Jańaózende ne boldy?

El jurtshylyǵy Jańaózendegi búlikshil áreketterdi ashý-yzamen aıyptaýda Buryn habarlanǵandaı, 2011 jylǵy 16 jeltoqsanda Jańaózen qa­la­synyń «Táýelsizdik» ortalyq alańynda beıbit turǵyndar men quqyq qorǵaý organdary qyzmet­ker­lerine kúsh qoldaný, tóńke­ris­ter, tonaýlar men jeke jáne zań­dy tulǵalardyń múlkin órteýmen ush­tasqan jappaı tártipsizdikter oryn aldy. Tártipsizdikter, belgili bol­ǵan­daı, buzaqy jas jigitter to­bynyń, sondaı-aq olardyń yqpa­lyna berilgen Táýelsizdik kúnine arnalǵan alańdaǵy merekelik sha­ralardy ót­kizýge belsendi túrde kedergi jasa­ǵan jumystan bo­sa­tylǵan munaı­shy­lar árekette­rinen bastalǵan. 2011 jylǵy 16 jeltoqsanda sa­ǵat 11 shamasynda buzaqy ele­ment­ter ádepsiz sózder aıtyp, qorqy­typ-úrkitip, qalanyń, ara­synda kóp­tegen balalar bar, beıbit turǵyn­da­rynyń merekelik she­rýiniń jolyn kesýge áreket jasaǵan. Osy kezde alańda buzaqy nıet­tegi 800-ge tarta adam bolǵan, al qoǵamdyq tártipti nebári qa­rý­syz 120 polısııa qyzmetkerleri ǵana qam­tamasyz etken. Qarý olar­dyń komandırinde ǵana bolǵan. Merekelik sharalardy qamta­ma­syz etý maqsatynda polısııa qyz­met­kerleri alańnyń saltanat ótip jatqan bóligin qorshaýǵa al­ǵan. Bul rette buzaqylyq top ta­ra­pynan quqyq buzýshylyq áre­ket­ter men arandatýshylyqtyń naq­ty belgileri bolǵanyna qara­mastan, polısııa qan­daı da bir májbúrleý sharala­ryn qoldan­baǵan. Degenmen, jaǵdaı baqylaýǵa al­ynǵanymen, 2011 jylǵy 16 jel­toq­sanda shamamen 11 saǵat 40 mınýtta buzaqylardyń ishinen bireýi polısııa qyzmetkerleriniń bol­ǵanyna qa­­ramastan, olardyń qoǵamdyq tár­­tip­ti saqtaý týraly zańdy talap­taryn elemeı, qor­shaý­dyń janynda mereke úshin jetkizilgen azyq-tú­likpen turǵan ÝAZ avtokóligin belgisiz zatpen soqqan. Polısııa qyzmetkeriniń quqyq buzýshylyq áreketterdiń jolyn kesý jónindegi talaptary janjal tý­dyrǵan, osy jaǵdaıdy buz­aqy­lar birden paıdalanǵan. Olar ereýilshilerdi taran retinde qol­danyp, polısııa qorshaýyn buzyp ótken. Qor­shaýdy buzyp, buza­qy­lar polısııa qyzmetkerlerine sha­býyl jasaǵan, jańajyldyq shyr­shany tóńkerip, merekege oraı qoıylǵan kıiz úıler men sahnany buzǵan jáne polısııa avtobýsyn órtep jibergen. Osylaısha týyn­daǵan jappaı tártipsizdikter odan ári ýshyqtyrylyp, olar beıbit turǵyndardy uryp-soǵyp, alań­nyń janyna qoıylǵan avtokó­likterdi qırata bastaǵan. Nátı­jesinde 6 polısııa qyzmetkeri túr­li dene jaraqatyn alǵan, olar­dyń bireýi – Jańaózen qalasynyń ishki ister basqarmasy basty­ǵy­nyń orynbasary Ádilov qazirgi kezde es-tússiz jatyr. Shabýylǵa tap bolǵanyna qa­ramastan, polısııa