Oblys ortalyǵy – О́skemennen 440, Semeı qalasynan 240 shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan, joly qyryq jamaý, oıdym-oıdym, baılanysy nashar, halqy jyldan jylǵa sırep bara jatqan topyraǵy qasıetti Aqbulaq aýylynda jergilikti jurttyń eńsesin kóterip, kóńilderin serpiltken taǵylymdy shara ótti. Topyraǵy qasıetti dep bekerge aıtyp otyrǵan joqpyz. Bul aýylda tuńǵysh ret shet elde án shyrqap, Alashtyń atyn tórtkúl dúnıege tanytqan qazaqtyń uly ánshisi, akter Ámire Qashaýbaev dúnıe esigin ashqany belgili.
Talaıly taǵdyr keshken ónerpazdyń 130 jyldyq mereıtoıy kindik kesken mekeninde joǵary deńgeıde atap ótildi deýge bolady. Ámiredeı án alybyn týdyrǵan alaqandaı aýyldaǵy sharalar legi osyndaǵy ánshige qoıylǵan eskertkish janynda bastaldy. Belgili ónertanýshy, ámiretanýshy, qazaq óneriniń janashyry Jarqyn Shákárim, jazýshy Medeý Sárseke, zańger Asylhan Seıdimbekov bastaǵan qurmetti qonaqtar men Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń ókili Bekzat Smaǵulov, «Nur Otan» partııasy oblystyq fılıaly tóraǵasynyń birinshi orynbasary Ánýarbek Muhtarhanov, Semeı qalasynyń ákimi Ermak Sálimov, oblystyq mádenıet, muraǵattar jáne qujattama basqarmasynyń basshysy Azamat Muhamedchınov, Ishki saıasat basqarmasynyń basshysy Nellı Krasnobaeva, oblystyq máslıhattyń depýtaty Marat Qurmanbaı qostaǵan azamattar ánshi rýhyna taǵzym etip, gúl shoqtaryn qoıdy.
«Semeıden shyqqannan keıin Aqbulaqtyń irgesindegi úsh qystaqtyń jurtyna bardym. Onyń birinshisi - Aqan aýyly. Kezinde úlken qystaq bolǵan. Odan tórt-bes shaqyrym jerde Qurmanbaı aýyly. Budan soń Tergeýbaı aýyly. Qurmanbaı aýylynan tórt-bes shaqyrymdaı jerde Ámire týǵan. Ámire qozy jaıyp júrip, tamyljytyp án salady eken. Qozyny ánmen qaıyryp júrgen sondaı kúnderdiń birinde Ámireniń alys aǵaıynynyń biri Tergeýbaı ánshiniń anasy Toıǵanǵa kelip: «Bizdiń aýyldyń atyn shyǵaratyn, abyroıymyzdy kókke kóteretin balanyń qozy baqqany qalaı? Bul balany maǵan berińder. Men qalaǵa áketem» dep Ámireni 12 jasynda Semeıge alyp ketken» dep eskertkish basynda qundy estelik aıtqan jazýshy Medeý Sárseke jaqynda oblys ákimi Danıal Ahmetovtiń qoldaýymen «Abaı álemi» serııasy aıasynda Ámire jaıynda syr shertetin 460 bettik kitaptyń jaryq kóretinin jetkizdi.
Jyl basynda gazetimizde kezinde Ámire Qashaýbaevqa kúıeýjoldas bolǵan delinetin qara kúsh ıesi, aqbulaqtyq Mádııan Túsipuly, onyń taýdan kóterip ákelgen salmaǵy 100 kelige jýyqtaıtyn tasy jaıynda jazǵan edik. Sol tasty aýyl azamattary óńdep, syrlap, ánshiniń aýyldaǵy eskertkishiniń janyna ákep qoıypty. О́nerpazdyń toıyna jan-jaqtan kelgen qonaqtar alyp tasty qyzyǵa tamashalap jatty.
