Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda qolǵa alynǵan «Jahandaǵy zamanaýı qazaqstandyq mádenıet» jobasy búginde ulttyq ónerimiz ben mádenıetimizdi álemdik sahna keńistiginde tanytýdyń asa mańyzdy ári qýatty quralyna aınalyp otyr. Atalǵan joba sheńberinde qazaq óneriniń san tarapty jaýharlary jahandyq mádenıet arenasyna jol tartyp, dúnıejúzilik masshtabta moıyndalýda. Onyń aıqyn dáleli – Táýelsiz memleketimizdiń mádenı tarıhynda tuńǵysh ret tór qalanyń tól perzenti – Astana qalasy Jastar teatry Ońtústik Koreıa Respýblıkasynyń mádenı astanasy Degý qalasynda ótken halyqaralyq bedeldi mıýzıkl festıvaline qatysyp, álemdik óner sarapshylarynyń joǵary baǵasyn alyp qaıtty.
G M T Opredelıt ıazykAzerbaıdjanskııAlbanskııAmharskııAnglııskııArabskııArmıanskııAfrıkaansBaskskııBelorýsskııBengalskııBırmanskııBolgarskııBosnııskııVallııskııVengerskııVetnamskııGavaıskııGaıtıanskııGalısııskııGollandskııGrecheskııGrýzınskııGýdjaratıDatskııZýlýIvrıtIgboIdıshIndonezııskııIrlandskııIslandskııIspanskııItalıanskııIorýbaKazahskııKannadaKatalanskııKırgızskııKıtaıskıı TradKıtaıskıı ÝprKoreıskııKorsıkanskııKýrmandjıKhmerskııKhosaLaosskııLatınskııLatyshskııLıtovskııLıýksembýrgskııMakedonskııMalagasııskııMalaıskııMalaıalamMaltııskııMaorıMarathıMongolskııNemeskııNepalskııNorvejskııPandjabıPersıdskııPolskııPortýgalskııPýshtýRýmynskııRýsskııSamoanskııSebýanskııSerbskııSesotoSıngalskııSındhıSlovaskııSlovenskııSomalııskııSýahılıSýndanskııTadjıkskııTaıskııTamılskııTelýgýTýreskııÝzbekskııÝkraınskııÝrdýFılıppınskııFınskııFransýzskııFrızskııHaýsaHındıHmongHorvatskııChevaCheshskııShvedskııShonaShotlandskıı (gelskıı)EsperantoEstonskııIаvanskııIаponskıı AzerbaıdjanskııAlbanskııAmharskııAnglııskııArabskııArmıanskııAfrıkaansBaskskııBelorýsskııBengalskııBırmanskııBolgarskııBosnııskııVallııskııVengerskııVetnamskııGavaıskııGaıtıanskııGalısııskııGollandskııGrecheskııGrýzınskııGýdjaratıDatskııZýlýIvrıtIgboIdıshIndonezııskııIrlandskııIslandskııIspanskııItalıanskııIorýbaKazahskııKannadaKatalanskııKırgızskııKıtaıskıı TradKıtaıskıı ÝprKoreıskııKorsıkanskııKýrmandjıKhmerskııKhosaLaosskııLatınskııLatyshskııLıtovskııLıýksembýrgskııMakedonskııMalagasııskııMalaıskııMalaıalamMaltııskııMaorıMarathıMongolskııNemeskııNepalskııNorvejskııPandjabıPersıdskııPolskııPortýgalskııPýshtýRýmynskııRýsskııSamoanskııSebýanskııSerbskııSesotoSıngalskııSındhıSlovaskııSlovenskııSomalııskııSýahılıSýndanskııTadjıkskııTaıskııTamılskııTelýgýTýreskııÝzbekskııÝkraınskııÝrdýFılıppınskııFınskııFransýzskııFrızskııHaýsaHındıHmongHorvatskııChevaCheshskııShvedskııShonaShotlandskıı (gelskıı)EsperantoEstonskııIаvanskııIаponskıı Zvýkovaıa fýnksııa ogranıchena 200 sımvolamı Nastroıkı : Istorııa : Obratnaıa svıaz : Donate Zakryt«Qyz Jibektiń» mereıi
...Shymyldyq jabylǵan sáttegi kórermenniń tolassyz soǵylǵan shapalaǵy men ystyq yqylasynan-aq kezekti qoıylymnyń óz deńgeıinde ótkeninen habardar bolýǵa bolady. Biraq bul jolǵy spektakldiń de, ónerge baǵa berýshiniń de jóni men talǵamy bólek. Elordamyzdyń tól perzenti – Astana qalasy Jastar teatry Ońtústik Koreıa elinde ótken XII Degý Halyqaralyq mıýzıkl festıvalinde (DIMF – Daegu International Musical Festival) joǵary deńgeıde óner kórsetip qaıtty.
