О́mirzaq ShО́KEEV. Elorda – eldik pen erkindiktiń sımvoly

Bul shynyn aıtqanda, Táýelsiz el atanǵanymyzǵa 5-6 ǵana jyl ótken, ekonomıkalyq qıyndyqtyń qursaýynan áli de shyǵa qoımaǵan, aýyrlaý kezeń bolatyn. «Áýeli jaǵdaıymyz­dy túzep alyp, basqasyn sosyn jasamaımyz ba» degen kúń­kil sózder de aıtylyp jatty. Qarapaıym halyq ta bul sheshimdi ózinshe qabyldaǵan edi. Jetisý óńirindegi jamaǵat pen ońtústik bettegi baýyrlar bul qadamǵa ishteı narazylyq bildirip jatsa, Arqa jaq­taǵy aǵaıyn tymaqtaryn aspanǵa atyp, alaqaılap qarsy aldy.

Degen­men jarlyq shyqqan soń, Alataý baýraıynan Arqa dalasyna qaraı uly kósh bas­talyp ketken edi. Endi arada shırek ǵasyr ýaqyt ótken soń, Prezı­dent N.Nazarbaevtyń bul tarıhı sheshimi Táýelsiz Qazaq­stannyń jylnamasynda altyn áriptermen jazylatyn Uly oqıǵa bolǵanyn bárimiz de eriksiz moıyndap otyrmyz. Tek biz ǵana emes-aý, búginde buǵan álem jurt­shylyǵynyń kózi jetip otyr.

Árıne el astanasyn Arqa jerine kóshirý máselesi «qaıtsem de bir ózgeris jasaıyn» dep, atústi sheshile salǵan sharýa emes bolatyn. Buǵan tolyp jat­qan geosaıası, áleýmettik-qoǵam­dyq faktorlar sebep bolǵa­nyn qarapaıym halyq túsine de bermegen sol kezde. Aıtalyq Almaty ondaǵan jyldar boıy úlken qarjylyq ortalyq, zııa­ly qaýym toptasqan mádenı-rýhanı oshaq bolǵanymen, basqa aımaqtardan tym alys, eldiń shetinde tur edi. Osy sebepten, el ordasyn halyqtyń ortasyna qaraı jyljytý qajet boldy.

Ekinshiden, keńes bıliginiń quzyrynda bolǵan ondaǵan jyldar ishinde týǵan tili men ulttyq rýhynan aıyryla bas­taǵan aımaqqa ýaqyt sozbaı, jańasha tirlik, jańa bastamalar ákelip, rýhanı qoldaý ja­saý qajettigi tur edi. Onyń ústine, aýyl sharýashylyǵymen aınalysýǵa asa qolaıly Arqa óńirinde ıgerýsiz bos jatqan aımaqtar úlken qarjylyq orta­lyqqa zárý bolatyn. Sóı­tip, el ordasy Esildiń boıynan qonys tepken soń, bul máse­leler birtindep sheshilgeni bári­mizdiń kóz aldymyzdan ótti.

Búginde soltústiktegi ob­lys­tar aýmaǵynda úlken-úl­ken aýyl sharýashylyǵy ke­shen­deri jumys istep, irgeli halyq­aralyq kompanııalar jer asty qazynasyn ıegerip, el ekonomıkasynyń órge súırep tur. Jańadan boı kótergen el ordasyna Qazaqstannyń túpkir-túpkirinen aǵylǵan jurt qonys aýdaryp kele bastady. Osynyń arqasynda, búgingi kúni Astana shahary soltústik aımaqtaǵy eń bir qazaqtildi qalaǵa aınalyp otyr.

Búginde Astana Qazaqstan memleketiniń ortalyǵy ǵana emes, ol álemdik deńgeıdegi ke­leli basqosýlar ótip, biregeı sh­e­shim­der qabyldanatyn álem kar­tasynda ózindik orny bar, tatýlyq pen kelisim qalasy desek, eshkim daýlasa qoımas.

Kez kelgen qoǵamdyq-saıası, áleýmettik ózgeristerdi ár adam ózinshe qabyldaıdy. О́zinshe baǵa beredi, pikir aıtady. Búgin­de sóz bostandyǵyn paıdalanyp, árkim óz bilgenin jazyp jatady. Bıik deńgeılerde óte­tin jıyndardyń mańyzyn qara­paıym halyq túsine bermeıti­nin bilemiz. Áıtpese, jylma jyl ótip jatatyn basqosýlar – halyqaralyq ekonomıkalyq forým, eýrazııalyq medıaforým, dinı konfessııalar­dyń basqosýy, halyqaralyq terrorızmge qarsy konferensııa t.b. keleli kezdesýler Astana qalasy arqyly búkil Qazaqstandy álemge tanytyp jatqynyn kózimiz kórip otyr.