Parıjde án salǵan kún
Ánsheıinde kóńildi qulazytatyn, qıraǵan, qulaǵan úıleri kóp Aqbulaq aýyly bul kúni erekshe qulpyryp turdy. Ortalyq alańǵa birneshe kıiz úı tigilip, úlken sahna qurylypty. Júrgizýshi áıgili ánshiniń 130 jyldyǵyna oraı «Án atasy – Ámire» atty respýblıkalyq festıval ótetinin, oǵan elimizdiń ár óńirinen dástúrli ánniń dúldúlderi kelgenin habarlaǵanda jurt satyrlata shapalaq soqty. О́ner dodasy bastalmas buryn Ámire toıyna alys-jaqynnan kelgen qonaqtar, jergilikti bılik ókilderi sahnaǵa shyǵyp sóz alyp, aýyl jurtyn mereıli mereıtoımen quttyqtady. «Nur Otan» partııasy oblystyq fılıaly tóraǵasynyń birinshi orynbasary Ánýarbek Muhtarhanov aımaq basshysy D.Ahmetovtiń joldaǵan quttyqtaý hatyn oqyp berip, Ámireniń daýysyn taýyp, halqymen qaýyshtyrǵan ónertanýshy Jarqyn Shákárimge oblys ákiminiń atynan ıyǵyna shapan jaýyp, at mingizdi. Astanadan arnaıy kelgen Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń ókili Bekzat Smaǵulov mınıstr Arystanbek Muhamedıulynyń quttyqtaý hatyn oqyp berse, Semeı qalasynyń ákimi Ermak Sálimov minberge shyǵyp, quttyqtaýyn jetkizip, Jarqyn Shákárimge qurmet kórsetti.
Qazaq halqynyń atyn alǵash bolyp álemge tanytsa da, soǵan saı laıyqty qurmet kórmeı, qysqa ǵumyryn kúızelispen, azappen ótkizgen uly ánshiniń ómiri men shyǵarmashylyǵyn zertteýge sanaly ǵumyryn arnaǵan Jarqyn Shákárim minberge shyqqanda tolqyp, tebirene sóıledi. «Osy kúndi kópten ańsap júr edim. Buryn talaı shaqyrǵan. Kele almadym. Bul joly kelmeske bolmady. О́ıtkeni ózimizdiń de jasymyz kelip qaldy. Búgingi kún, ıaǵnı 14 shilde – tarıhı kún. Dál osy kúni Ámire Parıjde án shyrqaǵan. Ol maýsym aıynda Máskeýden shyqty. Aıdyń aıaǵynda Parıjge jetti. Shildeniń 20-laryna deıin Parıjde án aıtty. 9 konsertke qatysty. Men Ámire atanyń nemeresindeı, balasyndaı bolyp ketken adammyn ǵoı. 1974 jyly Ámireniń daýysy tabylǵan kúni qyzy Kúlásh apaıymyz telefon soǵyp: «Jarqyn balam, men Ámireniń qyzymyn. Sen ne istediń?» dedi. «Ne istedim, apaı?» deppin qapelimde ne aıtarymdy bilmeı.
«Oı, aınalaıyn-aı, endi meniń balam boldyń ǵoı» dedi meıirlenip. Sodan beri Ámireniń balasymyn. Ámire týraly 7 kitap jazdym. Onyń bireýi orysshaǵa aýdaryldy. Sózdiń reti kelgende aıta keteıin, jaqynda taǵy bir keremet qujat taptyq. Fransýz kompozıtory ári mýzykatanýshysy Pol Le Flemniń Ámire jaıynda tamsana aıtqan sózi Parıjdegi gazetterdiń birinen tabyldy. Sensasııa bolyp jatyr. Sonda ol bylaı dep jazypty: «Strannaıa dlıa zapadnogo cheloveka poezııa ıshodıt ot etıh pesen, rojdennyh pod drýgım nebom. No onı peredaıýt týt je nadejdý na schaste, týt je nadejdý na bol, chto ı drýgoe ıskýsstvo». Buryn-sońdy esh jerde jazylmaǵan bul sózdi tapqan Parıjde qyzmet atqaryp júrgen Asqar Ábdirahmanov degen baýyrymyz», – dep aǵynan jaryla lebizin bildirgen ónertanýshy jazýshy Medeý Sársekege Ámire jaıynda jazylǵan kitabyn syılady.
