Pendeshilik nemese keshigip ulyǵan jad (elegııa)

…qaıdan – qaıdan qaıdan ǵana bilippin! Seniń… bu jalǵan da opasyz dúnıeden men paqyr tipten de oılamaǵandaı, eshbir kútpegendeı de jaǵdaıatta ótip kete bararyńdy. Osy ǵumyrymda, seni áıteýir bir kórerime, kókeıimdegi sol bir túıtkildi-túıindi aǵym­nan jaryla aqtararyma ózimdi ábden sendirip alǵandyǵymnyń, sol berik senimimniń, adamı pendeshiligimniń kúnderdiń kúninde osylaısha op-ońaı aq kúırep shyǵaryn, men beıbaq bilip jatyppyn ba.

Sen ekeýmiz hat arqyly tanysqan edik-qoı. «Qyzyl sovettiń» qyzyp tur­ǵan kezi edi-aý. Instıtýttan keıin, «kindik-ońtústigimniń qyrmyzy qyz­ǵylyqtaryna» ábden toıǵan basym, «sor­mańdaı-soltústiktiń de qyp-qyzyl shyjǵylyqtaryn» baıqap kórmekke Temirtaýǵa joldamamen suranyp kelip, úsh aıdan soń bir jyldyq «qyzyl sábettik áskerı mindettiń hıkaıattaryna» taǵy da ózim tilenip ketip, sol jaqta sarylyp sarsylyp júrgenimde – menimen áskerı qyzmettes bolǵan, senimen kórshiles turatyn balań – jigitten adresińdi ótine qalap surap aldym. Jekeýlik áńgime ústinde syr – sýyrtpaqtata otyryp, óziń jaıly birshama mazmundy maǵlumattarǵa qunyǵa qanyǵyp ta alǵan edim.

Ekeýmiz bútin jyl boıy úzbesten hat jazysyp, – sen oryssha, men qazaqsha, – birte-birte syrlasyp-muńdasyp, júz kórispegendik demese – buryn-buryn­dar­dan tanys-bilisterdeı bop ketken edik. Zamandarynan – zamandastarynan alabóten, jandary jumbaq-ty ja­ra­tylǵan dúnıeáýı shaıyrlardyń «máńgilik sezim» jaıyndaǵy jalyndy da jasyn jyrlarynan árdaıym pikir almasyp, bir-birlerimizdi qýattap-qoldap, qanattandyryp turatynbyz. (Sol hattardyń bir de bireýiniń búgin­deri saqtalmaǵanyna qaıranmyn!?. – ózime-ózim qapalydaımyn). Bizderdiń dostyǵymyz – syrttaılyq dese de – dostyq syılastyqtan tipten de ózgeshe órbip, túsinikti de túsiniksizdeý, tylsymdy sezimder álemine qaraı ulasyp kete barǵan-dy. Asaý sezimderdiń, ińkár júrekterdiń tabysýy – júzbe júz kórisýi – haqıqı jarasýy ǵana qalyp turǵandaı-dy...

* * *

1976. Qańtar. Selınograd. Vokzal. Áppaq, arý álem. Kógildir kógershin aspan. Júzińdi ópken shyńyltyr, káýsar aıaz. Bir jyldyq áskerı qý mindetimdi ázer degende támamdap, az ǵana elde aıaldap, Temirtaýdaǵy «bólmeles» bolǵan – «Qudaı jan-dúnıelerimizdi úılestirgen» – qımas dos-aǵam Serigimdi serik etip saǵan keldim.

Poıyz toqtar-toqtamas, tambýrda tyqyrshyp turǵan bizder, ashyq esikten – perrondaǵy sabylysqandardyń ara arasynan – qasıetti de kıeli Saryarqanyń arqyraǵan qysqy shildesinde talshy­byqsha maıysa qoltyqtasyp, taǵatsyz­dana kóz taldyrǵan senderdi – dos-qur­byń ekeýińdi jazbaı tanydyq…

Sol bir ýaqyttardaǵy úzdige de úzile dabyl qaqqan jan-beıbaǵyńnyń ishteı sharbysýy, atqaqtaı aptyqqan júrek baıǵusyńnyń jáıimen otyǵa bastaýy… keıin-keıinderi oılap-tekserip baqsam – búginderi de: ókinishiń men qýanyshyń qyryq qyrqysqan bu ǵumyryńdaǵy esh­nársege aıyrbastamastaı eń bir janyńa jaqyn dúnıeleriń – qımas asyldaryń, «mán-maǵynalaryń men bar bolmysyń» da eken ǵoı.