Bul – Qazaq teatrlarynyń arasynan alǵash bolyp sýyrylyp shyǵyp, jahandyq kásibı mıýzıkl festıvaline joldama alǵan jas ta bolsa jańashyldyǵymen únemi jasampazdyqqa umtylyp júretin Jastar teatrynyń álemdik sahna mádenıetin baǵyndyrýǵa baǵyttalǵan kezekti sátti qadamdarynyń biri. Festıval baǵdarlamasyna saı eki kún qatarynan 4 márte sahnalanǵan ulttyq ádebıetimiz ben dramatýrgııamyzdyń jaýhary – Ǵ.Músirepovtiń «Qyz Jibek» mıýzıklin (qoıýshy rejısseri – Nurqanat Jaqypbaı) koreı kórermeni qyzyǵa tamashalap, rııasyz qoshemetin aıamady.
Fransııa, Reseı, Ulybrıtanııa, Qytaı, Chehııa, Taıvan, Koreıa sekildi mıýzıkl qoıý mádenıeti áldeqashan óndiris bıigine kóterilip, damyp ketken álemniń alpaýyt elderimen teń dárejede óner kórsetken Jastar teatry ujymynyń dodaǵa ózge qoıylym emes, «Qyz Jibekti» usynýy tegin bolmasa kerek. Dál osy týyndymen 1934 jyly qazaqtyń tuńǵysh opera teatry shymyldyǵyn túrse, 1936 jyly Máskeý qalasynda ótken qazaq ádebıeti men mádenıetiniń onkúndiginde kómeıine bulbul uıa salǵan Kúlásh Baıseıitova, Qurmanbek Jandarbekov, Qanabek Baıseıitov, Manarbek Erjanov bastaǵan talanttar shoǵyry keńes kórermenin dúr silkintken bolatyn. Esimi ańyzǵa aınalǵan sol daryndardyń izin jalǵaı álemniń asa iri mıýzıkl festıvalinde baq synaý úshin Koreıa asqan teatr ujymy qazaqy dil men dástúrdi ón boıyna úılesimdi jarastyrǵan ulttyq qoıylymdy jahan nazaryna usyndy.
DIMF – Azııa mıýzıklderiniń ortalyǵy
DIMF – Degý Halyqaralyq mıýzıkl festıvali (Daegu International Musical Festival) – AQSh-ta ótetin áıgili Nıý-Iork mıýzıklinen (NYMF) keıingi ataǵy jahanǵa máshhúr Azııa aýmaǵyndaǵy eń aýqymdy jáne tanymal teatr óneri baıqaýlarynyń biri. Atalǵan festıvaldi sahna mamandarynyń «Azııa mıýzıklderiniń mekkesi» dep ataýy da tegin bolmasa kerek.
Sońǵy 11 jylda festıval 1 mıllıon 63 myńnan asa qatysýshyny qabyldap, ónerine baǵa berdi. Eki jylda bir ret ótkiziletin baıqaý baǵdarlamasyna bıyl jalpy sany 24 mıýzıkl iriktelip alyndy. Onyń 4-i Degýden, 3-i Ońtústik Koreıanyń ózge iri qalalarynan jáne 9 mıýzıkl – Fransııa, Ulybrıtanııa, Qytaı, Reseı, Qazaqstan, Chehııa, Taıvan syndy álemniń túkpir-túkpirinen shaqyrylǵan teatrlardyń úzdik jumysy. Qalǵan 8 qoıylym – festıvaldiń arnaıy qonaqtary men stýdenttik izdenister. Bir aıǵa jýyq sozylǵan sahna merekesinen kórermen san túrli forma men mazmundaǵy óner týyndylaryn tamashalap, shyn mánindegi teatr, mýzyka dýmanynan rýhanı lázzat aldy.
«Qazaqstannyń atynan qatysatyn «Qyz Jibek» qoıylymyn festıvaldiń konkýrstyq baǵdarlamasyna engen mıýzıklder tiziminen kórgenime óte qýanyshtymyn. Alǵash spektakldiń beınejazbasymen tanysqanda-aq bizdi jumystyń ulttyq kolorıti men estetıkasy, akterlik oıyn, áýezdi mýzyka, dramatýrgııasynyń mazmuny men jalpy qoıylymnyń tazalyǵy qyzyqtyrdy.
Qazaq pen Koreı mádenıetiniń arasyndaǵy mentalıtet turǵysyndaǵy taǵylymdy baılanysty baıqadyq. Bizdiń alǵan áserdi kúlli teatr súıer qaýym da sezinsin degen maqsatta tańdap alyp, festıvaldiń konkýrstyq baǵdarlamasyna qostyq. Astana Jastar teatryn festıval tórinen kórgenime óte qýanyshtymyn» – dep qoıylym sońynda Halyqaralyq Degý mıýzıkl festıvaliniń Atqarýshy komıtet tóraǵasy Baı Sań Hek (Bae Sung Hyuk) «Qyz Jibek» mıýzıkli týrasyndaǵy pikiri men alǵan áserin jetkizdi.
Ulttyń boıtumary
Rejısser Nurqanat Jaqypbaıdyń sahnalaýynda mamyr aıynda tusaýy kesilip, astanalyq kórermenniń ystyq yqylasyna bólengen «Qyz Jibek» mıýzıkliniń erekshe qoltańbasy dúnıejúzilik festıval qatysýshylary men qonaqtarynyń da nazaryn ózine burǵyzbaı qoımady. Tabıǵatynan estet rejısser bul qoıylymyna da sulýlyq pen tazalyqty negizgi tirek etken. Ǵasyrdy ǵasyrǵa jalǵaǵan jaýhar jyrdyń Jastar teatry sahnasynda jandaný men til qatý ádisi de, «sóıleý» qalyby da ózgeshe.
