik basta­ma aıasynda qyrýar jumystar atqa­ry­lýda. Memlekettik pen jekemenshik áriptestigi aıasynda halyqqa paıdaly áleýmettik nysandar, mańyzdy jobalar júzege asyrylyp jatyr. Bul rette, osy ıgilikti sharalarǵa bıznestiń áleý­mettik jaýapkershiligin tereń uǵynǵan kásipkerlerdiń qosqan úlesi zor.

Elorda naryǵynda barynsha sura­nys­qa ıe mamandyqtar tizimi jasalyp, halyqty tegin oqytý jumystary júrgizilýde. О́tken jyly osy maqsatta bilim alǵandar sany on alty myńnan asty. Olardyń on myńy sıfrly saýat­ty­lyq, bir myńy kásipkerlik negizderi boıynsha bilim aldy. 

Qorytyndylaı kelgende, osyǵan uqsas oń ózgerister az emes. Jalpy, Astananyń damýyn eldigimizdiń erteńi men áleýetimizdiń bet-beınesinen habar beretin aıshyqty úrdis dep baǵalaýǵa bolady. Astana tek jańa qala emes, sanǵasyrlyq baba­lar amanatynyń, halyq ańsarynyń oryn­dalýy retinde sıpattalady. Azat eli­miz­diń aıbyndy qalasy, ásem shahary ári fýtý­rıstik ordasynyń álemdik kóshbasshy mega­polıs atanýyna barlyq múmkindik jasalýda. Osy oraıda, barsha oqyrmandardy da osynaý ortaq maqsat jolynda jumyla eńbek etýge shaqyramyn.

Astanamyzdyń jıyrma jyldyq mereıtoıy qutty bolsyn! Eńseli elordamyz jańa ózgerister men jarqyn oqıǵalardyń jarshysy bolǵaı.

Áset ISEKEShEV, Astana qalasynyń ákimi