Turǵyn úı sharýashylyǵyn sıfrlandyrýdan paıda mol

− Búgingi tańda turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy salasyndaǵy qordalanyp qal­ǵan máselelerge toqtal­sańyz?

− Aldymen, turǵyn úı-kom­mýnaldyq sharýashylyǵy el ekonomıkasynyń damýyna eleýli yqpal jasaıtyn mańyzdy sala ekendigin atap ótkim keledi. Eli­mizde bul salada qordalanyp qal­ǵan kúrdeli máselelerdi sheshý úshin memleket tarapynan qoldaý kórsetilip, qarajat bólindi. Búgingi kúni atalǵan salanyń barlyq sektoryn jańǵyrtýǵa baǵyt­talǵan memlekettik baǵdar­lamalar iske asyrylýda. Dese de, áli kúnge deıin úılerdi tıim­di ári kásibı basqarýdyń jet­kiliksizdigi, basqarý organdary qyzmetiniń ashyq emestigi já­ne páter menshik ıeleriniń koope­ratıvteri, óndiristik koope­ratıv, tehnıkalyq qyzmet kór­setý qyzmet jumystarynyń ár­túrliligi, kondomınıým obek­­tisi retinde kóp páterli tur­ǵyn úılerdi tirkeýdiń tómen deń­geıi, kúrdeli jóndeýge aqsha qara­jattaryn jınaý tetiginiń joqtyǵy, úılerdiń energııa tıimdiliginiń tómen klasy syndy máseleler týyndap otyr.

Sonymen qatar kommýnaldyq salada jeliler men qurylystar­dyń tozyǵy jetip otyr. Mysaly, jylý jáne sýmen jabdyqtaý jelileriniń 60 paıyzy tolyq aýys­tyrýdy qajet etedi.

– О́zińiz atap ótken másele­ler­diń sheshý joldary qandaı?

– Biz qazir salany sıfrly transformasııalaý boıynsha jumys jasap jatyrmyz. On­da turǵyndardyń ómir súrý deń­geıin jaqsartý kózdelip, aq­parat ashyq­­tyǵyn qamtamasyz etý na­zar­ǵa alynǵan. Sonymen qatar qol­danysqa jańa tehnologııalardy engizý boıynsha jumys júrgizilip jatyr. Atap aıtqanda, sheteldik kompanııalarmen keli­simderge qol qoıylyp, jaqyn arada qanatqaqty jobalardy engizýdi bastaımyz. Onyń ishinde qubyrlardyń totyǵýynyń aldyn alý nemese joıýǵa arnalǵan NMR Pipetector tehnologııasyn engizý maqsatynda japondyq Mitsui&Co kompanııasymen yn­tymaqtastyq týraly kelisim ja­saıtyn bolamyz. Mundaı tehnologııa qubyrlardyń qyzmet merzimin 40 jylǵa deıin uzartýǵa, túrli zaqymdanýdyń aldyn alýǵa, óndiristik shyǵyndardy azaıtýǵa, sondaı-aq aýyz sý sa­­­pasyn birshama jaqsartýǵa múmkindik beredi.

– Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy salasynda bir­yńǵaı zııatkerlik aqparattyq júıe qurylǵanynan habardar­myz. Atalǵan júıeniń artyq­shy­lyqtary qandaı?

– E-Shanyraq dep atalatyn júıe Qazaqstannyń turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy salasynda biregeı sıfrly plat­forma qurýǵa baǵyttalǵan. Sıfr­­ly ekonomıka quraldaryn qol­dana otyryp, sektordyń bar­lyq qatysýshylaryn bir aq­parattyq arnaǵa biriktirý ar­qyly atalǵan salanyń qandaı jaǵ­daıda turǵany jáne odan ári jyl­jý úshin qandaı qadamdardy jasaý kerektigin aıqyndaıtyn bolamyz.

Eldegi turǵyn úı-kommýnal­dyq sharýashylyǵynyń negizgi túıtkildi máselelerin zertteı otyryp, ony zamanaýı tehnolo­gııalardyń kómegimen sheshý joldaryn qarastyryp otyrmyz. Iаǵnı derekterdi avtomatty jınaý, Big Data (úlken derekterdi) taldaý jáne óńdeý, sondaı-aq taldamalyq derekter negizinde ýaqtyly áser etý jáne sheshimder qabyldaýdy júzege asyrmaqpyz.