Gastrolde júrgen «Chelıabınsk estrada ansambline» bılet alyp qoıypsyńdar. Bizder – Serik ekeýimiz eki bıletti enshi­lep, keshki jolyǵysarymyzdy egjeılep, onyń týystarynyń úıiniń tusynan trol­leıbýstan túsip qaldyq; sender, ary – sol jaǵalaýdaǵy oqýlaryńa júrip ket­tińder. Seriktiń týystary aqjarqyn, keń­peıil kisiler eken. Asty-ústimizge tú­sip baqty. Mol etke, úlken aǵash tegene toly sarymeıiz qurt ezilgen sorpaǵa bógip, keshqurym býymyz burqyrap, «Selın­nık» saraıyna bet aldyq...

* * *

…Kórisýimizdiń bir kúni ótti. Tańer­tesimen, jumysyna jetýge tıis Serigimdi avtovokzaldan Temirtaýǵa attandyryp saldym. Aınalyp keteıin, «qulyń bop keteıin» Serigim! – táptishtep túsindirip, jaqsylap turyp, meni eki inisine «amanattap» ketti ǵoı. (Sóıtkendegi... meni­ki?..) Trolleıbýspen «SÝM»ǵa deıin je­tip, avtobýsqa aýysyp otyryp, sol jaǵa­laýdaǵy – sol kezdergi jalǵyz-jarym jańa qurylys – senderdiń ıns­tıtýttaryńa keldim. Sylańdaǵan oqý orynynyń dálizderiniń geometrııalyq ár­qalaı buryshtarmen aıqysh-uı­qysh órnektelgen tóbeleri esimde qalyp­ty… Ekinshi qabatta, ýlyǵan-shýlyǵan dá­lizde, shaı qaınatymdaı ǵana ýaqyt bir-birlerimizdiń júzderimizdi aıalaı baǵysyp turdyq ta – keshke «Selınnıktiń» aldynda suǵanaq kózderden aýlaq-aýlaq jo­lyǵysarǵa sóz baılastyq.

…Shydamymdy shyrqyrata shider­lep, eleń-alań, usharǵa ázer turǵanymda – qazaqy qońyrqaı qyz maǵan qaraı jymııa jaqyndaı berdi. Sen jiberipsiń, – az-z-z-dap qana kesheýilderińdi surana eskertipsiń.

Selınogradtyń so kúngi tymyqty, tylsymdy keshi – «Pobeda» dańǵylyn­daǵy, ýnıvermagtyń arqasyndaǵy «Ro­dına» kınoteatryna bardyq. Birinshi dúnıe­júzilik soǵys jaıyndaǵy kıno eken – bizderdi onsha elittire qoımady-aý…

Túngi Selınograd. Kúni boıǵy aqkóz aıaz – birshama demin qaıyryp alǵan soń – keshtete kókkózdenip-kókbettenip, saqur-suqyr qaınaı bastaǵan. Qudaıǵa shúkir, Arqanyń keshi ádettegi aıqaı-burqasynyna basa qoımady. Sonadaıdan tabalaǵandaı bop kórinip turǵan «Esil» qonaq úıine ishim qyjyldaı qaıta-qaıta qaraılaı berdim. Restoranyna kirip, dem basyp, boı da oı jylytarǵa qý qalta juqanaq. Ortalyq alańda ar­ly-berli qydyrystaǵansyp, aıaz qy­syp, sender turatyn qazaqy shaǵyn aýdan­ǵa qatynaıtyn avtobýsqa otyrdyq. Aıaldamadan túsip, kóshelerińe burylar burysh­ta, qalqıǵan elektr baǵanynyń qalqasynda kidiristep qaldyq… Qur­qyl­taıdyń uıa-qaltasyndaı – map-ma­myq, oımaqtaı bııalaı kıgen aıaly ala­qandaryńdy ebedeısiz qoldarymmen kú­reı alyp, qaltyraı-dirildeı qushaǵyma qushyrlana tarta berdim… Qol ustasyp, kóshelerińe túsip, júz-jarty qadamdaı júrgenimizde – sen qos alaqanyńdy keý­deme qoıyp, ústinen alaýlaı bórtken úlpi betińdi basyp, qoıannyń kójeginshe úrkekteı de turyp: «Endi qashan kelesiń?.. Endi qashan kórisemiz?!» dediń, meniń erteń-búrsúgini qaıtaryma baılanysty. Men: «Kúnde-kúnde kelemin! K­únige kórisemiz!» dedim… Sen: «Úıge ja­qyndap qaldyq, jeńgem shyǵyp qa­lady» dediń úzdikkendeı, jaryqshaq ta jaltaq únmen. Men: «Kim shyqsa da jibermeımin!» dedim... Pendeniń amaly qaı­sy, qımastyq ystyq lebińdi burq shyǵaryp, qushaǵymnan typyrlaı bosanyp, aıaqtaryńnyń ushynan tezdete qalqı basqan kúıi, «aqqý-álem – aqqý-qus – aqqý-arman» – tún túndigin túre de tóńkere, meni esimnen tandyra, qol bul­ǵaı uzaı berdiń.