Ánshiniń toıyna Qaraǵandy, Aqtaý, Atyraý qalalarynan da at arytyp kelgen qonaqtar boldy. Solardyń biri alashtyń Aqseleýiniń inisi Asylhan Seıdimbekov aqbulaqtyq aǵaıyndy mereıtoımen quttyqtap, Abyraly óńiri, Aqbulaq aýyly úshin asa qundy sanalýǵa tıis jańalyqty jetkizdi. «Bálkim, kópshilikterińiz bile bermeýlerińiz de múmkin. Osy aýylda alash kósemi Álıhan Bókeıhanovtyń oń qoly bolǵan, Máskeýdiń M.Lomonosov atyndaǵy ýnıversıtetin altyn medalmen bitirgen alǵashqy qazaqtardyń biri, «Saryarqa» gazetiniń bas redaktory bolǵan, Lenınmen, Stalınmen qazaq avtonomııasy jóninde kelissóz júrgizgen Halel Ǵabbasov dúnıege kelgen» deı kele «Ánshi Ámire Qashaýbaev týraly estelikter», Halel Ǵabbasov týraly shyqqan «Alash bekzaty» jáne Aqseleý Seıdimbekovtiń 75 jyldyǵyna oraı jaryq kórgen «Uly dalanyń Aqseleýi» atty kitaptardy aýyl ákimi Nurtaı Temirjanovqa tartý etip, Jarqyn Shákárimniń ıyǵyna shapan jaýyp, at mingizdi.
Dástúrli ánshiler Aqbulaqty dýmanǵa bóledi
Budan keıin sahnaǵa qoldaryna dombyralaryn alyp, Júsipbek Elebekovtiń shákirti Amangeldi Jikenov (Abaı aýdany), Jolaman Qujımanov (Almaty), Baqyt Úderbaeva (Semeı) bastaǵan, Tolǵanbaı Sembaev (Astana), Nurjan Jampeıisov (Almaty), Gúlmıra Sarına (Astana), Berik Omarov (Semeı), Núrıdden Imanbaev (Semeı), Erbol Aıtbaev (Pavlodar), Tóleýtaı Serikov (Taldyqorǵan), Elmıra Tileýbaeva (Kókshetaý), Meırambek Ahmetov (Semeı), Qaırat Qabyshev (Astana), Qaırat Qamımoldın (Semeı), Qýanysh Oralbaev (О́skemen) qostaǵan 15 dástúrli ánshi eki saǵattan astam ýaqyt eldi esti ánmen áldıledi. Amangeldi Jikenov Úkili Ybyraıdyń «Qyzyl asyǵyn» áýeletse, Gúlmıra Sarına Ásettiń «Injý-Marjanyn», Seıitjan saldyń «Qanattaldysyn», Jolaman Qujımanov osydan bir ǵasyrǵa jýyq ýaqyt buryn Ámire Qashaýbaev Parıjde shyrqaǵan Berikbol Kópenulynyń «Aǵash aıaǵyn» tógildirtse, Erbol Aıtpaev Aqan seriniń «Balqadıshasyn», Nurjan Jampeıisov «Ańshynyń ánin», Erlan Omarov Shashýbaıdyń «Aq qaıyńyn» bebeýletti. Erekshe atap óterligi, osy kúni semeılik dástúrli ánshi Núrıdden Imanbaev sózin Nesipbek Aıtov, sazyn Erlan Rysqalı jazǵan «Ámire» ánin alǵash ret Aqbulaq aýylynyń sahnasynda oryndady.
