Jumysy kóńilińizden shyqqan adamǵa alǵys aıtýǵa asyǵyp turasyz. Tipti ol óziniń kásibı mindetin atqaryp otyrsa da rızashylyǵyńyzdy bildirgińiz keledi. Keıde adam balasynyń osy bir jaqsylyqqa jaqsylyqpen jaýap bergisi keletin qasıetin keıbireýler basqa pıǵylda paıdalanyp ketetini jasyryn emes. Mysaly, syrqattanyp qalǵan jandar «birdeńe almasa durys emdemeıdi» dep jazǵyryp jatatyn dárigerdiń paıda bolýyna da alǵysyn erekshe bildirgisi keletinderdiń sebepker bolǵany sózsiz. Aıtaıyn degenimiz, alys-beris jóninde emes, eńbektiń laıyqty baǵalanýy jaıly edi.
Elbasy óziniń «Qazaqstannyń áleýmettik jańǵyrtylýy: Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamyna qaraı 20 qadam» strategııalyq maqalasynda adam eńbegi laıyqty baǵalanýǵa tıis ekenin atap ótken bolatyn. О́ziniń kásibin tereń meńgergen, elge adal da minsiz qyzmet etip júrgen, ózgege úlgi eterlik eńbek adamy barlyq salada bar. Ony orta tanıdy, áriptesteri men ujymy qadirlep syılaıdy. Al eńbektiń baǵalanýy men qurmet kórsetilýi ujymnyń usynysyn qoldaǵan basshylardyń quzyrynda ekeni anyq. Jýyrda Túrkistan oblysynyń 70-ten astam medısına qyzmetkerleriniń eńbegi baǵalanyp, túrli marapattarǵa ıe boldy. Medısına qyzmetkerleriniń tól merekesine oraı ótken saltanatty sharada oblys ákimi J.Túımebaev eseli eńbegimen daralanǵan dárigerlerdi «Oblysqa sińirgen eńbegi úshin» medalimen, oblys ákiminiń Qurmet gramotasymen, Alǵys hattarymen marapattap, birneshe dárigerge «Qazaqstan Respýblıkasy densaýlyq saqtaý isiniń úzdigi» jáne «Qazaqstan Respýblıkasy densaýlyq saqtaý isine qosqan úlesi úshin» tósbelgilerin taqty. Al úzdik medısınalyq mekeme retinde tanylǵan oblystyq klınıkalyq aýrýhanasynyń bas dárigerine shaǵyn avtobýstyń kilti tabys etildi. Sonymen qatar úzdik atanǵan Túrkistan qalalyq №3 perınataldyq ortalyqtyń bas dárigeri, akýsher-gınekolog Nurjan Mahmýtovke jeńil avtokólik, Saryaǵash aýdandyq ortalyq aýrýhanasynyń bas dárigeri Ibragım Tashevke turǵyn úıdiń kilti tapsyrylsa, dáriger Baqdáýlet Myrzaqasym da jańa páterge ıe boldy.