Men sheginshekteı jyljysam da, patsha kóńildenip, avtobýstyń aıaldamasyna kelip, esi-basymdy túgeldegensip birshama turdym aý. Sosyn, avtobýs kút­kendi ózime ersi sanadym da, elire bastaǵan Arqanyń aq tútegin qaq jara, Seriktiń kishi inisi turatyn jataqhanaǵa qaraı qyran qussha samǵadym! Kelesi kúni, keshkilik – sen, dos-qurbyń, men – úsheýimiz – Seriktiń medınstıtýtta oqıtyn ekinshi inisiniń kelinsheginiń týǵan kúnine bardyq. Orys qojaıynnyń jartylaı jertólesinde páter jaldap turady eken. Onshaqty ǵana jastar boldyq. Oınap-kúlip, sher­­lerimizdi tarqatysyp, kóńildi ótkiz­dik. Tún jarymynda shýyldasyp-dýylda­syp tarqastyq. Sen, dos-qurbyń, men, Seriktiń kishi inisi – tórteýimiz «Se­lın­selmashtyń» Qudaı buıyrtqan jataqhanasy qaıdasyń!» dep tartyp kep berdik. О́ıtkenimiz, ertesine ertelep, meniń – Temirtaýǵa, odan ári elge oralýym kerek-tin. Seriktiń inisiniń «slýjebnyıymen» úsheýlep – «eskorttap!» turyp shyǵaryp salatyn boldyńdar.

Tótelep júrgendikten, túteı basta­ǵan oısan omby qardy kúrpildete kesh­tik. Seriktiń inisi alda, qoltyqtasyp al­ǵan baqytty úsheý (anyǵynda... «ekeý» shyǵar) arqasynda, oqtyn-oqtyn bur­qasyn betten qarpyp, – tylsymdana jar­qyraǵan «Ǵylmanı» meshitine jal­taq-jaltaq kóz tastaı, Allaǵa ishteı qul­shylyǵymyzdy aıtyp, – arshyndaı basyp júrdik…

Tórt adamdyq, tap-tuınaqtaı – ju­myrtqa-bólme. Biz úshin bosatylyp, jınastyrylyp qoıǵan eken ǵoı. Seriktiń inisi joǵarǵy óz jaıyna jaıǵasty. Seniń dos-qurbyń tó­mengi – ekeýmizge qarsy jaıǵa ornalas­ty… Jyr-syrymyzdy tún balasynan qyz­ǵana da qoryna syb­dyrlasqan bizder tań syz bere aıqasa jantaıystyq…

Sol bir kezinde, seniń «sonshalyqty namysqoı!» ekendigińdi de qaıdan bilip túsinippin. Sen… yzalanyp, qapalanyp, biraq ta onyńdy «ekeýge» bildirmesten, «tars!» jabylyp qaldyń.

Tań da atyp, endigi «eskorttalynyp-áspet­telinip» jatpasaq ta, ýaǵdalasqan «slý­jebnyıymyzben» avtovokzalǵa jettik. Seriktiń inisi ekeýmiz úrpıisken sen­derdi (týrasynda... seni bolar) óz­dik­terińe bes on mınýtke qaldyra tu­ryp, sonadaıdaǵy qalqıǵan qara­ýyl kıoskanyń arqasyna baryp, – «jol­ashar­ǵa» degen syltaý-saldarmen, – bir «orysbaıdyń» arýaǵyn razy etip, qyl­ǵytyp saldyq. Álem-tapyryq ishki dúnıeme ol jaryqtyqtyń shıpasy qan­shalyqty tıip-tımegenin bilmedim-aý... «Arqanyń keń qushaq aýasynyń da shalabulttana tarylyp, kilegeı shu­naqtyń qylqyndyra shaqqylap-sor­ǵylap turǵanyn taǵy da qaıtersiń!?.» 