2009 jyly qyryq jyl qyrǵyn kórip, Polıgon zardabyn tartqan Abyraly óńiriniń turǵyndarynyń áleýmettik-turmystyq jaǵdaılaryn jaqsartýǵa septesý maqsatynda «Abyraly-Degeleń» qoǵamdyq qory qurylǵan bolatyn. Osy qoǵamdyq qor áıgili ánshiniń 130 jyldyǵyna oraı «Ámire Qashaýbaev – 130 jyl» degen mereıtoılyq medal shyǵartypty. Qordyń tóraǵasy, Semeıdegi «Aqshyń» korporasııasynyń prezıdenti, oblystyq máslıhattyń depýtaty Marat Qurmanbaev atalǵan medaldy «Án atasy – Ámire» respýblıkalyq festıvaline qatysqan dástúrli ánshilerdiń barlyǵyna saltanatty túrde tabys etti. «Ámireniń toıy osymen shektelmeıdi dep oılaımyz.
Bul toı Semeı men О́skemende ótýi kerek. Bul toı Astanada ótýi kerek», – degen depýtat Semeı men О́skemennen, Astanadan kelgen ákimdik pen mınıstrlik ókilderine el kókeıinde júrgen tilekti jetkizgendeı boldy. El kókeıindegi tilek demekshi, О́skemennen kelgen oblystyq mádenıet, muraǵattar jáne qujattama basqarmasynyń basshysy Azamat Muhamedchınov pen Astanadan at arytyp jetken Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń ókili Bekzat Smaǵulov «Ámire toıy oblys, respýblıka kóleminde toılana ma?» dep suraǵan jurtqa «ótinish-tilekterińizdi basshylyqqa jetkizemiz» dep kóńilderin demdegendeı bolǵany bar. Qalaı bolaryn ýaqyt kórseter.
Ashyq alańdaǵy sahnada ótken án festıvalinen keıin uly ánshiniń arýaǵyna baǵyshtalyp as berildi. Tús aýa toıǵa jınalǵan jurt aýyl shetindegi báıgetóbeni betke alyp, elimizdiń ár aımaǵynan kelgen 12 balýannyń kúresin, 25, 15 shaqyrymǵa shapqan júırikterdiń jarysyn, qoı kótergenderdiń saıysyn tamashalady. Báıgetóbedegi oıyn-saýyq kesh túse ortalyq alańdaǵy semeılik ártisterdiń konsertine ulasyp, mereıtoılyq shara sońynda aýyl turǵyndary «Ámire» fılmin kórip, úılerine tarqasty.
Áıgili ánshiniń týǵan topyraǵy – Aqbulaq aýylynyń ákimi Nurtaı Tóleýuly Ámire Qashaýbaevtyń 130 jyldyǵyn shaǵyn aýylda atap ótý ońaıǵa túspegenin, sharanyń oıdaǵydaı bolýyna Aqbulaq mektebiniń 50 jyldaǵy túlekteri, oǵan kórshiles Tańat, burynǵy aýdan ortalyǵy – Qaınar aýylynyń qalada turatyny bar, dalada turatyny bar azamattary erekshe atsalysqanyn aıtady. Rasynda, jyldan jylǵa turǵyndar sany seldirep, azaıyp bara jatqan, ómiri jóndelmeıtin joly, qosylmaıtyn baılanysy bar Aqbulaq aýylynda mundaı toı ótpegeli qaı zaman?! Ne bolsa da «oıdaǵy el men qyrdaǵy el» aralasyp, qaýqyldasyp, ótken shýaqty shaqtaryn eske alysqan, arqa-jarqa bolysqan tamasha, taǵylymdy toı ótti. Osyndaı alaqandaı aýyldan shyǵyp, álemdi moıyndatqan Ámireniń 140 jyldyǵy endi bulaısha óte me, ótpeı me? Birtýardy týdyrǵan meken oǵan deıin tura ma, turmaı ma? Halyq qala ma, qalmaı ma? Birdeńe dep boljam aıtý da qıyn. Ýaqyttyń enshisine qaldyrýǵa májbúrmiz...
Azamat QASYM,
«Egemen Qazaqstan»
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Semeı qalasy,
Aqbulaq aýyly