Al endi osyndaı marapattarǵa ıe bolǵan dárigerlerdiń alańsyz eńbek etýine qandaı jaǵdaılar jasalýda? Jalpy oblysta densaýlyq saqtaý salasyna erekshe kóńil bólinip keledi. Mysaly, ótken jyldyń ózinde jergilikti bıýdjetten medısına salasyn materıaldyq-tehnıkalyq jabdyqtaýǵa 6,2 mıllıard teńge bólinipti. Al mereke qarsańynda óńir basshysy oblystaǵy birqatar aýrýhana men emhanalarǵa 27 jedel medısınalyq járdem qyzmetine arnalǵan kóliktiń kiltin tabys etken bolatyn. Jyl sońyna deıin óńirdegi medısınalyq mekemelerge taǵy 20 arnaıy kólik berilmek. Densaýlyq saqtaý salasyna bólinetin qarjynyń jyldan-jylǵa artýy arqasynda jergilikti medısınalyq mekemeler eń ozyq úlgidegi qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etilip keledi. Dárigerlerdiń biliktiligin arttyrý, medısınalyq mekemelerdiń zamanaýı jabdyqtalýy nátıjesinde turǵyndardyń ómir súrý uzaqtyǵy 72,6-dan 72,9-ǵa deıin artty. Jyl basynan bergi tórt aıdyń qorytyndysy boıynsha óńirde analardyń ólim-jitim kórsetkishi 8,2% bolyp otyr. Iаǵnı byltyrǵy 4 aımen salystyrǵanda 52,4%-ǵa tómendegen. Nárestelerdiń shetineýi anaǵurlym kemigen. Atap aıtqanda, tiri týǵan 1000 balaǵa shaqqanda bul kórsetkish – 8,6% (210 ólim-jitim). Al byltyr alǵashqy 4 aıda ol 9,8% edi. Týberkýlezden bolatyn ólim-jitim kórsetkishi – 0,7%. Tıisinshe bul pozısııa byltyr 4 aıda 1,3% bolatyn. Bıyl jalpy memlekettik baǵdarlama aıasynda densaýlyq saqtaý salasyna 8 mıllıard teńge baǵyttalyp, aǵymdaǵy jyldyń 1 mamyryna deıin keste boıynsha onyń 2,1 mıllıard teńgesi nemese 26,8%-y ıgerilipti.
Oblystaǵy densaýlyq saqtaý salasynda qazirgi ýaqytta 7 myńnan astam dáriger men 25 myń meıirbıke eńbek etedi. Halyq sanynyń ósýine baılanysty aýdan, qalalarda 10 ambýlatorııalyq emhana salynýda. Naqtyraq aıtcaq, Kentaý, Shymkent qalalarynda, Jetisaı jáne Saıram aýdan ortalyqtarynda 500 adam, Myrzakent pen Atakentte 250 adam qabyldaıtyn emhanalar turǵyzylýda. Al Shardara qalasynda 150 adam qabyldaıtyn aýdandyq emhana kúrdeli jóndeýden ótkizilip jatyr. Tólebı aýdanynyń 1 Mamyr aýylynda 120 adam qabyldaıtyn aýyldyq emhana, Saryaǵash aýdanynda 50 adamdyq Qyzyljar dárigerlik ambýlatorııasy, sondaı-aq Saıram aýdanynda 25 adamdyq Kólkent dárigerlik ambýlatorııasy, Saryaǵash aýdanynda 100 adamǵa shaqtalǵan Derbisek aýyldyq emhanasy salynýda. Shymkent qalasynda onkologııalyq ortalyq pen týberkýlezge qarsy dıspanserdiń, Saryaǵash qalasynda oblystyq perınataldyq ortalyqtyń qurylysy josparly túrde memlekettik-jekemenshik áriptestik aıasynda kezeń-kezeńimen salynatyn bolady. Sondaı-aq sońǵy jyldary ınnovasııalyq tehnologııalardy damytýǵa erekshe mán berilip otyr. Mysaly, ınnovasııalyq ádisterdi qoldana otyryp, bıyl 538 – LOR, 639 –kóz, 361 – gınekologııadaǵy laparoskopııalyq operasııalar, týystyq donordan baýyrdy almastyrý boıynsha 2 operasııa, sonymen qatar donorlyq búırekterdi almastyrý boıynsha – 10, jambas jáne tize býyndaryn endoprotezdeý boıynsha 99 operasııa oıdaǵydaı jasaldy. Iаǵnı óńirde densaýlyq salasyn damytý, turǵyndarǵa sapaly qyzmet kórsetý baǵytynda atqarylyp jatqan is az emes.
Syrqatyna em, janyna dárý izdegender dárigerdiń kómegine júgineri haq. Al dárigerdiń eńbegi men jumsaǵan energııanyń eń basty baǵasy – aýrý adamǵa kórsetken kómeginiń nátıjesi. Árıne eńbek baǵalanýymen qundy, ıaǵnı dáriger úshin naýqastyń alǵysynan joǵary baǵa bolmas, sirá.
Ǵalymjan ELShIBAI, «Egemen Qazaqstan»
Túrkistan oblysy