Qazaqtyń qaısar qyzy Kúlásh Kenjebaıqyzy

О́ıtkeni sózi de, isi de jaısań jandardyń ómir joly óser eldiń balasyna ónege bolary haq. Ýaqyt tamyryn dóp basqan, eń­bekshildigimen elim degende eselengen qajyr-qaıratynyń arqa­synda eleýli jetistikterge qol jet­kizip, esimderi elge tanylǵan adam­dar jaıly, olardyń qoǵam damýyndaǵy orny týraly oı tolǵaýdyń búgingi tańda mańyzy aıryqsha zor.

Degenmen de, ataq dańqy bálendeı bolmasa da, qoǵamǵa tıgizgen paıdasy aıtarlyqtaı adamdardy elemeı, kóleńkede qaldyryp jatamyz. Osyndaı maqtaýǵa da, jaqtaýǵa da ábden turatyn, aqyl-parasaty mol, urpaǵy men óz ortasyna berer tálim-tárbıesi zor, búginde otbasy uıytqysy bolyp otyrǵan Kúlásh Kenjebaıqyzy Aqpanova apamyz týraly tól merekesi «Metallýrgter kúni» qarsańynda birer sóz aıtqymyz keledi.

Ata-babalarymyz ańsaǵan, azat­tyq­tyń tańy atyp, elimiz egemendik al­ǵan sonaý bir el úshin ońaı da bol­maǵan jyldary (1997-2005) qaı­ta biriktirilgen Aǵadyr, Shet aýdandaryna basshylyq jasaý mártebesi maǵan tıesili boldy. Elimizdiń taý-ken óndirisi salasynda eleýli oryn­dy ıelenip júrgen Aqshataý ken-baıytý kombınaty: Aqshataý, Aq­jal, Jambyl, Joǵarǵy, Tómengi Qaıraqty ken oryndarymen osy aýdannyń aýmaǵynda ornalasqan bolatyn. Kezinde bul alpaýyt kásiporyn aýdan bıýdjetiniń basym bóligin qalyptastyrdy, óńirdiń aýyl sharýashylyǵy óndirisiniń damýyna zor yqpal etti, sondaı-aq onda aýdannyń eńbekke jaramdy azamattarynyń basym bóligi eńbek etti. О́kinishke qaraı, keıin, elimiz ekonomıkasynyń naryqtyq júıege betburys jasaǵan kezden jáne burynǵy odaq kólemindegi óndiristik baılanystardyń úzilýinen bul ken oryndarynda kúrdeli óndiristik, ekonomıkalyq daǵdarys kórinis bere bastady.

Mundaı jaǵdaıda qandaı óńir basshysy bolsa da joǵary jaqqa úmit artatyny belgili ǵoı. Degenmen, buǵan deıin atqarǵan eńbek tájirıbemniń yqpaly ma, men birinshi kezekte bul qıyndyqtardy sheshý joldaryn atalǵan óndiris oryndary eńbek ardagerlerimen aqyldasa anyqtaýdy jón kórdim, ıaǵnı tap osy kezden Kúlásh apamyzdyń eńbek jolymen tanysyp, aqyl-keńesterin tyńdap, «Ashtyqta jegen quıqanyń dámi ketpeıdi» degendeı, osyndaı qysyltaıań kezde qarapaıym eńbek adamdarynyń qoldaýlary men sóz kómekterin paıdalandyq.

Kúlásh apamyz ertede ken ón­di­­rýmen aınalysqan О́spen el­di mekeninde dúnıege kelgen. Aýy­lyn­da S.Seıfýllın atyndaǵy on jyl­­dyq mektepti bitirgennen keıin, ot­basy jaǵdaıyna baılanysty eń­bek­ke erte aralasqan. Búginde ish­ki ister salasynyń ardageri Isa Seı­dahmetov aǵamyzben otaý qur­ǵan­nan keıin, otaǵasynyń qyzmeti tar­tqan jerge qonys aýdaryp, Qa­rajal, Jambyl ken baı­ytý fabrıkalarynda 22 jyl tir­keý­shi, konveıer mashınısiniń kó­mek­shisi, mashınısi, ken untaqtaý se­hynda untaqtaýshy bolyp eńbek et­ken. Kúlásh apamyz qyzmetin sa­paly atqarǵan, kópshiliktiń se­ni­min ıelengen, birneshe márte aýdan­dyq, oblystyq atqarýshy or­gan­dar­dyń maqtaý gramotalary­men, ba­ǵaly syılyqtarymen ma­ra­­pat­tal­ǵan. Sýreti qurmet taq­ta­la­ry­nan turaqty oryn alǵan, «Eń­bek ardageri» belgisin ıelengen.