Buǵan qosa júıedegi turǵyn úı qorynyń ózgerý dınamıkasy­na jedel áser etý úshin barlyq kóp páterli turǵyn úılerdiń teh­nıkalyq pasporttaryn sıfr­landyrý kózdelýde. Bul turǵyn úı qorynyń naqty kórinisin kór­setýge, jóndeý jumystaryn der kezinde josparlaýǵa jáne ıkemdi qarjylyq baǵdarla­malardy ázirleýge múmkindik beredi.

Budan bólek ınjenerlik jeliler­de esepke alýdyń «aqyldy» prıborlaryn já­ne Big Data quraldaryn qoldaný tabıǵı monopolııalar sýbektileri qyzmetiniń monı­to­­rıngin júrgizýge, kórseti­letin qyzmetterdiń sapasyn jaq­sartýǵa jáne sektor sýbek­tileri qyzmetiniń ashyqty­ǵyn arttyrýǵa yqpal etedi.

− Biryńǵaı júıe turǵyn­dar­­­ǵa qanshalyqty tıimdi bol­­maq?­

− Birinshi kezekte, bul júıe sektordyń barlyq qa­ty­­­­sýshy­lary úshin bıznes-pro­ses­ter­diń ashyqtyǵyn arttyrady. Tur­­­ǵyndar úshin kommýnaldyq tó­lemderdiń durys eseptelýi mańyzdy. Biryńǵaı júıe turǵyn­dardyń ýaqyty men aqshasyn únemdeýge múmkindik bermek. Máselen, «aqyldy» esepteý qu­raldary shottardy esepteý barysynda qandaı da bir qate­likterdiń týyndamaýyna yq­pal etse, sondaı-aq ortasha jalaqynyń kommýnaldyq qyz­metterge ketetin shyǵynyn 2,6 paıyzǵa deıin únemdeýge múmkindik beredi.

Sonymen qatar úıdi basqarý­dyń onlaın-júıesi qurylyp, onda turǵyndar basqarýshy ıa bol­masa servıstik kompanııa­ny elektrondy daýys berý arqy­ly anyqtap, tipti onyń ju­mys barysymen tanysyp, qada­ǵa­laýǵa múmkindigi bar. Mysaly, úıge kúrdeli jóndeý jumysyn júrgizý kerek bolsa, oǵan ketetin qarajattyń qandaı baǵyttarǵa jum­salatynyn, mólsherin qa­daǵa­laýǵa bolady.

– О́zińiz atap ótken joba qaı kezde iske asady dep josparlanyp otyr?

– Búgingi kúni E-Shanyraq jú­ıe­sinde keri baılanys ornatý boıynsha zertteý jumystary júrgizildi. Osy zertteýlerdiń negizinde biz qazir ınterfeısti pysyqtap jatyrmyz. Buǵan qosa júıeniń fýnksıonalyn qosamyz. Mobıldik qosymshalar mindetti túrde iske qosylatyn bolady. Qazirdiń ózinde Google Play jáne App Store boıynsha atalǵan jobany ornalastyrýǵa ótinim berildi.

Sondaı-aq qanatqaqty rejim­de E-Shanyraq júıesine synaq júrgizý jumystaryn bastadyq. Osy jumystyń birinshi kezeńi kóp páterli turǵyn úılerdi (KTÚ) prıborlandyrýdy jáne to­lyq kólemdi tehnıkalyq jab­dyqtaýdy qamtıdy. Osyǵan oraı Investısııalar jáne damý mı­nıstrligi men oblystardaǵy jáne de Astana men Almaty qalalary ákimdikteriniń tyńdaýy ótkizilip, nátıjesinde 16 jol kartasyna qol qoıyldy. Endi elimizdiń barlyq óńirlerindegi 190 pılottyq úıge, ıaǵnı 15 000-nan astam páterge jylý, sý jáne elektrdi esepke alýdyń ortaq úılik prıborlary ornatylmaq.

Qanatqaqty rejimde prıbor­lan­dyrý jumysyn aǵym­da­­ǵy jyldyń kúzinde aıaqtaý jos­par­­lanǵan. Budan keıin qa­nat­qaqty úıler, tabıǵı monopolııa­lar sýbektileri jáne PIK E-Shanyraq iske qosylady.

Aldaǵy ýaqytta atalǵan baǵ­dar­lama birtindep iske asa bas­taıdy. Qazirgi kezde jergilikti at­qarýshy organdardyń derek­terine sáıkes, respýblıka boıynsha esepke alýdyń ortaq úılik prıborlarymen jabdyqtalýy 45 paıyzdy qurap otyr. Josparǵa sáıkes prıborlandyrý men sıfrlandyrý kezeńi 2022 jyldyń sońyna deıin tolyǵymen aıaqta­lady.

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken Erkejan AITQAZY,

«Egemen Qazaqstan»