Partııalar úgit jumystaryna kiristi

Keshe Ortalyq saılaý komıssııasynda qazaqstandyq jáne sheteldik buqaralyq aqparat quraldary ókilderi úshin brıfıng bolyp ótti. Brıfıngte Ortalyq saılaý komıssııasy tór­aǵa­sy­nyń orynbasary Vladımır Foos jýrnalısterdi saılaý naý­qany barysynan, onyń negizgi kezeńderinen, Qazaqstan Res­pýblıkasy Parlamenti Májilisi men máslıhattar depýtat­ty­ǵyna kandıdattarǵa qoıylatyn talaptar jóninen, sondaı-aq saılaýlardy uıymdastyrýǵa jáne ótkizýge bıýdjetten bólingen qarjy kóleminen habardar etti. Memleket basshysy Nur­sul­tan Nazarbaev 2011 jylǵy 16 qa­rashada óz Jarlyǵymen Parlament Májilisi depýtattar­y­nyń kezekten tys saılaýyn 2012 jylǵy 15 qańtarǵa, al Qazaqstan halqy Assambleıasynan saılana­tyn depýtattardyń saılaýyn 2012 jylǵy 16 qańtarǵa ta­ǵaı­yn­daǵan bolatyn. Sol kúni Or­ta­lyq saılaý komıssııasy máslı­hattar depýtattarynyń kezekti saılaýyn da 2012 jylǵy 15 qań­tarǵa taǵaıyndaǵan-dy. Ortalyq saılaý komıssııasy tóraǵasynyń orynbasary Vladımır Foostyń atap ótýinshe, eki saılaýdy bir kúnde ótkizý 4 mıllıard teńgeden astam bıýdjet qa­rajatyn únemdeýge múm­kin­dik beredi. Al saılaý naýqandaryn uıym­dastyrýǵa jáne ótkizýge sha­mamen jalpy kólemi 8,2 mıllıard teńgedeı qarjy jum­sa­lady. Bul 55 mıllıon AQSh dol­laryn quraıdy. Saılaý týraly zańdarǵa sáıkes Má­jilis depýtat­tyǵyna usynylǵan kandıdattar belgilengen tártip boıynsha tirkeýden ótkiziledi jáne partııalyq tizimder boıyn­sha saılanady. Saılaýlardy bir mezgilde ót­kizý daıyndyqtaryn ortalyq, aýmaqtyq, okrýgtik jáne ýchaskelik saılaý komıssııalary júzege asyrady. «Alda turǵan saılaý naýqandary barysynda qura­my 93 myńnan astam adamdy qam­tyǵan 13315 saılaý komıs­sııa­lary jumys isteıdi, – dedi Vladımır Foos osy týraly. – Ortalyq saılaý komıssııasy naq­ty kezeńder boıynsha saılaý­lardy uıymdastyrý jáne ótki­zýdiń Kúntizbelik josparyn bekitti. Parlament Májilisi depý­tat­tarynyń kezekten tys saı­laýyna kandıdattar usyný 2011 jylǵy 16 qarasha men 5 jel­toq­san aralyǵynda ótti. Al partııa­lyq tizimderdi tirkeý 16 qarasha men 15 jeltoqsan aralyǵynda jú­zege asyryldy. Atalǵan merzim ishinde Ortalyq saılaý ko­mıssııasy 8 partııanyń partııa­lyq tizimderin tirkedi. 16 jel­toqsannan bastap partııalar saı­laýaldy úgit jumystaryn bas­ta­ýyna bolady». OSK tóraǵasynyń orynba­sa­ry budan keıin úgit sharalary kezinde saıası partııalardyń saılaý qorlaryna toqtaldy. Onyń aıtýynsha, úgit sharalary par­tııa­lardyń saılaý qorlary esebinen júzege asyrylady. Par­tııalardyń saılaý qorlarynyń tómengi mólsheri 261,6 mıllıon teńgeni quraıdy. Ortalyq saılaý komıssııasy ózi tarapynan par­tııalarǵa aqparattyq qoldaý kórsetetin