 Kúlásh apaıymyz ózi týraly bylaı baıandaıdy: «Qartaıǵan adam óziniń ótkizgen ómirine, jastyq sha­ǵyna qaıta úńilse, múmkin qazirgi ur­paq úshin ónegeli jaǵy bar shyǵar. Biz, aǵa býyn talaı qıyndyqty bas­tan keshtik. Ol ýaqytta zardaptary az bolmaǵan Otan soǵysynyń aıaq­talǵan kezeńi edi. Ata-anamnyń aý­rý-syrqaýly jaǵdaıyna baılanys­ty orta mektepti bitirgen soń, eń­bek­ke erte aralastym. Ol kezde, ar­naýly mamandyǵyń bolmasa je­ńil jumys tabyla qoımaıtyn. So­nyń bári men úshin ómir mektebi bol­dy. Men, baıytý fabrıkasynda basqa ult ókilderi arasynda jal­ǵyz qazaq qyzy boldym. «Myna qa­zaq qansha shydar deısiń, ketedi ǵoı» degen olardyń oılarynda bar eke­nin, kózqarastarynan sezip, ári ult­tyq namysym jeńip, ári jastyq qaıratym da shyǵar, bárine tózdim. Búginde qazaq halqy kópten ańsaǵan táý­el­sizdikke qol jetkizip otyr, shú­kir­shilik etemiz. «Elý jylda – el jańa» degen osy. Onyń irge ta­sy­nyń berik bolýy endigi jerde bizd­iń ultymyzǵa úlken syn. Árı­ne, onyń alǵysharty salt-dás­túrimizdi qa­dirlep, qazaq tilin qo­shemettep, dá­riptep otyrýǵa baıla­nysty. Ár­kimge óziniń kásibı merekesi qym­bat. Men de jyl saıyn atalyp ótetin «Metallýrgter kúnin» asyǵa kú­temin. Qalaı desek te, ol ja­lyn­da­ǵan jastyq shaǵyńda ót­kiz­gen jyldaryń, bárinen de qundy bolyp turady ǵoı» dep metallýrg apamyz sózin aıaqtady.

Kúlásh Kenjebaıqyzyn, qalaı qaı­sar dep atamaısyń, aýyldyq jer­degi áıel azamatshalarynyń eńbe­gin (beınetin) qaladaǵy jaǵdaı­men salystyrýǵa bolmaıdy ǵoı, otbasy sharýashylyǵy kúıbiń tir­shi­­liginiń ózi nege turady? Al, osyn­daı jaǵdaıda er adamdar da qıyn­dyq­pen atqaratyn, beıneti men zeı­neti birdeı óndiristik eńbekti qosa at­qaryp, búginde 80 jasqa taıanyp ne­mere, shóbereleri qyzyqtaryn qyzyqtap otyrǵan Kúlásh apaıymyz kezinde óńirdegi metallýrg atanǵan apaıymyzdyń biregeıi emes pe!

Shynyn aıtqanda, bizdiń ulttyq sanamyzda qyz bala joly jińishke, bolashaq ana, urpaq tárbıeshisi degen túsinikpen analardy qurmettep, aýyr eńbek atqarýǵa laıyqty dep eseptemegen ǵoı. Osy turǵydan kelgende Keńes úkimeti saıasaty negizinde áıel, er adam teń quqyqty degen uǵymmen Otan soǵysynda batyr atanǵan, sharýashylyqta eń aýyr K-700 kóligin baǵyndyrǵan Álııa, Mánshúk, Kámshat apalarymyz búginde el maqtanyshyna aınalyp otyr. Osy oraıda meniń aıtarym, kezinde sonaý, shalǵaı betpaq dalada ornalasqan Qarajal, Jambyl ken oryndarynyń elimiz ekonomıkasyna qosqan úlesi ushan-teńiz bolǵany eshkimdi de kúmán týǵyzbasa kerek, demek onyń negizi osy Kúlásh apamyz sııaqty maıtalman eńbek úlgisin kórsetken adamdar eńbeginen quralmaı ma?!

Sóz sońynda Kúlásh Kenje­baı­qyzyn el ekonomıkasynda ma­ńyzdylyǵymen erekshelenetin ká­si­bı merekesi «Metallýrgter kúnimen» quttyqtaımyn, zor densaýlyq, otbasyna bereke, baqyt tileımin.

Kákimjan SARHANOV,

 1998-2005 jyldary Qaraǵandy oblysy Shet aýdany ákimi qyzmetin atqarǵan, aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń doktory