Jaqynda Nazarbaev ýnıversıtetiniń aýmaǵynda japon eliniń sáýleti negizinde salynǵan shyǵys mádenı ortalyǵy ashyldy. Nysan keń zal men japondyq tas baǵynyń úlgisinde jasalǵan baqtan turady. Osy oraıda Astanadaǵy japon baǵyn salǵan Nara prefektýrasynyń Kashıhara qalasynan kelgen tanymal baǵbany Kazýnorı Namýramen suhbattasqan edik. Sonymen qatar Kashıhara qalasynda 2020 jyly Tokıo qalasynda bolatyn Olımpıadalyq oıyndar kezinde Qazaqstan sportshylaryn qabyldaıtyn «Host Town» ornalasqan.
- Astanaǵa kelýdegi basty maqsatyńyzben bólisseńiz?
- Nazarbaev ýnıversıtetinde Japonııanyń mádenıet ortalyǵymen qatar, japon baǵy «枯山水(karesansui - qurǵaq landshaft)» da ashyldy. Biz osy baqty japon halqynyń mádenıeti men baǵynyń stılin saqtaı otyryp salyp shyqtyq.
- «Host Town» jobasy týraly qysqasha aıtyp ótseńiz?
- «Host Town» jobasy 2020 jyly Tokıoda bolatyn Olımpıadalyq jáne Paraolımpıadalyq oıyndarǵa baılanysty júzege asyrylatyn joba. Bul jobanyń basty maqsaty – osy oıyndarǵa qatysýshy elderdi Japonııanyń óńirlerimen adamı, ekonomıkalyq jáne mádenı salalarda baılanystyrý. 2017 jyldyń qarasha aıynda 2020 jyly Olımpıada oıyndarynda Qazaqstan quramasyn qabyldaý úshin Kashıhara qalasy tirkeldi. Bul qalanyń tańdalýy da tegin emes. Tarıhı kezeńderde Qazaqstan Jibek jolynyń ortalyǵynda ornalasqan qala bolsa, osy baǵyttyń sońǵy núktesi Kashıhara qalasy bolǵan. Sondyqtan Qazaqstan men Kashıhara arasyndaǵy tarıhı baılanys bar desek qatelespeımiz.
- Nazarbaev ýnıversıtetinde salynǵan japon baǵy týraly aıtsańyz?
- Japon eliniń sımvolyna aınalǵan mádenı nysan Nazarbaev ýnıversıteti ǵımaratynyń janynda salyndy. Qasynda japon baǵy taǵy bar. Japonııada tas baǵy tereń fılosofııalyq máni bar ulttyq qundylyq sanalady. Japondyqtardyń túsiniginde, tastyń ózine tán qasıetti kúshi bar. Tas baǵy - beriktik pen turaqtylyqtyń nyshany. Máselen, bul baqta 15 tas qoıylǵanymen, adamdar tek 14-in ǵana kóre alady. О́ıtkeni baqtyń qaı tusynan qarasańyz da, on besinshi tas kórinbeıdi. Mundaǵy fılosofııalyq máni – adamzatty únemi shyńdalýǵa, izdenýge úgitteý. Endi ýnıversıtet stýdentteri men qonaqtary osy jerde tynyǵyp, rýhanı demala alady.
- Japon baǵynyń basty ereksheligine nede?
- Japon baq óneri - qaıtalanbas qubylys, ol muqııat jınaqtalǵan fılosofııalyq-estetıkalyq qundylyqtardyń jıyntyq kórinisi. «Nıva» («baq») sózi «Qudaıǵa tabynýǵa arnalǵan bos keńistik» degen maǵynany bildiredi. Sondaı-aq japon baqshasy - taýly jerlerdiń kóshirmesi, shynaıy tabıǵattyń ádemi ımıtasııasy. Japon baǵy VIII-XVIII ǵasyrlar aralyǵynda Japonııada qalyptasqan, álemdegi ásem baqtardyń úlgisi. Japon baǵy erekshe pishinde bezendirilgen tastar, jasandy tóbeler men taýlar, bulaqtar men sarqyramalar, qum nemese qıyrshyq joldarmen bezendiriledi. Osy kishigirim baǵynda japondyqtar keremet tabıǵatty kórsetýge tyrysady.
