Adam balasy jer betindegi barlyq jaratylyspen jáne ǵarysh qubylystarymen qosa týǵandyqtan, búkil tirshilik ataýlydan bólek ómir súre almaıtyny aıdan anyq. Endeshe tabıǵattyń tórt mezgiline táýeldi bolyp kelgen ulttyq bolmysymyz ómirimizdiń, ónerimizdiń barlyq qyrynan qylań berip turady. Ásirese bul áńgime aýylda týyp, qarııalardyń nebir qıssalaryn estip, kúnniń alaýlap batqanyn, tańnyń shúkirshilikpen atqanyn sezine alatyn talant ıesine etene jaqyn.
Bul sýretshini bir ǵana sózben bylaı sıpattasaq ta bolar edi. Birde kásipqoı ulttyq sýret óneriniń irgetasyn qalasqan qylqalam sheberleriniń biri Sabyr Mámbeev kórme aralap júrip, Ánýarbek Aıdosov týyndylarynyń janyna toqtap: «Mine, qazaqtyń sýret óneri osyndaı bolý kerek» deı otyryp, ulttyq boıaýlardyń sheber úılesim tapqanyna rızashylyǵyn bildirgen. Ataqty aǵamyz sol kezde sýretshiniń ózin tanymaýy da kádik.
Keskindeme óneri qyzyqtyratyn adamdar aldymen sýretshiniń ózimen emes, sýretterimen tanysady. Boıaýlardyń aıtpaq bolǵany men astaryn oqı-oqı kele, osy bir shyǵarmashylyq ıesimen ózińdi udaıy syrlasyp kele jatqandaı sezinesiń. Sonyń biri – Qazaqstan Sýretshiler odaǵynyń múshesi, Ortalyq Azııa jáne Qazaqstan óner sheberleri baıqaýynyń jeńimpazy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Mádenıet qaıratkeri Ánýarbek Aıdosov.
Ánýarbek Nurmahanulymen kezdespes buryn, ilgeride onyń «Sıyr jetektegen áıel» degen jumysyn kórip, búkil Ortalyq Azııa halyqtaryna tán turmystyń ótken-ketkenin jáne keleshegin syıdyryp turǵanyna tánti bolǵanymyz bar. Shyndyǵynda bul sýret ekologııa taqyrybynda bolatyn.
Oǵan deıin de, odan keıin de modern, avangardtyq baǵytta jumys isteıtin keskindemeshi talaı tolymdy týyndylardy dúnıege ákeldi, óz ortasynda da ábden moıyndalǵan. Biraq kókiregiń taza, oıyń ushqyr, rýhyń myqty bolmasa keremet dúnıeler týmaıdy dep esepteıtin sýretshiniń basty baǵyty – tabıǵatpen baılanys, qorshaǵan orta men nıet tazalyǵy.
Aldymen sýretshiniń 80-shi jyldardaǵy Keńes ókimeti halqynyń alapat ıadrolyq qaqtyǵystardyń qurbanyna aınalardaı úreımen ómir súrgenin beıneleıtin saıası kartınasy kópshiliktiń de, sýretshi mamandardyń da nazaryn ózine aıryqsha aýdarady. Bul jáı ǵana shoq ústindegi taba men onyń janynda turǵan jalǵyz jumyrtqa bolatyn. Jumyrtqany Jer shary dep eseptesek, otta turǵan tabanyń ony áp-sátte shyjǵyra salatyn qudireti bar.
Daryndy daralaıtyn taǵy bir sát, Máskeýde dástúrli túrde ótkizilip kelgen búkilodaqtyq kórmege 1985 jyly Qazaqstan atynan alǵash ret baryp, bólekshe boıaý bederlerimen odan keıin jyl saıyn qatysý qurmetine ıe bolǵany. Bul da sýretshiler úshin ilgeride ilýde bir bolatyn oqıǵa.
Odan keıin de 1988 jyly Tashkentte ótken Ortalyq Azııa jáne Qazaqstan sýretshileriniń kórmesinde onyń jumystary kózge túsip, eń úzdik shyǵarmalar sanatynda birneshe týyndysy О́zbekstan memlekettik О́ner mýzeıi qoryna qolma-qol satyp alynady. Dál osy jyly Aıdosovtyń aıy taǵy ońynan týyp, respýblıkalyq «Jiger» festıvaliniń laýreaty atandy.
Máselen, sýretshiniń Tashkenttegi О́ner mýzeıinde «Tynyshtyq» dep atalatyn kartınasy áli kúnge deıin kózdiń qarashyǵyndaı saqtaýly tur. Munda qara aǵashtyń qasyndaǵy kádimgi esek beınelengen. Halyqtyq fılosofııamen qarýlanǵan tamasha talap ıesi dál osy eńbekqor janýardyń turpatynyń aınalasyndaǵy tirshilik arqyly tamyljyǵan tynyshtyqtyń tolaıym úndestigin tabý arqyly talantyn moıyndatqaly qashan?!
Petroglıfterdi, tańbalar ıdeıasyn kóp zerttegen keskindemeshi jańashyl baǵyt bolyp eseptelinetin ınstallıasııalyq óner qazaqtar úshin tańsyq emes, álmısaqtan bar dep biledi. Sondyqtan qylqalam sheberiniń tańbalarmen, nyshandyq sımvoldarmen astasqan týyndylaryn túsiný úshin kórermenniń birqatar ilimderden habardar bolǵany artyqtyq etpeıdi. Bul onyń «Ádildik», «Fılosof», «Toǵyzynshy sezim» syndy týyndylaryna qatysty.
Qazaqtyń «Tútiniń túzý shyqsyn» deıtin jaqsy támsilin sýretshiniń «Sháı mezgili», «Aqsham», «Tańǵy shyq» atty janyńa tynyshtyq syılaıtyn týyndylarynan tabasyz.
Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan»
ALMATY