Kásipodaq – senimdi kúsh

«Tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııa jaǵdaıyndaǵy damýdyń jańa múmkindikteri» Joldaýy, «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq ma­qa­lasy, «Prezıdenttiń bes áleý­mettik bastamasy» tarıhı qujat­tarynda el damýynyń, qazaq­stan­dyqtardyń ál-aýqatyn, turmys jaǵdaıyn odan ári jaq­sartýdyń qaryshty qadamdary men strategııalyq baǵyttary belgilenip, jumyla júzege asy­rýdyń bel ortasynda salalyq kásip­odaq uıymdary da bar.

Bıyl kásipodaqtar federasııasy keńesiniń otyrysynda sóılegen sózinde Memleket basshysy kásipodaq uıymdarynyń túrli qurylymdarǵa belsene qatysýynyń mańyzdylyǵyn atap kórsetip, mınıstrlikter men ákimdikterge áleýmettik árip­testik jáne áleýmettik-eńbek qaty­nastaryn retteý salalary boıynsha komıssııalardyń ju­mysyn birlese jandandyrý mindetterin júktegen bolatyn. Bul oraıda jergilikti fılıaldar men bılik organdarynyń, sondaı-aq «Nur Otan» partııasynyń, aza­mattyq birlestikterdiń áleýetin tıimdi paıdalaný ortaq iske óz úlesin qosary anyq. 50 myńǵa jýyq adamnyń erik-jigeri men kúsh-qaıratyn bir arnaǵa toǵys­tyryp, ortaq múddege jumyl­dyryp kele jatqan oblystyq kásipodaq ortalyǵynda 953 bastaýysh kásipodaq uıymy turaqty túrde jumys isteıdi. Bilim berý, densaýlyq saqtaý, mádenıet jáne sport, baılanys jáne poshta júıesi, mashına salasy, memlekettik uıym qyzmetkerleri men jumyskerleri óz jumystaryn zań normalary, eńbek kodeksi, eki taraptyq kelisimder aıasynda júr­gize otyryp, memlekettik, úki­mettik baǵdarlamalardyń talapqa saı júzege asyrylýyna, eńbek zańnamalarynyń saqtalýyna, tolyqqandy eńbek ortasynyń qalyptasýyna, materıaldyq-áleý­mettik jaǵdaıdyń jaq­sarýy­na yqpal etýdi qashanda basty murat sanaıdy. 

Sońǵy kezderi qoǵamdyq-áleýmettik qarym-qatynas baǵyt­tarynda qoǵamdyq baqylaý k­ú­sheıtilip, túrli usynys, bas­tamalar qoldaý taýyp keledi. Má­selen, jumys toptary men komıs­sııalar májilisterinde jańa jumys oryndaryn ashý, jumys­syzdyqty eńserý, eńbek qaýip­sizdigin saqtaý, jumys berý­shilermen eńbek kelisimderin ja­saý sııaqty ózekti máseleler jan-jaqty talqylanyp, qabyl­dan­ǵan sheshimderdiń oryndalýy turaqty baqylaýǵa alyndy. Kásipodaq uıymdarynyń óndi­ristik keńester qurý, sol arqy­ly óndiris ýchaskelerinde eńbek tártibi men qaýipsizdigin retteý, qamtamasyz etý usynysy qol­daý taýyp, turaqty qoǵamdyq baqy­laýdy 975 tehnıkalyq ıns­pek­tor men 799 óndiristik keńes jú­zege asyrady. 

Budan tysqary «Eńbek qa­ýip­sizdigi» baǵdarlamasy qa­byl­­danyp, praktıkalyq sharalar retinde kórinis tapty. Kásip­oryndarda jumysshy-qyzmet­ker­lerdiń qalypty eńbek etýine múm­kindik týdyryp, ómiri men den­saýlyǵyn kózdiń qarashy­ǵyndaı saqtaý buljymas basty talaptardyń biri sanalady. Osy sebepti menshik formasyna jáne uıymdyq-quqyqtyq qurylymǵa qaramastan kez kelgen óndiristik nysandarynda jaǵdaımen tanysý, reıdter jasaý, kemshilikter oryn alǵan jaǵdaıda shuǵyl túzetý, aldaǵy kezeńde boldyrmaý, eńbek zańdaryn túsindirý sharalary jemissiz emes. Eńbek kúniniń ortasha uzaqtyǵy, qosymsha áleýmettik paketter, sapaly demalys kepildigi, jumys berýshiniń esebinen eńbekkerdiń kásibı sheberligin jetildirý, jumys kúshiniń ishki naryǵyn qorǵaý sekildi asa mańyzdy ólshemder ujymdyq sharttarǵa engizilip, ómir sapasy basty nazarǵa alynǵan.

О́ńirde aýmaqtyq-salalyq kásipodaqtarmen áriptestik baılanysty keńinen óristetý tájirıbesi qalyptasqan. Olardyń ókilderi qoǵamdyq qabyldaý, ashyq esik kúnderine júıeli túrde qatysady. Sóıtip oryn alǵan túrli eńbek daýlarynyń oıdaǵydaı sheshilýine, ótinish-tilekterdiń oryndalýyna uıytqy bolyp júr. 

Kásipodaq ortalyǵy jumy­synyń tıimdiligin arttyrýdyń joldary san alýan. Solardyń biri áleýmettik áriptestik kókjıegin keńeıtý desek, qatelespeımiz. Búginde kásiporyndarmen 3656 ujymdyq kelisimshart jasalyp, byltyrǵy deńgeıge qaraǵanda sanynyń da, sapasynyń da artqany baıqalady. Oblys basshysy Qumar Aqsaqalov kásipodaq belsendilerimen kezdesýde kásipodaq uıymdary qurylǵan óndiris oryndarynda bul kór­setkishti júz paıyzǵa jetkizý mindetin, ásirese eńbekaqyny kó­beıtý máselesin basty nazarda ustaýdy tapsyrǵan bolatyn. Iri zaýyttarda «Tatýlasý ortalyǵy» qurylǵan. Maqsat – eń­bek qatynastaryna baılanys­ty týyndaǵan daý-damaılardy beı­bit jolmen, túsinistikpen bir­lesip sheshý. Mamlıýt, Ǵ.Músi­repov aýdandarynda ótken kó­sh­peli májilister onyń ómirsheń dástúr ekenin kórsetip berdi. 

О́ńirge kelgen jumys saparynda Qazaqstan kásipodaqtar federasııasynyń tóraǵasy Baqyt­jan Ábdiraıym qordalan­ǵan áleýmettik máseleler­di baıyptylyqpen sheshýdiń birqatar jolyn usynyp, eko­nomıka salasynda jala­qynyń tómendigin, keı kásip­oryndardyń tolyq qýatynda jumys istemeıtinin, sa­natorıı, demalys bazalarynyń jetkilik­sizdigin atap kórsetken edi. Qol jetkenge toqmeıilsý – soltústik­qazaq­standyq kásipodaq múshelerine jat qubylys. El­basy usynǵan qoǵamdyq jań­ǵyrtýlarǵa ún qosyp qana qoı­maı, naqty ister arqyly úlgi kórsetý abzal boryshymyz bolyp qala bermek.

Erik NURAQAEV, 

respýblıkalyq kásipodaqtar federasııasy oblystyq fılıalynyń tóraǵasy

Soltústik Qazaqstan oblysy