Aǵymdaǵy jyldyń 15 qyrkúıeginde elimizde alǵash ret «jasyl» senbilik ótedi. Onyń ereksheligi, tazalyqshylardyń qoqystardy iriktep jınaıtyndyǵynda bolyp otyr. Bul týraly L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde ótken «Green Heroes» atty halyqaralyq konferensııada aıtyldy.
Grýzııa, Armenııa, Ázerbaıjan, О́zbekstan, Aýǵanstan, Mońǵolııa, Ýkraına, Belarýs, Reseı Federasııasy, sonymen qatar Eýropa elderiniń qoǵam qaıratkerleri qatysqan keleli keńes sanksııalanbaǵan polıgondarmen kúresý boıynsha strategııalyq is-qımyl josparyn jáne Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Jasyl» bastamalaryn talqylaýǵa, sondaı-aq planetamyzdy turmystyq qaldyqtardan tazalaýǵa nıet bildirýshilerdi biriktirý men tájirıbe almastyrýǵa baǵyttaldy.
Qazaqshalaǵanda «Jasyl qaharman» degen maǵyna beretin jıynda, sonymen qatar qoqys qaldyqtaryn qaıta óńdeý boıynsha birqatar másele pysyqtalyp, aımaqtarda ótetin «jasyl» senbilikke jaýapty adamdardy bekitý isi qolǵa alyndy. Alqaly jıyndy «Jasyl» ekonomıkany qoldaý jáne G-Global-dy damytý» koalısııasynyń basqarma tóraıymy Saltanat Raqymbekova júrgizdi.
«Green Heroes» halyqaralyq konferensııasy bıyl 15 qyrkúıekte Qazaqstanda tuńǵysh ret ótetin «Álemdik tazartý kúni» aksııasyna arnalyp otyr. Shara aıasynda aldymen aksııanyń elimizdegi aımaqtardaǵy úılestirýshileri anyqtalmaq. Konferensııaǵa qatysýshy sheteldik qonaqtardyń aıtýynsha, búginge deıin aksııaǵa 150 memleketten 300 mıllıonǵa jýyq adam qatysyp otyr. Sharaǵa qarapaıym senbilik sııaqty emes, búkil halyqty tartý kózdelgen. Ár azamattyń óz aýlasyn tazartýy osy aksııaǵa qatysqany dep bilemiz», deıdi basqarma tóraıymy.
Is-shara negizinen Qazaqstannyń ekologııalyq uıymdarynyń qaýymdastyǵy, «Letts do it! Qazaq eli» úkimettik emes uıymy, «Lets do it! World» halyqaralyq qoǵamdyq qozǵalysy, Jasyl ekonomıkany qoldaý jáne G-Global-dy damytý koalısııasy, О́ndirýshilerdiń keńeıtilgen mindettemeleri men áleýmettik mańyzdy bastamalardy damytý qorymen birlesip ótkizilip otyr.
Qyzý talqylaýda sóz alǵan Estonııa memleketiniń Qazaqstandaǵy tótenshe jáne ókiletti elshisi Heıtı Mıaemee bul álem elderinde burynnan bar tájirıbe ekendigin tilge tıek etti. «Aksııa 10 jyl buryn Estonııada paıda bolǵan. Al Qazaqstanda qoqystardy iriktep jınaý tek turǵyn úılerdiń aýlasynda ǵana qolǵa alynǵan. Onyń ózi tek Astana qalasynda júzege asady. «Jasyl» senbilik bul ıgi bastamanyń buqaralyq sıpat alýyna yqpal etedi» dedi elshi.
