«Áziret Sultan» memlekettik-tarıhı qoryq mýzeıiniń ǵylymı saraptama keńesinen 2009 jyly qarashada Aıtbaı batyrdyń Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesinde jerlengeni týraly anyqtama keledi.
– Elbasynyń Jarlyqqa qol qoıýymen qasıetti Túrkistannyń ońtústik óńirdiń ortalyǵyna aınalyp, oblysqa da búkil túrki jurtyna málim qalanyń aty berilýi jurtshylyqty qýantqan oqıǵa boldy. Qazaqstannyń qaı shalǵaıy da qasıetti Túrkistandy erteden pir tutqan. Qostanaı – Torǵaı óńirinde HVIII ǵasyrda ómir súrgen birneshe batyrdyń súıegi Túrkistandaǵy Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesine jerlengen. Sonyń biri – el men jer úshin jońǵarlarǵa qasqaıyp qarsy turǵan Aıtbaı batyr bolatyn, – deıdi oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıindegi tarıhı-mádenı muralardy qorǵaý jáne paıdalaný bóliminiń meńgerýshisi Elmıra Alshymova. Batyrdyń tikeleı urpaǵy Ábit Shaldyqov aqsaqaldyń babasy týraly jınaǵan málimetterin saraptaǵan Túrkistan qalasyndaǵy «Áziret Sultan» memlekettik-tarıhı qoryq mýzeıiniń ǵylymı saraptama keńesinen 2009 jyly qarashada Aıtbaı batyrdyń Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesinde jerlengeni týraly anyqtama keledi.
Aıtbaı batyrdyń mýzeıde turǵan dýlyǵasyn kelýshiler kóp aınalshyqtaıdy. Sarykól óńirin mekendegen batyr zamandastary Qabanbaı, Bógenbaılarmen birge jońǵarlarmen bolǵan shaıqastarǵa qatysady. Jergilikti ólketanýshylardyń zertteýinde, Aıtbaı batyrdyń 1740 jyldary Edil qalmaqtarymen Harbaly bekinisi úshin keskilesken qantógis shaıqasqa qatysyp, jerdi azat etkeni týraly aıtylady. Dýlyǵany batyr urpaqtarynyń biri, Sarykól aýdanynyń ortalyǵynda turatyn Murat Januzaqov mýzeıge 2011 jyly tapsyrypty. Batyr babasynan qalǵan qadirli buıymdy onyń urpaqtary osy kezge deıin qasterlep, atadan balaǵa amanattap otyrǵan.
Dýlyǵa jartylaı kúmbez tárizdenip, metaldan tutas quıylǵan. Jıeginde moıynqorǵaǵyshty bekitip ustap turatyn qaıyrma shegelerdiń oryndary, maıda tesikter qalǵan. Tóbesinde 2,5 sm bolatyndaı tútigi bar.
– Osy tútigine tóbeldirik salynatyn bolǵan. Biraq temiri jemirile bastaǵan dýlyǵanyń ondaı elementteri men basqa da órnekteri saqtalmaǵan. Negizi jaýgershilikte batyrlar kıgen dýlyǵanyń birneshe túri bolady. Olardyń tóbesi konýs, kúmbez sekildi jasalady. Qazaq erleri kıgen bórik, qalpaq sekildi alty, segiz saıdan quralady. Qurama dýlyǵa úlgileriniń aldyńǵy jaǵynda «qarýqaǵary», batyrdyń qabaǵyn jaýyp turatyn «qasy» bolady. Artqy jıegine moıynjapqyshy ilingen. Dýlyǵa batyrdy jaý oǵynan qorǵap qana qoımaǵan, onyń áleýmettik mártebesin de belgilegen, – deıdi Elmıra Alshymova.
Názıra JÁRIMBET,
«Egemen Qazaqstan»
QOSTANAI