Bala asyrap alýǵa daıyndyq kerek

Bilim jáne ǵylym mınıstr­ligine qarasty Balalar qu­qy­ǵyn qorǵaý komıtetiniń aıtýyn­sha, otbasylardy qoldaý orta­lyq­tarynda balalar otbasyna qaıta oralǵanǵa deıin bolady. Onda balalar úıiniń tárbıelenýshileri bolmaıdy. Balalar tek belgili bir ýaqytqa, olardyń qujattary resimdelip bitkenshe, asyrap alý­shylar qujattaryn rettep bol­ǵanǵa deıin qalady. Osyǵan baı­lanysty elimizdegi balalar úı­lerin transformasııalaý jaıly qam-qareketke kóz júgirtken edik.

Joǵarydaǵy atalǵan ortalyq ju­mystaryna nazar salsaq, bala asyrap alýǵa qulyqty ata-ana­lar­men psıxologııalyq daıyn­dyq sabaqtary, sonymen qa­tar jetim balalardy qazaqstan­dyq ot­basylarǵa ornalastyrý jumys­tary júrgizilmek. Elimizde balany qaıtadan balalar úıine tapsy­rý oqıǵalary jıi kezdesetini bel­gili. Munyń barlyǵy psıxo­lo­gııalyq daıyndyqtyń joqty­ǵynan bolýy múmkin. Ortalyq osy olqylyqtyń ornyn tolty­rý­dy kózdemek. Komıtet málimet­teri boıynsha, balany qaıta tapsyrý oqıǵalarynyń úlesi 16 paıyzdy quraıdy eken. Jalpy, balalar úılerindegi jetkinshekter sany jyl saıyn 1 myńǵa azaıyp keledi. Jańa otbasyn taýyp jatqan balalardyń sany artýda. Biz aıtyp otyrǵan otbasyn qoldaý ortalyqtary byltyr Astana men Almaty qalalarynda synama retinde ashylǵannyń ózinde nátıjesin bere bastaǵan.

      Qazirgi tańda balalar úıinde tárbıe­lenýshilerge memleket tarapynan kóp qamqorlyq jasalyp jatyr. Bul týraly Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Jetim balalardy asyrap alý­shy jáne tárbıeleýshi azamattar úshin jaǵymdy quqyqtyq ortany kúsheıtý qajet. Mundaı otbasylar memleket jáne qoǵamdyq birlestikterdiń jan-jaqty kómek obektisine aınalý kerek. Jyl saıyn balalar úıinen balalardy asyrap alýshy adamdar sanynyń ósýi qýanyshty. Otbasylarda patronatty tárbıeleý, qamqor bolý jáne qamqorshylyq tájirıbesin keńeıtý úshin zańdy negizdi nyǵaıtý qajet. Kóptegen memleketterde qamqorsyz qalǵan balalardy ýaqytsha ornalastyratyn «qonaq otbasy» tájirıbeleri bar. Biz osy tájirıbeni esepke alǵanymyz jón», dep atap kórsetkeni belgili.

Jýyrda Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıev te bala quqy boıynsha jumys isteıtin úki­mettik emes uıymdarmen kezdesý kezinde biraz máseleniń basyn ashýǵa tyrysty. Búginde balalar ómirine áleýmettik jáne quqyqtyq kepildik be­rý máselesin birlesip qamtamasyz etý mańyz­dy maqsattardyń biri bolyp tur.

E.Saǵadıev balalar ombýdsme­nimen birlesip jumys isteý arqyly barlyq sharany ashyq ta jarııaly atqaryp, azamattyq qoǵamǵa qoldaý bildirip otyratynyn aıtady. Sondaı-aq mınıstrlik qoǵam ókilderiniń balalar úıiniń jumysynan habardar bolyp otyrýy úshin qamqorshylyq keńesterin qurǵanyn aıta ketken jón. Onymen qosa balalar quqyn qorǵaý jónindegi komıtettiń saıtynda 2017 jyldan beri ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan jáne áke-sheshesinen aıyrylǵan balalar týraly respýblıkalyq málimetter bazasy ashyq tur.

Bastapqy máselege qaıtyp oralar bolsaq, «Asyrap alýshy ata-analar» qoǵam­dastyǵynyń dırektory Janna Kımniń aıtýynsha eń ózekti másele asyrap alǵan balany qaıta ákelip tastaý bolyp tur. Janna da bala asyrap alýdyń qıyndyǵyn bir kisideı biletindigin aıtady. Ol bala asyrap almas buryn ata-analar mindetti túrde mamandardan keńes alyp, arnaıy daıyndyqtan ótýiniń zań júzinde bekitilgenin qalaıdy.