Evgenıı Brýsılovskııdiń zamanaýı únde jańasha óńdelgen klassıkalyq mýzykasy kórermenin formalyq, ıdeıalyq hám kórkemdik ereksheligimen baýraıdy. Qazaqtyń baıyrǵy salty – bastańǵy stılinde órbıtin mıýzıklde negizinen jastardyń syry men muńy, armany men muraty, eń bastysy, kirshiksiz mahabbaty alǵa shyǵady. Ǵajaıyp mýzyka tili arqyly sezim kúıin sherter qoıylym kórermenin beı-jaı qaldyrmaıdy. Ásirese, Jibek rólindegi – Nazerke Serikbolova, Tólegen – Meıirǵat Amangeldın, Dúrııa – Shehnaza Qyzyhanova, Bekejan –Bekjan Kerimbaev, Shege – Nurlybek Tólegenniń shynaıy oıyny men akterlik ishki organıkasy, vokaldyq múmkindigi teatr súıer qaýymǵa esten ketpes áser syılady. Oǵan qoıylym sońynan tolassyz aıtylyp jatqan kórermenniń rııasyz lebizi arqyly kóz jetkizdik.
«Jastar teatry repertýarynda ár túrli janrdaǵy qoıylymdar bar. Biraq biz oılana kele solardyń ishinen osy «Qyz Jibek» mıýzıklin tańdap aldyq. Birinshiden, «Qyz Jibek» – bizdiń tól shyǵarmamyz. Onyń ústine jaqynda ǵana tusaýy kesilgen áli sııasy keýip úlgermegen jańa qoıylymdarymyzdyń biri. Ekinshiden, «Qyz Jibekte» qazaqtyń tabıǵaty, barlyq bolmysy, sezimi men syry jatyr. Osy arqyly qazaq mádenıetin álemdik kórermenge tanytqymyz, tanystyrǵymyz keldi.
Sheteldik úzdik dramatýrgııalyq shyǵarmalar negizinde qoıylǵan «Romeo men Djýletta», «Parıj Qudaı Ana shirkeýi», «Graf Monte-Krısto» syndy ozyq mıýzıklderdi sahnalap, usynýǵa da bolar edi. Máselen, teatrymyzdyń repertýaryndaǵy «Mosart» mıýzıkli atalǵan talapqa jaýap berýge kórkemdik turǵydan tolyqtaı qaýqarly. Áıtse de, bizdiń maqsat – shetke ózge emes, ózimizdiń – qazaqtyń ónerin tanytý bolǵandyqtan, «Qyz Jibekke» toqtadyq. Eshkimge eliktegimiz kelmedi. Sebebi «Qyz Jibektiń» tabıǵatyn dál qazaqtaı eshbir ult uǵynbaıdy, jetkize almaıdy. Qalaı túrlendirsek te, qubyltsaq ta «Qyz Jibekte» álemniń eshbir shyǵarmasyna uqsamaıtyn óz ereksheligi saqtalady. Ol – bizdiń ulttyq qalybymyz ben salt-dástúrimiz, qazaqy tabıǵatymyz. Osy erekshelikti eskere otyryp, qoıylymnyń etno jáne rok-folklorlyq boıaýyn qalyńdatyp, ári jańa zaman jastarynyń uǵym-túsinigine, tanymyna laıyqtap zamanaýı, jańashyl baǵyttaǵy shyǵarmany sahnalap, dúnıejúzilik óner báıgesine qosqan bolatynbyz. Álemniń túkpir-túkpirinen jınalǵan kórermenderdiń, jalpy, koreı halqynyń asa zor qyzyǵýshylyqpen jyly qabyldaǵanyna qaraǵanda, tańdaýdan qatelespegen sııaqtymyz» – deıdi Astana qalasy Jastar teatrynyń kórkemdik jetekshisi jáne bas rejısseri, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Nurqanat Jaqypbaı.
Rejısser oıymen tolyqtaı kelisýge bolady. Sebebi qazaqtyń qalybyn dál óner tili uǵyndyratyndaı eshbir qural jetkize de, sezindire de almaıdy. Muny Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev ta óziniń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasynda aıryqsha atap ótip, qazaq óneriniń álemdik mádenıet keńistigine moıyndalýyna basa nazar aýdartqan bolatyn. Sonyń nátıjesinde, Astana qalasy ákimdigi men Mádenıet jáne sport basqarmasynyń qoldaýymen, mine, Jastar teatry álemdik iri mıýzıkl festıvaline qatysýǵa múmkindik alyp, qazaq ónerin Ońtústik Koreıa sahnasynda sóıletip, kók baıraǵymyzdy jelbiretip qaıtty.
Nazerke JUMABAI,
«Egemen Qazaqstan»
Ońtústik Koreıa,
Degý qalasy