bolady. Bul máselede Ortalyq saılaý komıssııasy qan­daı da bir saıası partııaǵa ar­tyqshylyq bermeıdi. Iаǵnı, beıtarap sıpat ustanady. Sonymen qatar, Ortalyq saılaý komıs­sııa­sy respýblıkalyq jáne óńirlik teleradıo arnalaryna aqparat­tyq jáne jumyldyrý sıpaty­n­daǵy beıne-aýdıolar ázirlep, or­nalastyrdy. Buǵan qosa elimizdegi saılaý úderisterine qaty­sý­shylar úshin aqparattyq jáne jadynamalyq nusqaýlyqtardy da óńirlerge jiberdi. Sondaı-aq qazirgi kezde Komıssııa músheleri men apparat qyzmetkerleri ba­sy­lymdar betterinde, teleradıo efırlerinde suhbattar berý ar­qy­ly saılaý zańnamalaryn tú­sin­dirý sharalaryn da qolǵa alyp otyr. «Osy jyldyń qarashasynda Astanada saılaýlardy uıymda­s­tyrýǵa baılanysty respýblı­ka­lyq semınar-keńes bolyp ótti, – dedi Vladımır Foos. – Odan keıin bul shara elimizdiń aımaq­ta­rynda da uıymdastyryldy. Mun­daı semınar-keńester eli­miz­diń barlyq oblystarynda ót­kizildi. Onyń jumysyna memlekettik organdar men uıymdar­dyń, saıası partııalardyń, qoǵam­dyq birlestikterdiń, buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi shaqyryldy». OSK tóraǵasynyń orynba­sa­ry taǵy bir asa mańyzdy másele retinde saılaýshylar tizimin anyq­taý jáne salystyrý jumys­tary ekendigin atady. Onyń habardar etýinshe, saılaý zańna­ma­laryna sáıkes saılaýshylar tizimin jasaý jáne olardy akti bo­ıynsha tıisti saılaý komıssııa­la­ryna tapsyrý jumystaryn jergilikti atqarýshy organdar (ákim­dikter) 25 jeltoqsanǵa deıin to­l­yq aıaqtaýy qajet. Al ýchaskelik saılaý komıssııalary saılaýshy­lar tizimderin saılaýshylardyń tanysýy úshin saılaýǵa 15 kún qalǵanǵa deıin, ıaǵnı 2011 jyl­dyń 30 jeltoqsanynan qaldyr­maı usynýy tıis. Jergilikti ókiletti organdar­dyń saılaýyna depýtattyqqa kan­d­ıdattar usyný 14 jeltoq­sanda aıaqtalǵan edi. «Barlyq 3335 saılaý okrýgteri boıynsha 9619 úmitker usynyldy, – dedi V.Foos osyǵan baılanysty. – Olardyń ishinde oblystyq, Astana jáne Almaty qalalyq máslıhattaryna – 1784, aýdandyq máslıhattarǵa – 5820, qalalyq máslıhattarǵa 2015 kandıdat bar. Qazirgi ýaqytqa deıin más­lıhattar depýtattyǵyna 6773 kandıdat tirkeldi. Kandıdat­tar­dy tirkeý 20 jeltoqsanǵa deıin jalǵasady. Al 21 jeltoqsannan bastap saılaýaldy úgit jumys­tary bastalady. Tirkelgen depý­tattyqqa kandıdattardyń árqaı­sysyna teleradıo jáne baspa basylymdarynda úgit sharala­ryn júzege asyrýlary úshin birdeı qarjy bólinetin bolady. Máslıhattar depýtattyǵyna kan­dıdattardyń saılaý qorla­rynyń eń tómengi mólsheri 10,5 mıl­lıon teńgeni quraıdy. Kandıdattar sondaı-aq osy maqsatqa óz­de­­­­ri­niń jeke saılaý qorlaryn qurý­laryna da bolady». Ortalyq saılaý komıssııasy tóraǵasy orynbasarynyń atap ótýinshe, OSK