Men, qoshtasyp turyp, dos-qurbyń ekeýińe mystan jasalynǵan júrekshe sepochka-sývenırler usyndym. Sen, maǵan, sol jabylǵan qalpyńda qalsań da – jaraly kúıińdi eki dosymyzǵa bildirmeýge barynsha tyrysyp baqtyń. «Tektiligińdi baıqattyń…» Árıne, sen: «Endi qashan kelesiń, qashan kórisemiz» degen joqsyń bul joly...

* * *

…Ananyń ótinishi, ásirese tilen­gendeı bolǵany – «orys bop ketesiń, quryp ta ketermisiń, elge kel» degen – úkim!.. Temirtaýǵa jete salysymen medýchılıshe dırektory Dzıýba degen aıýdaı aqyrǵan myrzaǵa kirip, bári-bárin ezbelep túsindirgensip, «qymbattym-aý... baspanań búgin-erteń daıyn edi ǵoı!?» degen asa zor qamqorlyq nıe­tine qaırylmastan (bári-bárine ishim kúıip-janyp tursa da), «joldamamdy» buzdyryp, qujattarymdy túgel jıys­tyryp qolyma aldym. Úsh aı jol­das­tyǵy – úsh júz jyldyq dostyqtaı bol­ǵan, adamılyǵy – asqaq, nıet-kóńili – darhan, alaqany – ashyq, júzi – jarqyn Serik dos-aǵam meni kózderine jas alyp turyp aeroporttan shyǵaryp saldy. (Son­daı jandy da jadymnan jyraq qal­dyrdym-aý á...) Ezbesin ezgilegen týǵan elimniń ortasyna qaıta oralǵan kúnnen bastap, bir de bireýine soqyr tıyn jaýap bolmasa da, saǵan – uzaqty jyl boıyna qan­dary sorǵalaǵan aqtalý jedelhattarymdy joldap jattym. (Sol... taǵdyry tál­kekti oılanbastyq tirligimniń astarynda tıtimdeıin de jamanshylyq oı-pı­ǵyldyń bolmaǵandyǵyn dáleldep baq­qan beıkúná hattarymdy).

О́zińe qaıtara baryp, túbirinen túsi­nisip jatarǵa... sheshile almadym. Onyń ústine, bu jalǵandaǵy mań­daıyma jazylǵan «máńgilik seıtnot» ta bolar – «jigittiń jolyn joqshylyq baılar» – qol-aıaǵymdy qursaýlady da turdy emes pe (Bul, árıne, «uly mártebeli syltaý-sal­dar» da ǵana bolar bálkim). 

Saǵan sher-shemendi beıkúná hattarymdy joldaǵan saıyn, dos-qurbyńa da jarystyra úshbý-hattar jóneltip otyrdym. Shetin jaǵdaıdyń shet-jaǵasyn bildirip, ara-orta – arasha tú­sýin ótindim de. Ol beıbaqqa rahym-rahmet bir Alla­dan árıne, qolynan kelgenin jasap baqty... Endigi, aıtqan-aıtpaǵanyńda ne: túp­t­iń-túbinde, bar­lyq tiri áreketter beker­shilikke aınalyp, táleıli taǵdyr shyrmaýyndaǵy asyl sezimderińniń taǵy-taǵy... aryny basylyp, birte-birte sóngen áýlıe-shoqtaı bop shyqty.

Imandaı shyndyǵym sol – seni... bir seni eshýaqytta da kóńil-qýysymnyń tórinen shyǵarmadym. Árdaıym... bári-bá­rin kóz aldymnan jipke tizbelegendeı eles­tete qaıyryp otyrdym. Biraq biraqta... bir nárseni – meniń: «áıteýir bir jolyǵysarmyn, túsinisermiz» de­genimdi tospastan bu jal­ǵan da opasyz dúnıeden ótip kete bararyńdy esh bil­meppin, múldem de oılamappyn.

