Jazýshy Medeý Sárseke Semeı polıgonynyń halyqqa ákelgen zardaby jóninde biraz jyldan beri zerttep, adamzat tarıhynda qoldan jasalǵan qasirettiń aqıqatyn oqyrmandarǵa jetkizip keledi. Arhıv aqtarǵan, kózi tiri kýágerlerdi sóıletýdiń arqasynda qalamger birneshe shyǵarmany dúnıege ákeldi. 2016 jyly «Semeı qasireti» kitaby qazaq jáne orys tilderinde jaryq kórgen kitaptar keńes úkimetiniń kezindegi ashy shyndyqty ashyp kórsetedi.
Iаdrolyq synaqqa yńǵaıly jer izdegen keńestik ǵalymdar usynylǵan áldeneshe aımaqtan Semeı óńirin tańdaýy; anyǵynda olar elsiz qıyrdy izdeýge tıis edi, amal ne, ǵalymdar komıssııasy qazaqtar ejelden qonys etken Degeleń baýraıyn polıgonǵa qolaıly sanap, sol aımaqty qaǵaz júzinde shól dalaǵa aınaldyryp, úkimetke jalǵan málimet usynǵan. Shyndyǵynda sol aımaq halyq jıi qonystanǵan, mal-janǵa qolaıly, qaınar bulaqtary sarqylmaıtyn, tal-qaıyńy jelkildegen shuraıly ólke bolatyn.
Polıgon basshylary jáne áskerı bólim myń shaqyrym qıyrdaǵy Soltústik muzdy muhıtqa sarqylmaı quıatyn, jaǵasyna irgeli qalalar men eldi mekender jıi ornalasqan Ertis jaǵasyna toqtap, mekenjaı saldy, bertinde sol Kýrchatov qalasy atandy. Al aıdyny shalqar ózenniń oń jaǵalaýy myńdaǵan jyldar boıy asa boıshań qaraǵaı ormany ósetin-di, jal-jal qumy da erekshe qunarly, emdik qasıeti de bolatyn. Naq osy óńirde qazaqtyń qudiretti sózin jańa beleske kótergen Abaı, Shákárim, Áýezov syndy hám olardan da ózge aqylgóı oıshyldary men aqyn-jyraýlary ómir súrdi. Keńes Odaǵy osylaısha álemdegi qarý básekesinde qazaq dalasynyń toz-tozyn shyǵaryp, beıbit halyqtyń qasiret shegýine ákeldi.
Jazýshy Medeý Sársekeniń «Semeı qasireti» atty kitaby jaqynda aǵylshyn tilinde «The Biggest made Catastrorhe» ataýymen jaryqqa shyqty. Halyqaralyq tilde basylǵan shyǵarmanyń jahan jurtshylyǵy úshin aqparattyq mańyzy joǵary bolmaq. О́ıtkeni álem halqy Hırosıma jáne Nagasakı qalalaryna tastaǵan eki atom bombasynyń qýatynan Semeı polıgonyndaǵy jarylystar 2500 ese asyp túskeninen habardar bolýy kerek.
Semeı qasiretin jahanǵa jetkizýde aǵylshyn tilinde basylǵan kitaptaǵy derekter, ıaǵnı adamzat qasireti týraly shyǵarma álem jurtshylyǵyna ıadrolyq qarý qandaı zardap ákeletindigin baıandap beredi. Bálkim, órkenıetti álem osydan keıin oılanatyn shyǵar?
Nurdıdar JUMAǴALIEV