qyzmetkerleri qaqtyǵystar men jazyqsyz qur­bandyqtarǵa jol bermeý úshin qarý men arnaıy quraldardy qol­danbaı, qalalyq ishki ister bas­qarmasyna qaraı jyljyp, aýaǵa oq atýmen shektelgen. Osylaısha, qaqtyǵysty quqyq qorǵaý organdary arandatty, olar buzaqylardy tártipke májbúr etý maqsatynda qarý, tútindetý quty­laryn jáne basqa da arnaıy qu­raldar qoldandy, sondaı-aq polıseılik ÝAZ kóligi ereýilge shyq­qan munaıshylar tobyna áde­ıi baryp soqtyǵysty degen buqa­ralyq aqparat quraldarynda paıda bolǵan aqparattar shyndyqqa sáıkes kelmeıdi jáne anyq jal­ǵan habar bolyp tabylady. 12 saǵat 35 mınýtta tártip­siz­dik­ter alańnyń syrtyna kóshken jáne 500-ge jýyq adam «О́zen­munaıgaz» kompanııasy ǵımaraty­na shabýyl jasap, ony tonaýǵa ushyratyp, órtep jibergen. Dál osyndaı áreketter «Arýana» qo­naq úıine qatysty da jasalǵan. Olar eki ǵımarattaǵy, odan soń ákimdik ǵımaratyndaǵy bankomat­tardy tonaǵan. Bul rette bu­ryn­ǵy munaıshylarmen qatar, kór­­genderdiń aıtýlarynsha, ushyna pyshaq ornatylǵan taıaqtarmen jáne janǵysh suıyq qospasy bar bótelkelermen qarýlanǵan jastar kóbirek belsendilik tanytqan. Bul alańǵa kelgen jastardyń qı­ratyp-búldirýge jáne tártip­siz­dikke aldyn-ala daıyndalyp kelgenin dáleldeıdi. Sol kúngi 12 saǵat 50 mınýtta tártipsizdik jasaýshylardyń 70-ke jýyǵy Jańaózen qalasy ákim­diginiń ǵımaratyna basyp kirip, ondaǵy jıhaz ben orgtehnıkany qıratýǵa, sondaı-aq kabınetterdi órteýge kirisken. Bul ýaqytta ózderiniń qyzmettik bólmelerinde shabýylǵa ushyraǵan ákimdik qyz­metkerleriniń taǵdyry belgisiz kúıde qalǵan bolatyn, al ǵı­ma­rattyń ózi órtke orandy. Basyp alynǵan ǵımaratta qalyp qoıǵan beıbit turǵyndardy qorǵaý maq­satynda qurylǵan polısııanyń jıyntyq jasaǵyna da túıdektete tas laqtyrylyp, tártipsizdik tý­yndatýshylar tarapynan atys qarýynan oq atylǵan. Eskertý retinde myltyq atyl­ǵanyna qaramaı, buzaqy toptyń polısııa qyzmetkerlerine qarsy shabýyldy jalǵastyrǵanyn eskere otyryp, kúshtep basyp alyn­ǵan ákimdik jáne quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerleri sııaqty beıbit turǵyndardyń ómiri men densaýlyǵyn qorǵaý, sondaı-aq qarýdyń buzaqylar qolyna tú­sýine jol bermeý úshin polıseıler tabeldi qarý qoldanýǵa máj­búr bolǵan. Qalanyń medısınalyq mekemelerine túrli dene jaraqatta­ry­men barlyǵy 86 kisi jetkizilgen, onyń ishinde 6-ýy polıseıler. Qalanyń aýrýhanasyna jetkizilgen 10 adam qaıtys boldy, 4 adam jan saqtaý bóliminde. Oqıǵa bol­ǵan jerdi qaraý kezinde «Sýlpak» saýda úıin tonaý jáne órteý barysynda mert bolǵan taǵy bir adamnyń máıiti tabylǵandyǵy týraly málimet alyndy. Jappaı tártipsizdik faktisi boı­ynsha qylmystyq ister qoz­ǵa­lyp, jedel-tergeý tobyna, buǵan deıin aıtylǵandaı, Ishki ister mınıstri Q.Qasymov basshylyq jasaýda. Qoldanylǵan sharalarǵa qara­mastan, jappaı tártipsizdikter uıymdastyrýshylar men oǵan qa­tysýshylar zańǵa qarsy áreket­te­rin jalǵastyrǵan, qalada qıratý men tonaýshylyq bastalǵan. 