«Otyz bir jyl, alty aı!!!» Mine, meniń, «bu dúnıe-jalǵanmen ózdigimshe aly­syp-arazdasqanymdaǵy» – kóp-kóp pen­deshilikterimniń biriniń ǵana qun-salmaǵy.

...Iá, meniń, seni – «áıteýir bir iz­dermin» degen arman-tilegim oryndal­ǵan-aq edi. Biraq esesine – taǵdyr táleıiniń menen kezekti ret aqyldyraq ta zoryraq shyqqany shy­ǵar – 2004 jyly, jazǵy shildeniń shilińgirinde esigińniń aldyna baryp turyp qaıtyppyn! «Qyzyl sábet­tegi» Selınograd, odan, búginderi As­tanaǵa aınalyp shyǵa kelgen ejelgi Qara­ótkel – Aqmolaǵa Qudaı bergen shy­ǵar­mashylyǵymnyń arqasynda jo­lym túsip, «Anyqtama bólimine» soǵyp, seniń adresińdi alýyndaı-aq al­ǵan edim. Álde... asyp-sasqan men beı­baq mán-jaıdy retimen jetkize almadym nemese qurǵyr temir esiktiń arǵy jaǵyndaǵy jatyrqaǵandar jónin túsinbedi – ja­byr­qaı jylamsyraǵan balaýsa daýystyń: «ne ıshıte ee zdes bolshe!» degenine bola qaıyrylyp kete ba­ryppyn (Keıinnen, kesh bildim emes pe – álgi sózdiń astar-mánisin ózimniń túsinbegendigimdi de bilmegendigimdi). 

...«Anyqtama bólimine» qaıtara bara berippin. Odan da, «sol... esikke qaıta-qaıta bara bersemshi, baǵyp jatsamshy!?» (Sol bir kez, seniń... tó­sek tartyp jatqan keziń de eken ǵoı). Keıinnen esitip-bilip, báriniń de aıan bolǵanyndaı, eki aıdan soń, – Jarat­qannyń ámiri-dá, – sen dúnıeden ozyp kete barypsyń. «Bu dúnıeniń taýsylmas qazyna-qyzǵylyqtaryn bizderge – jad­syzdarǵa – bútininen, beıpilinen buıyrtyp». 

Kóp-kóp ǵumyrym ókinish óksikpen ót­pedi me; qaı ýaqytta, qalaı, qaıtip be­rem dese de Bir Jaratqannyń yrqy ǵoı: qyryqtyń jeteýinde, – 1999 jyly, – tórt-bes jyldaı deliquldanyp aýyryp, eseńgirep, jazǵan basymdy endi-endi kótergendeı bolyp júrgenimde, o bas­taǵy boıyma darytqan «syıyn» О́zi qolyma qaıyra ustatty...

2007. 19 naýryz. Astanaǵa kelip, shyǵarmashylyq-sharýalarymnyń arasynda «Anyqtama bólimine» kezekti márte soqtym. Bul joly, ondaǵylar, seniń burynǵy – qyz kúnińdegi – «Arshalınskaıa» kóshesindegi úılerińniń adresin berdi.

«Saıtan aınaldyrsa – tózimsizdik tanytsań – qıyn!». Ári kezgilep, beri kez­gilep, júıkelep, burynǵy úılerińdi tap­padym («О́zińe» degen... dátsizdik te seziktendirip, úrkitip, taısaqtatty da turdy emes pe, bir jaǵynan).

...2007. 29 maýsym. Baspadaǵy kita­­bymnyń sharýasymen kezekti ret As­tanaǵa kelip, qaıtarda, – «úmitsiz saı­­tan», – Seniń «Arshalınskaıa» kó­shesin­degi úılerińdi qaıtara izdedim. Bul joly – qaıtpasqa bekindim!

Aq jaýyn sebelep turǵan-dy. Árı­ne, jaqsy yrymǵa – oń nyshanǵa baladym (Ishiń ýildep, jan-dúnıeń údere úrpıip tursa da). «Arshalınskaıanyń» tutam-qarys pushpaǵyn eski meshittiń janynan quıryǵynan qatyp ustap, jalǵasyn – buzylyp jat­qan báz-burynǵy bazardyń kúnshy­ǵy­syndaǵy alapat jańa qu­ry­­lystyń arqa­synan tap­tym. «Jaryqtyq Qaraótkeldiń jeri-aı!..» Iqy-jıqy, yljyraǵan kó­­she­lerge tústim. Osynyń aldynda,­ naý­ryzda kelgenimde beıýaqı sýyq­qa urynǵan ekenmin, sonym – «bronhıtym» beımezgil qaıta qozyp, maza­syzdanǵanyma qaramas­tan, kóringen qaraıǵannan «78a» úıdi surastyryp júre berdim, júre berdim...