Bul máselede mınıstr balalar úıiniń qysqarýyn qoldaıtynyn jetkizip, balalar úıleriniń ornyna balalardy qoldaý ortalyqtary paıda bolǵany jón degen pikirde. «Bul – asyrap alynǵan balalardyń áleýmettik beıimdelýine yńǵaıly, ata-analarǵa úlken qoldaý jáne kómekti qajet etetin balalar úshin de paıdaly», deıdi ol. Balalar quqyn qorǵaý jónindegi komıtet tóraǵasy Nurbek Orshýbekov bolsa, mınıstrliktiń «Asyrap alýshy ata-analar mektebi» týraly bastamasyn qoldaıtynyn aıtady. Biraq bul úshin mundaı mektep qyzmetiniń standarttaryn daıyndaý kerek.

Bul baǵytta alǵashqy qadam retinde Parlament Májilisinde zań jobasy qaralýda. Jobada bala­lar quqyn qorǵaý salasynda arnaıy áleýmettik qyzmet kórsetý standarttaryn daıyndap, maquldaýdaǵy Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń quzyretin anyqtaý usynylǵan. Atalǵan zań jobasy qabyldanǵan jaǵdaıda «Asyrap alýshy ata-analar mektebi» standarttary sekildi barlyq standart quqyqtyq aktilermen bekitilip, úkimettik emes uıymdar sol boıynsha jumys isteı alady. Odan keıingi áreket bala asyrap alǵysy kelgen barlyq azamattar «Asyrap alýshy ata-analar mektebinde» daıyndyqtan ótýge mindetteletin zań jobasyn usynýdy qamtıdy.

Bala taǵdyryna barlyq jaǵynan tııanaqty sheshim qajet ekeni anyq. Al «Erikti meıirimdilik qoǵamy» qorynyń jetekshisi Arýjan Saın balalar ombýdsme­niniń qyzmetkerler shtaty bolý kerek degen pikir aıtady. «О́kiletti ýákil ınstıtýty barlyǵymyzdyń basymyzdy qosýy kerek. Biz tize qosyp jumys istep, qoldaý bildirýge árdaıym daıynbyz. Bizdiń oıy­myzsha, bala quqyn qorǵaýshy adamnyń óz komandasy, shtaty bolýy kerek. Sebebi jalǵyz adamnyń is bitirýi qıyn. Bul qoǵamdyq jumys retinde júrgizilmeýi kerek», deıdi A.Saın. Sonymen qatar ol belsendi jetim balalar týraly respýb­lıkalyq bazanyń kemshilikterin atap ótip, jergilikti atqarýshy organdar tarapynan kezdesetin kedergiler týraly da jetkizdi.

Qoǵam belsendileriniń kóbi jetim balalar bazasynyń kemshilikterin túzep, bala kútimine baılanysty áleýmettik tólem týraly zańǵa óz­geris engizýdi usynady. Iаǵnı qu­jaty joq analar men jalǵyzbasty ata-analardyń quqy taptalmaýyn eskerýdi suraıdy. Jalpy alǵanda, qoǵam bala quqyn qorǵaý máselesi tóńiregindegi kóptegen problemalarǵa nazar aýdarýdy talap etedi.

Jańadan taǵaıyndalǵan balalar ombýd­smeni Sáýle Aıtpaevanyń pikirine súıensek, bul taqyrypqa qoǵamnyń bel­sendiligi artyp keledi. «Biz únemi qoǵamdy tolǵandyratyn máselelerdi tyńdap, sheshim shyǵa­rýdy úırendik. Bala quqyn qorǵaý máselelerin sheshýdi kózdeıtin kez­desýlerdiń jıi ótip turǵany durys. «Jergilikti atqarýshy organdarǵa senimi joǵalǵan azamattar birden ortalyq atqarýshy organdarǵa nemese Bala quqyn qorǵaýshy ýákilge júginetinin baıqaımyz. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi men Den­saýlyq saqtaý mınıstrliginiń alańynda úki­met­tik emes uıymdar, jergilikti at­qarýshy organdarmen birlesip, Bala quqyn qorǵaýshy ýákil ár toqsan saıyn halyqpen beıne baılanysqa shyǵyp otyrady. Kezdesý taqyryby bizge qandaı saýaldar kelip túse­tinine baılanysty bolady. Jumys tártibimizdi anyqtap alamyz. El qamqorlyǵymyzdy sezinýi kerek. Alǵashqy qabyldaý kúzde bolady dep oılaımyn», deıdi ombýdsmen.

Aıta ketýimiz kerek, Prezıdent tapsyrmasyna oraı Qazaqstandaǵy balalar úıinde tárbıelenýshiler men balalar úıiniń sany jyldan-jylǵa aza­ıyp keledi. Osyndaı ilkimdi isterdiń arqasynda eli­mizde jetim balalar jáne ata-ana­larynyń meıiriminsiz qalǵan balalarǵa arnalǵan 58 mekeme qaıta uıymdastyrylyp, birazy jabylǵan.

Mıras ASAN,

«Egemen Qazaqstan»