2011 jylǵy 16 jeltoqsanda 17 saǵat 00 mınýt shamasynda jappaı tár­tipsizdikterge qatysýshylar «О́z­en­­munaıgaz» kompanııasynyń dı­­rektory K.Eshmanovtyń úıin, al 19 saǵat 00 mınýtta «Sýlpak» saýda úıin órtegen. 2011 jylǵy 16 jeltoqsanda 23 saǵat 00 mınýtta qala mańyndaǵy Teńge kenti ákimdiginiń ǵımaratyn órtep jibergen. Jalpy, jappaı tártipsizdik­ter nátıjesinde 46 nysan to­nalyp, órtelgen. Atap aıtqanda, 8 bank nysany (bankomattar men bankter), onyń ishinde Halyq banki ofısi men «Alıans bank» fı­lıaly, 20 dúken («Sýlpak» saýda ortalyǵy men «Atlant» saýda úıi), 2 kafe, 1 notarıaldyq keńse, 2 lombard, 2 ákimdik (qala ákim­digi men Teńge kentiniń ákimdigi), 1 fotosalon, 2 polısııa beketi, «Arýna» qonaq úıi, «О́zenmu­naı­gaz» kompanııasynyń ǵımaraty, 3 jeke menshik úı, 20-dan astam avtokólik órtelgen jáne zaqym­dalǵan, sahna, kıiz úıler, mýzy­kalyq apparatýra jáne ortalyq alańdaǵy jańajyldyq shyrsha joıylǵan. Tártipti qalpyna keltirý úshin Jańaózen qalasyna qarýmen jáne arnaıy tehnıkamen jabdyqtal­ǵan ishki áskerler men polı­sııa­nyń qosymsha qurylymdary tar­tyldy. Barlyq negizgi halyqtyń tynys-tirshiligin qamtamasyz etý nysandary kúsheıtilgen kúzetke alyndy. Tonaýshylyqqa qatysqan adam­dardy ustaý maqsatynda 2011 jyl­ǵy 16 jeltoqsanda 17 saǵat 30 mınýtta arnaıy qurylymdar aýmaqty tazartý boıynsha opera­sııany bastady. Qazirgi kezge jappaı tártipsizdikter men tonaýǵa qatysqan 70 adam ustalǵan. Tár­tipsizdikterge belsendi qatysý­shy­lary anyqtalyp, olardy us­taý jóninen sharalar qoldanýda. Quqyq qorǵaý organdary tártip­sizdikterge belsendi qatysýshylar men uıymdastyrýshylardyń qyl­mystyq áreketteriniń jolyn kesý, anyqtaý men jazalaý jáne qalada qoǵamdyq tártipti tolyq qalpyna keltirý jóninen barlyq qajetti sharalar qoldanýda. Tergeý múddelerine zııan keltirmeı jarııalaýǵa bolatyndaı oryn alǵan jaǵdaıdyń jańa mán-jaılary anyqtalǵan kezde, olar birden jurtshylyqqa jetkiziletin bolady. О́z kezeginde Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Bas prokýra­týra­sy Jańaózen qalasynyń jáne onyń mańyndaǵy aýdandardyń turǵyndaryn zańdylyqty saqtaý­ǵa jáne arandatýshylyq maqsatta keıbir adamdar taratatyn jalǵan aqparattarǵa senbeýge shaqyrady, dep atap ótti resmı ókil. Ábdirahman QYDYRBEK.