«Arshalınskaıa» deıtinińniń ózi bir­neshe kóshe kóriner eken, – «1», «2», «3» degendeı. «78a» árqaısysynda da bar sııaqty. Meniń – «qara basyp», aljasyp júrýim de sodan kelse kerek-ti.

Qanshama «jolym aýyr» degenim­men de, – qanshalyqty typyrlaı tıtyq­tamasam da, – Qudaıdyń beıpilinen be­rer kezderi barshylyq, shúkir. Bul joly da, Jaratqannyń ózi jarylqap, meni – aq jaýynnyń astynda úıiniń shatyryn rettestirip júrgen qara qazaqqa keziktirsin. Oń tusynan jaqyndap kelip, aman-saýlyqtasyp, jaǵdaıymdy jópeldete jetkizdim. Ol da Qudireti kúsh­ti syılaǵan jan eken. Tóbeńnen tesip turyp túsindirip, qolmen qoıǵandaı ǵyp kór­setip, anyǵynan uǵyndyrdy: «myna aýladan tótelep kesip ótińiz, odan olaı, so­dan bylaı burylyp, aq kirpishti úıge baryńyz» dedi. Ishim... sezdi – tapqanymdy. Kóńilim tolaıyp, shatyrdaǵy jaqsy qazaqpen ilkim áńgimeleskim kep ketti.

– Aý, aǵaıyn, aıypqa buıyrma, «bul úılerdi buzylady» dep jatpady ma? Al senderdiki ne jón?..

– E-e... 1-tamyzda «prezıdenttiń lega­lızasııasy» bitedi. Soǵan deıin shama-sharqymyzsha qoqyraıtyp alǵan­darymyz jón, «jarymdy kompensasııa­syna» iligýimiz úshin. Burynǵy úılerimiz belýardan batpaqqa batyp ketpedi me – quny kók tıyn bolady emes pe. My­na úıdi úsh-tórt jyldyń qarasy – ury­nyp shabynyp, turǵyzyp baǵýdamyz. Asa áspettep áýrelenbedik. Sebebi... túsi­nesiz ǵoı endi?..

Eppen basyp, qurylysy tolyq bite qoımaǵan, aırap-jaıraǵan aýlaǵa en­­dim. Ári-sári baıqastap edim – ıt­ baılaý­ly eken. Aq kirpishten jap-jaqsy óril­gen eńseli jap-jańa úı aınalasymen úılespeı-aq tur. О́ıtkeni qaıta ár­lenip jatqan úı­ler shamaly-aq. Kóp qazaqtardyń úı­leri báz-baıaǵy – batpaqqa batqan qalpy. Oıy-boıymdy jınaqtap, esik­ti tyqyldattym. Kózińdi oqys qa­ryr­daı, áppaq sazandaı, qyrmyzy qy­ryq­ty endi-endi eńsergendeı kelinshek sylań­daı shyqty. «Baıaǵydaǵy, jastyq shaqtarǵy, stýdenttik dostar bir-bir­lerimizdi saǵynysa izdestirip júr edik» dep júzdirte, qosyp-shatyp (óti­rik aıtyp), seni suradym. Ishki alasa­py­ranymdy sezdirtip te alǵan shyǵar­myn-aý.

– Ol-l-l... qaıtys bop ketken. Bilme­gen ekensizder ǵoı?..

Tartymdy da tushymdy janarlary sol sátinde-aq solyp sala bergen áp-ádemi kelinshek maǵan tańdanysty keıip­pen – ańyraıa qarap ta qalǵan. – Qa-a-a-shan?!.

– 2004 jyly... qyrkúıekte.

– Ne-e-e-den?..

– Naýqastanyp... Durysy... qala­sańyz, men sizge joldasymdy – inisin shaqyraıyn?

«Ah-h-h... órtengir de óteýsiz jalǵan dúnıe-aı!?»