Bir ǵana Astana ekonomıka­lyq forýmy ne úshin kerek deýi múmkin keıbireýlerdiń. Bul – Eýrazııa qurlyǵynda qolaıly aımaqta ornalasqan Qazaqstan memleketiniń yńǵaı­ly kólik qatynasy men logıstıka ortalyǵy jáne Eýropa men Azııa arasyndaǵy ózin­dik tranzıttik kópir ekenin halyq­aralyq deńgeıde dáleldeý.

Qazir dinı nanym-senim­niń negizinde álemniń biraz elderinde qantógister júrip jatqanynan árkim habardar. Bul – memleket úshin kez kelgen soǵystan qaýipti. Astanada ár úsh jyl saıyn ótetin álem­dik jáne dástúrli dinder lıder­leriniń sezi búginde elordamyzdy halyqaralyq deńgeıdegi kelisim men ymyra­shyldyq alańyna aınaldyryp otyr. О́tken jyldan bastap Astanada Sırııadaǵy qaqtyǵystar boıynsha kelissózder ótip jatyr. Bul da Qazaqstan memleketin álemge tatýlyq pen kelisimdi ǵana jaqtaıtyn el ekenin dáledeıtin shara ekeni shyndyq.

Byltyrǵy jyly uıymdas­ty­rylǵan halyqaralyq EKSPO-2017 kórmesi Táýelsiz Qazaq­stannyń álemdik órke­nıetpen óreles damyp kele jatqan el ekenin taǵy da bir dáleldedi. Jasyl ekonomıkany taqyryp etip alǵan bul sharanyń elimiz úshin bereri mol bolǵany shyndyq. Bala­maly energııa kózderin paıdalaný arqyly qaýipsiz orta qalyptastyrýdy búginde álem halqy qoldap otyr. Degenmen bul bastamany alǵashqy bolyp Astana EKSPO-2017 kór­mesinde qazaqstandyqtar kóterip edi. Osynyń bar­ly­ǵy el Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń tikeleı bastaýymen jasalyp otyrǵanyn nege moıyndamasqa?

Shyndyǵyn aıtsam, Táýel­siz Qazaqstan eliniń osy bir tarıhı kezeńderinde men de Elbasynyń janynda bolyp, Astana qalasynyń damýyna az da bolsa óz úlesimdi qosqanymdy taǵdyrdyń bergen syıy dep túsinem. 2004-2006 jyldary Astana qalasy­nyń ákimi qyzmetinde júrip birta­laı keleli jumys­tar­­dyń basy-qasynda boldym. Dál sol kez­deri elordaǵa erekshe kórik berip turǵan biraz ǵımarattar boı kóterdi. Qala kúni merekesi alǵash ret sol jaq jaǵalaýda atalyp ótilgeni de esimde. Sol ýaqyttarda, 2005 jyldyń 5 shil­desinde Astanada ótken mem­le­ketter basshylarynyń sam­mıtin­de Astana deklarasııa­syna qol qoıylyp, antıterrorlyq sı­pat­taǵy negizgi qujattar Shanhaı yntymaqtastyq uıy­my­na múshe memleketterdiń ter­rorızmge, separatızm men eks­tremızmge qarsy kúres­tegi yntymaqtastyq tujyrym­damasy bekitilgen edi.

Taǵy bir aıta keter jaıt, ózim basshylyq etken jyldary el aǵalarymen aqyldasa júrip Astana qalasy Tilderdi damytý basqarmasynyń basshysyn da tańdap júrip taǵaıyndap edim. Osy jyldary birneshe qazaq mektepteriniń irgesi qala­nyp, esigi aıqara ashyldy. Keıin ýaqyt óte kele salystyra qarap otyrsam, burynǵy Aqmola men búgingi Astana tur­­ǵyn­darynyń arasy jer men kókteı eken. Qazir el orda­sy ábden qazaqılanǵan. Bul da Nursultan Ábishulynyń sarab­dal saıasatynyń bir dáleli dep bilem.

Elbasy jańa astananyń ornyn tańdaýdy 32 ólshem boıynsha tarazylaǵan eken. Sonyń ishinde eńbek resýstary da qarastyrylǵan. Búgingi tańda Aýyl sharýashylyǵy mınıstri retinde, men bul aımaqtyń dál osy salaǵa qolaıly ekenine de kózim ábden jetti.

Árıne, el men jer aman bolsa, Qazaqstannyń halyqaralyq deńgeıde ári qaraı damyp, keregesi keńip, shańyraǵy bıik­teı bereri sózsiz. Bizder ir­ge­sin kótergen Táýelsiz Qazaq­stan atty memlekettiń tizgi­nen ustaıtyn bolashaqtaǵy jas býyn búgingi baǵyttan ajyramasa eken deımiz.

О́mirzaq ShО́KEEV,

Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy mınıstri