saılaýshylardyń ózderiniń kons­tıtýsııalyq quqy­ǵyn tıimdi jáne erkin júzege asyrýyna bar­lyq múmkindikter jasaıdy. Sonymen birge, Komıssııa saı­laý­lardy joǵary deń­geı­de ót­ki­zý úshin barlyq qajetti kadrlyq jáne materıaldyq re­sýrs­tarǵa ıe. Saıası partııalarmen, saılaý úderisine qatysý­shy­larmen, aza­mattyq qoǵam ıns­tı­týttarymen ózara tıimdi qaty­nas­tar orna­tý­ǵa ázir. Osyǵan baı­lanysty Ortsaılaýkom janynan alqalyq kon­sýltatıvti keńesshi organ – Aqparattyq daýlardy qaraý jó­nindegi qoǵamdyq keńes quryl­ǵan. «Qazirgi kezde Or­ta­lyq saılaý komıssııasyna 93 óti­nish tústi, – dep jalǵastyrdy sózin Vladımır Foos. – Olar­dyń 38-i bizdiń tarapymyzdan qa­ral­dy jáne tıisti jaýaptar men tú­siniktemeler berildi. Bir ótinish qarastyrylý satysynda tur». Budan keıin ol saılaý úde­risteri barysynda qazaqstan­dyq­tardy naqty jáne senimdi aqparattarmen qamtamasyz etý jaıyna toqtaldy. OSK tór­aǵa­sy orynbasarynyń atap ótýin­she, Ortalyq saılaý komıssııasy saılaý kampanııasynyń barlyq kezeńinde 53 baspa basylymyna, 13 respýblıkalyq telearnaǵa, 7 aqparat agenttigine jáne keńinen tanymal 19 qoǵamdyq-saıası ınternet resýrstaryna monıtorıngi jasaýdy júzege asyrady. Osyǵan baılanysty jergilikti jerlerde partııalar men kan­dı­dattardyń baspalyq úgit mate­rıaldarynyń erkin taralýyna qajetti barlyq jaǵdaılar ja­salǵan. Sonymen qatar, elimizdiń barlyq eldi mekenderinde úgit materıaldaryn ornalastyrý úshin arnaıy oryndar, aqparat­tyq qal­qaly jabdyqtar, taǵy bas­qalar daıyndalady. Jáne saıası partııalar men kan­dıdat­tar­dyń saılaýshylarmen kezdesýler ót­ki­­zýlerine teń jaǵdaılar beriletin bolady. Sóziniń qorytyndysynda Vla­dımır Foos saılaýlardy baı­qaýǵa keletin shet memleketter men halyqaralyq uıym­dar­dyń baıqaýshylaryna qatysty máselelerge de toqtaldy. Onyń aıtýynsha, 2005 jyly kezekten tys Prezıdent saılaýyna shet elder men halyqaralyq uıym­dardan – 1227 baıqaýshyny, 2007 jylǵy kezekten tys Parlament Májilisi depýtattarynyń saı­laýyna – 1179, osy jyldyń sá­ýi­rinde ótken kezekten tys Prezıdent saılaýyna – 1059 baı­qaý­shy jáne 212 shet el BAQ-ta­ry­nyń ókilderi akkredıttelgen. Al osy saılaýǵa sheteldik baıqaý­shy­lardy Syrtqy ister mı­nıstr­liginiń usynysy boıynsha Ortalyq saılaý komıssııasy akkredıtteýden ótkizedi. «Qazirgi kezge deıin Ortalyq saılaý ko­mıssııasy shet memleketter men halyqaralyq uıymdardyń 47 baıqaýshysyn akkredıttedi, – dedi ol. – Onyń 46-sy EQYU/DIAQB mıssııasynan, 1-eýi TMD baıqaýshylar mıssııasy­nan. Baıqaýshylardy akkredıtteý 2012 jyldyń 9 qańtaryna deıin jalǵasady». Brıfıng sońynan Vladımır Foos jýrnalıster tarapynan qoıylǵan suraqtarǵa jaýap qaıtardy. Álısultan QULANBAI.