Seniń inińe týyp-ósken otanyńnyń tabaldyryǵynda turyp kóńil aıttym. Aı­nalyp keteıin iniń: «ishke kirińiz, ishke kirińiz» deýde ǵoı. Biraq-ta, bir Qudaı­dyń ózi keshirsin, «ishke kirerge, duǵa qylarǵa... basqalaıǵa da» men paqyrda dál sol mezetinde dármen de hal-ahýal da joq-tyn. Anyǵynda... «betim – dátim» joq-tyn. Beıqamdyǵym – alańsyzdyq jad­syzdyǵym adamı sıyqtan múldem shyǵaryp tastaǵandaı da edi.

«Tirige ne daýa!» Sondaılyq múshkil halimniń ózinde... «eki er bala, bir qyz-qyzǵaldaǵyńnyń bar ekendigin, er bala­laryńnyń – sen bu dúnıeden ozyp kete barǵanyńda – búginderi shańyraq ıeleri ekendigin, joldasyńnyń... endigi úılenip ketkendigin, taǵy-taǵysyn birdeńelerdi de» surastyryp-bilistirip úlgirdim.

Seniń inińnen – sol-l-l ma... sol emes pe – dos-qurbyńnyń telefonyn surap alý­dan da tartynbadym. Men biletin dos-qurbyńnan basqa, onymen attas, taǵy eki dos-qurbyń bolypty. «Úsh bir­deı attas... qaısysy?..»

Men, jelkemmen jyljyǵandaı bop, sen bu dúnıege kelgen, aıaly da altyn, uıań­nyń aýlasynan aqyryn-aqyryn ǵana jy­lystadym... Astanaǵa kelgenime qanshasynshy táý­lik deseńshi!.. Qudaıdyń jazǵy shil­­desinde de jarym-jarty kún tynym bolmady: kúnniń shyqqanynan – shyq­paǵany; aspan – aýyn jıyp bolmastan – sebeleıdi de turady...

Maǵan... báribir – aspan aýdarylyp tússe de! Ilbip kelemin. Mıy shyqqan qara jerde taı­ǵanaqtap ta kelemin. Joq... týrasynda – súıretilip, salaqtap, sylpyldap. Ishin­degi bary aqtarylyp, qańǵyrlap qal­ǵan bóshkedeımin de-aý. «Bar-joǵym – bolǵan-bolmaǵandyǵym – bári-bári bekershilikteı de me?..»

* * *

...Qudaı – keń! Oǵan seniń nıet-pıǵyl­daryńnyń aq-qarasy, basqasy – bári-bári belgili. Biraq... seniń – naý­qastanyp, qınalyp jatqanyńda: «meni de oıyńa alyp... shybyn janyń onan saıyn shyrqyramaǵandyǵyna» kim ke­pil?! Ony qaıda qoıamyz?..

I-ı-ıá... bárin de bilgenimshe biler­me-aq edim, eger de, sol... «ózimbilem óktemdikterim» bolmaǵanda, – sol... Jarat­qan Jalǵyz Iemizge jaqynyraq bola bilgenimde. Iá-ıá?..

«Otyz bir jyl, alty aı!» Jal­ǵan dúnıedegi buryndy-sońǵy pendeshilik­terimniń bir parasy ǵana.

Aldarymyzda tórtkózdenip, tikqu­laq­tanyp, qapysyz kútip turǵan qan­sha-qan­­shama «ózimbilemdikterimiz – ók­tem­dik­terimiz – jadsyzdyqtarymyz» bar eken-á? Taǵy-taǵy, basqa-basqa, neleri­miz de qaldy eken-á, a?..

Jalǵanǵa janyń jaǵynyp kelip... tústen keıin tulypqa qarap ulyǵanda-uly­maǵanda ne? Degen de, ne kútip tur­­­ǵa­­­nynda da, qaıtkende de, – áýeli bir Alla, – bylaıǵy buıyrar ıtshilik ǵu­myr: «bolmasqa bola shaptyqpadym», – «qylyshymdy tasqa shappadym», – «tú­binde tynysh júrgendi teris kór­medim». Tek qana, myna jalǵanda túsi­­­ni­serge jan tappaı jalǵyzsyrap qal­­ǵa­nymda, sol... ózińdi bir kóre almaı qal­ǵan ózegimdi órtegen ókinishim – ózimmen máńgilikke birge qalar, birge jasar. Bálkim... osy aıan etilgen ımanı sózderimizdi haqıqı qabyl kórip, kókirek tórlerine toqyr Allanyń barsha súıgen quldarynyń da. 

Igilik ÁIMEN

Astana