Qazir jahanda qaterli óskinderdiń taralýy boıynsha bas jáne moıyn qaterli isigi 6-oryndy ıelenedi. Qazaqstanda jylyna bas jáne moıyn qaterli isigimen 2 myńnan astam adam aýyrady. О́kinishtisi olardyń basym bóligi dert meńdep, aýrýdyń III–IV kezeńine jetkende ǵana kómekke júginedi.
Kesirli keselden emdeýdiń tıimdi ádisteriniń bar bolǵanyna qaramastan, dıagnoz qoıylǵan soń 1 jyldyń ishinde naýqastar arasyndaǵy ólim-jitim 50 paıyzǵa jetip otyr. Alaıda em ýaqytynda kórsetilse, ómir súrý múmkindigi 80-90%-dy quraıdy. Bas jáne moıyn isigimen aýyratyn naýqastar arasyndaǵy ólimniń basty sebebi – kesh qoıylǵan dıagnoz. Kesh dıagnostıka sebebiniń biri halyqtyń aýrý men onyń damý qaýpi týraly maǵlumattardan habardar bolmaýy. Kelesi bir sebep – medısınalyq qyzmetkerlerdiń bilim deńgeıiniń jetkiliksizdigi men túrli mamandyqtaǵy dárigerler arasynda is-qımyldyń tıimdi úılestirilmeýi.
Osy máselege oraı, Almaty qalasynda bas jáne moıyn isigin erte dıagnostıkalaý maqsatynda onkolog-dárigerlerdiń qatysýymen «Bas jáne moıyn isigin erte dıagnostıkalaý» taqyrybynda baspasóz jıyny ótti. Bul shara bas jáne moıyn isigin erte dıagnostıkalaý eýropalyq aptalyǵynyń aıasynda atqaryldy.
Baspasóz máslıhatynda onkologter bas jáne moıyn isiginiń alǵashqy belgileri, qaýiptiń negizgi faktorlary men atalǵan aýrýdyń aldyn alý sharalary jaıynda, sonymen qatar Qazaqstanda bas jáne moıyn qaterli isigin alyp tastaýdaǵy biregeı ota týraly sóz qozǵady. Kezdesýge Qazaq onkologııa jáne radıologııa ǵylymı zertteý ınstıtýtynda (QazORǴZI) ota jasalǵan naýqastar da qatysty. Atalǵan ınstıtýt dırektory Qazaqstanda onkologııalyq aýrýlardy emdeý tegin ekendigin eskertti.
Instıtýttyń bas jáne moıyn óskinderi ortalyǵynyń professory Ǵalym Ádilbaev pen dırektordyń ǵylymı jumystar boıynsha orynbasary, medısına ǵylymynyń kandıdaty Dáýren Ádilbaı osy másele tóńiregindegi ózekti jaıttarmen bólisti.
Mamandar stomatologter men otolarıngologterdi oqytý mamandardyń onkoqaýipsiz bolýyna múmkindik beretindigin alǵa tartýda. Olar qaýipti belgilerdi baıqaǵan jaǵdaıda jedel zertteý júrgizip, ýaqytynda dıagnoz qoıý múmkin bolmaq. Osy arada 2015 jyly Qazaqstan Eýropalyq bas jáne moıyn qaterli isikterin zertteý qoǵamdastyǵy quramyna (The European Head and Neck Society (EHNS) engenin eske sala ketýge bolady. Bul 2006 jyly bas jáne moıyn qaterli isikterin zertteý úshin qurylǵan jáne búkil álem moıyndaǵan mýltdıssıplınarly uıym bolyp tabylady. Eýropalyq bas jáne moıyn qaterli isikterin zertteý qoǵamdastyǵy (EHNS) bas jáne moıyn aýrýlary salasyndaǵy sarapshylar arasynda bilimmen bólisýdi yntalandyrý jáne zertteýdiń joǵary standarttaryn ustaný, bilim alý men oqytý, aýrýdyń aldyn alý jáne naýqastarǵa qaraýdy negizgi múddesi retinde ustanady.
Eýropalyq aptalyq eki kezeńnen turady. Iаǵnı Qazaqstan men Reseıdiń basty onkologteri tarapynan otolarıngologııa jáne stomatologııa salalaryndaǵy mamandardy oqytady. Bul bas jáne moıyn qaterli isigin erte dıagnostıkalaýdaǵy kampanııanyń birinshi kezeńi. Qazaqstannyń alty qalasynda, Astana, Almaty, Qaraǵandy, Shymkent, Aqtóbe jáne Semeı qalalarynda stomatologter, LOR-dárigerler men onkologter bas jáne moıyn qaterli isiginiń erte kezeńin dıagnostıkalaý ádisi boıynsha oqytýdan ótedi.
Ekinshiden, Qazaqstannyń árbir turǵyny bas jáne moıyn tusyndaǵy jańa óskinderdi erte bastan anyqtaý úshin, sozylmaly qatersiz patologııalardy dıagnostıkalaý baqylaýynan óte alady. Mamandardyń mýltıdıssıplınarly komandasynyń tegin baqylaýy bıyl 17-23 qyrkúıek aralyǵynda ótedi. Mamandar mundaı tegin tekserilýge aldyn ala 8 800 080 05 58 nómiri arqyly jazylyp, qaralýdy usynyp otyr. Bul sharalar 1 tamyz ben 23 qyrkúıek aralyǵynda júzege asady.
О́tken jylǵy osyndaı kampanııa sheńberinde 811 naýqas baqylaýdan ótken. Nátıjesinde 123 adamda bas jáne moıyn patologııalary anyqtalǵan, onyń 29-yna qaterli isik dıagnozy qoıylǵan.
Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan»
ALMATY