Elimizde búgingi tańda jınalǵan qoqystyń 7 paıyzy ǵana qaıta óńdeledi. Astanada birinshi ret ótkizilip jatqan «Green Heroes» halyqaralyq konferensııasyn uıymdastyrýshylardyń biri, Qazaqstannyń ekologııalyq uıymdar qaýymdastyǵy basqarma tóraǵasynyń orynbasary Eldos Abaqanov aıtyp ótkendeı, Eýropanyń damyǵan keıbir elderinde qoqysty tipti shıkizat kózi retinde paıdalanyp jatqandyǵy belgili. Iаǵnı qoqysty óńdeý tehnologııasy joǵary dárejede jolǵa qoıylǵan. «Qazaqstanda da qoqysty óńdeý tájirıbesi joq deýge kelmeıdi. Jalpy, bul baǵyttaǵy jumystyń jaqsy júrgizilip jatqanyn atap ótkim keledi. Sebebi búginde Qazaqstanda jalpy qoqystyń 7 paıyzy qaıta óńdeledi. Osydan birneshe jyl buryn bul kórsetkish 1-2 paıyz ǵana bolatyn. Árıne bul kólem jyldan-jylǵa ósip kele jatqanyn aıtý kerek», deıdi ol.
Eldos Nurbolulynyń aıtýynsha, elimizde qoqys óńdeıtin kompanııalardy yntalandyrý tetikteri birshama qarastyrylǵan. «Yntalandyrý tetikteriniń biri – zańnamalyq turǵyda jáne ekologııalyq kodekste «rob» degen túsinik engizilgen. Arnaıy uıym da jumys júrgizip jatyr. Bul uıym qoqysty qaıta óńdeıtin uıymdardy qoldaýǵa baǵyttalǵan. Iаǵnı 1 kılo plastık nemese shyny bolsyn, bolmasa elektr qurylǵylardy qaıta óńdeý bolsyn, bul úshin memleket tarapynan qarajat beriletindeı tetikter qarastyrylǵan», dedi basqarma tóraǵasynyń orynbasary.
Al «Lets do it! World» halyqaralyq qoǵamdyq qozǵalysynyń Shyǵys Eýropa jáne Ortalyq Azııadaǵy elshisi Iýlııa Marheldiń aıtýynsha, Ýkraınada atalǵan tájirıbeniń tetigi áldeqashan iske qosylǵan. Qazirgi ýaqytta Qazaqstandaǵy qoqys polıgondaryna óńdelmeıtin qaldyqtardy ǵana shyǵarý – kún tártibindegi mańyzdy jumystardyń biri bolyp otyr. Sarapshynyń aıtýynsha, qazirde qaldyqtardyń barlyǵyn qaldyq dep ataýǵa bolmaıdy. Sebebi jalpy eseppen 10 paıyz ǵana qaldyq bolyp esepteledi. Al qalǵan 90 paıyzyn qaıta óńdeý kerek. «Biz osy ýaqytqa deıin arasy 5-6 jyldyń ishinde, máselen Ýkraınada «Jasyl» senbilikke óz ynta-jigerlerimen shyǵatyndardyń sanyn 1 mln adamǵa jetkizdik. Mundaı múmkindikke Qazaqstan da qol jetkize alady. Osyndaı konferensııa uıymdastyrý arqyly tazalyq máselesin sheship alýǵa zor múmkindik bar. Adam eń aldymen mańaıynyń emes, óziniń basyndaǵy qajetsiz artyq oılardy tazartýy kerek» deıdi sheteldik sarapshy.
Bul turǵyda Qazaqstannyń ekologııalyq uıymdar qaýymdastyǵynyń basqarma tóraǵasynyń orynbasary Eldos Abaqanov óńdeletin qoqysty polıgondarǵa kirgizbeı, qaıta óńdeý týrasynda ózderiniń naqty ustanymdary bar ekenin aıtady. «Kózge kórinbeıtin de bolar, biraq qoqysty óńdeý aımaqtarda da kóptep júrgizilip jatqanyn atap ótkim keledi. Birneshe qalada qaldyqtardy suryptaý sehtary ashylǵan. Iаǵnı sehtarda kez kelgen qaldyqty suryptap, qaıta óńdeletin qoqystar bólinip shyǵady. Bul qoqys shıkizat retinde qaıta óńdeıtin zaýyttarǵa jiberiledi. Al qaıta óńdelmeıtin, mysaly organıkalyq qoqystar polıgondarǵa jiberiledi. Konsepsııaǵa baılanysty 2030 jylǵa deıin Qazaqstanda qaıta óńdeletin qoqystyń mólsherin 30 paıyzǵa jetkizý josparlanyp otyr», dedi E.Nurboluly.
Mıras ASAN,
«Egemen Qazaqstan»