- Japonııadaǵy baqsha ósirýdegi tanymal ádister týraly aıtyp ótseńiz? Ataqty «Vabı-sabı» ádisine keńirek toqtalsańyz?
- Japon baqshasynda jasyrynyp jatqan estetıkalyq dúnıetanymnyń mańyzdy bóligi «vabı-sabı» ádisimen jasalady. «Vabı-sabı» negizinen tabıǵı sulýlyq sózimen astasyp jatady. Onda adam balasy tabıǵattyń taýsylmas ádemiligimen, tylsym qudiretimen tanysa alady. Bul ádis qarapaıym bolyp kóringenimen, aıtar oıy men ózindik ishki energııasy bar. «Vabı» qarapaıymdylyq, jalǵyzdyq, sondaı-aq ishki energııa sózimen astasyp jatsa, «sabı» jalǵandyqtan ada, shynaıylyq sózin bildiredi. Bul ádistiń Eýropadaǵy analogy retinde natıýrmortty qarastyrýǵa bolady. Túptep kelgende, «vabı-sabı» «shynaıylyqtyń shyńy» desek te bolady. Al osy ádispen jasalǵan japon baqtary kóbine «kúzgi baq kelbeti» men «qońyr muń» atmosferasyn syılaıdy. Osy ádisti keńinen túsindirý úshin birneshe mysal keltireıin:
Bul - Mona Lızanyń kúlkisi, bul - Djeın Eırdiń syrtqy kelbeti, bul - Stıv Djobstyń jartylaı tistelgen almasy, bul - Rýbenstiń kartınalary, bul - Sar-Kolokoldyń synyǵy, bul - Nıka Samofrakııskııdiń músini.
- Nelikten japon baqtary asımmetrııa prınsıpi boıynsha jasalady? Munyń qupııasy qandaı?
- Iá, japon baǵy asımmetrııa prınsıpi boıynsha qurylady. Munda dóńgelektegi gúlzarlar nemese ıdealdy sharshy joq. Asımmetrııa - tabıǵatqa jaqyndyqtyń belgisi. Japon baqshasyn uıymdastyrýdaǵy basty ereje de: «Tabıǵatta bári tabıǵı bolýy kerek» degen sózge saıady. Eger baqshada jasandy túrde qurylǵan elementter bolsa, japon baǵy óziniń erekshe atmosferasy men sımvolızmin joǵaltady.
Al japon baǵyndaǵy basty elementter qandaı?
Olar - sý men tas. Sý áıel kúshiniń belgisi - In, al tastar erkek kúshiniń belgisi - Iаn. Olardyń máńgilik ózara qarsylyǵy men aıyrylmas birtutastyǵy ejelgi dýalıstik túsinik boıynsha ómirdiń negizgi sımvoly. Bastysy baqshada tirshilik qýaty sýdyń bolýy mindetteledi. Nege deseńiz, tabıǵat qubylystardyń ishindegi kóbirek qozǵalysta bolatyn bul element baqqa ózindik sıpat pen kóńil-kúı syılaıdy.Alaıda naǵyz sýdyń bolýy mindetti emes. Ony qum sebilgen alańqaılarmen almastyrýǵa bolady. Osyndaı qumdy alańqaı adamǵa tynyshtyq syılaıdy.
- Astana baqtary týraly ne aıtasyz?
- Ýaqyttyń tyǵyzdyǵyna baılanysty áli Astananyń baqtaryn aralaý múmkin bolǵan joq. Alaıda Astana óziniń jasyl kelbetimen kórgen adamdy tańqaldyrmaı qoımaıdy.
- Suhbatyńyzǵa kóp rahmet!
Suhbattasqan Mádına JÁLELQYZY,
Japon tilinen aýdarǵan Erjan Qabıev
«Egemen Qazaqstan»