Otandyq neırohırýrgııadaǵy oń ózgerister

Ulttyq neırohırýrgııa orta­ly­ǵyn­da balalar neırohırýrgııasy boı­ynsha sheberlik sabaǵyn ótkizgen akademık, Reseı ǵylymynyń eńbek sińirgen qaıratkeri Vılıam Hachatrıan «Buryn «qazaqtar» dep jaı aıta sa­latyn ún, daýys ekpini ózgerdi, qa­zir «qazaqtar» degen dybystalýdan qur­met estiledi. Úırenýshiler qa­ta­ryndaǵy qazaq neırohırýrgteri bú­ginde bilikti əriptesterge aınaldy. Qazaq eli kórkem qalalarymen, sa­lynǵany bar, salynyp jatqany bar dańǵyl joldarymen, bilikti de bi­limdi, birneshe tilde erkin sóıleıtin jas mamandarymen kórinýde», deıdi. Rasynda, qazirgi kezde qazaqstandyq neı­rohırýrgter óz áleýetin keńinen ta­nytýda. Alaıda Genrı Marsh aıt­qandaı, adam júıkesiniń tereńinde jatqan jumbaq taýsylar emes. Son­dyqtan otandyq neırohırýrgter aldyndaǵy mindet aýqymdy.

Jýyrda Astanadaǵy Ulttyq neı­ro­hırýrgııa ortalyǵynyń 10 jyl­­dyǵy aıasynda 23 eldiń bilikti neı­ro­hırýrgteriniń basyn qosqan ha­lyq­­aralyq kongress ótti. Jıynǵa qa­ty­sý­shylar 10 jyl ishinde 37 myńnan as­tam adam emdelip, 25 myńnan asa ota ja­sal­ǵan jáne 66 neırohırýrgııalyq ja­ńa tehnologııany engizgen emhana­ny me­reıtoıymen quttyqtady. Elimizde alǵash ret neırohırýrgııanyń jańa sa­lalary mıkroneırohırýrgııa, endo­vas­kýlıarlyq, endoskopııalyq, fýn­k­sııalyq neırohırýrgııa, kishi­ın­va­zıvtik julyn jáne tamyr neıro­hı­rýr­gııasy sııaqty baǵyttardy damyt­qan ortalyqtyń aýyz toltyra aıtatyn jetistikteri jeterlik. Sonyń bi­ri, neı­rohırýrgııalyq nozolo­gııa­lar boı­ynsha pasıentterdi em­deý jáne neı­rohırýrgııalyq patologııa saldary­nan múgedektikke ushy­raý­dy azaı­tý­ǵa qol jetkizildi. Bul adam ómiriniń sapasyn jaqsartyp, ǵu­my­ryn uzartý maqsatynda tynbaı izdenýdiń arqasynda múmkin bolyp otyr.

WFNS álemdik neırohırýrgııalyq qaý­ymdastyqtar federasııasynyń prezıdenti Franko Servadeı «Forým qazaq­standyq neırohırýrgterge kór­shi eldermen tyǵyz áriptestik qarym-qaty­nas ornatýda tıimdi alańǵa aınal­dy. Qazaqstannyń tabysy kór­shi elderdiń jas neırohırýrgterin oqy­tý­ynan da kórinedi. Shynynda or­ta­lyqtyń ǵylymı baǵdarlamasy jo­ǵary áleýetke ıe. Qazaq neırohırýr­gııa ortalyǵy medısına salasynda kadr­lyq áleýet pen tájirıbe almasýdy túrlendirý arqyly neırohırýrgııa baǵyttarynyń kez kelgen shyńyna shyǵa alady», deıdi. Halyqaralyq qaýymdastyq basshysy aıtqandaı, búginde otandyq neırohırýrgterdiń eńbegi medısınalyq týrızmniń óristeýine de jol ashýda. Al reseı­lik akademık Vılıam Hachatrıan Qazaq­stan­daǵy neırohırýrgııany da­my­tý­da basty nazarda bolatyn dú­nıe re­tinde kúrdeli operasııalardy ob­lys­­tarda emes, ortalyqtyń ma­man­­dan­­ǵan sheberlerine jasatý, al ózge qa­lalarda jeńil operasııalardy ót­kizýge qol jetkizýdiń tıimdiligin aıta­dy. «Jalpy, neırohırýrgııada ońaı operasııa degen túsinik bolmaýy tıis. Mıdyń kúrdeliligi sonshalyq, biri­nen biri aınymaıtyn operasııa jasap kórgen emespin. Ár adam aǵ­za­synyń ereksheligi bar. Mıdyń qat­par­lylyǵyna qosa oǵan kelmeıtin qan ta­myry joq bolǵandyqtan ár operasııa qı­ynǵa túsedi. Degenmen kúrdeli ope­ra­sııalardy ortalyqtandyrý máse­le­si asa mańyzdy. Sonda ortalyq dári­ger­leriniń jumystary aıqyn bola túsedi», dedi.

Aıtýly dárigerler aıtqandaı, qazaqstandyq neırohırýrgııa óte qar­qyndy damý ústinde. Tipti keı sala­larda jetekshi rólge ıe. Máselen, Ýkraına neırohırýrgter qaýym­das­tyǵynyń prezıdenti, professor Vladımır Smolanka endoskopııa, mı­ǵa jasalatyn hırýrgııalyq em túr­leri, onyń  ishinde onkologııalyq isik­ter, omyrtqa hırýrgııasynda alǵa tús­ken ortalyqtyń fýnksııalyq neı­ro­hırýrgııadaǵy jetistikteri de na­zar aý­dararlyq ekenin jetkizdi. «Neı­ro­hırýrgııadaǵy problemalardy sóz etkende, mı qan tamyrlarynyń aýrý­lary, ınsýltpen kúres túrleri, ba­la­lar neırohırýrgııasyn aınalyp ótýge bolmaıdy. Bul rette q­a­zaq­standyq mamandardyń aıtary bar. Búginde qoǵamnyń jasarýynan qar­taıýy qarqyndyraq, sonymen birge jasy ulǵaıǵan adamdardyń arasyndaǵy neırohırýrgııalyq dertter sany da arta túsýde. Sondyqtan jal­py me­dı­sınada, onyń ishinde neı­ro­hı­rý­r­- gııada kóptegen máseleler tý­yn­dap otyr. Epılepsııa aýrýy da ma­man­dardyń nazaryn aýdarýdy qa­jet ete­di. Biz bul aýrýdyń 70 paı­yzyn dári­men emdeımiz, al 30 paı­yzynyń usta­ma­synyń ustaýyn dári­niń kúshimen qada­ǵalaı almaımyz. Qazir bul sa­nat­taǵy naýqastardyń keı­­birin neıro­hı­rýrgııalyq operasııa­men emdep, us­ta­many toqtatýǵa bolaty­ny bel­gili bol­dy», dedi ol. Sondaı-aq bu­­ryn nev­ro­log­tardyń pasıentteri bo­lyp kelgen aýrý­lardyń aýqymdy bó­ligin qazir neı­rohırýrgter emdeı­ti­nin, bul salany damytýdyń kóptegen máseleleri barlyǵyn aıtady.

Búginde bul ortalyq jańa emdeý ádisterin qoldaný men erte dıagnostıkalaýdan bastap, naýqastardy ońaltýmen aıaqtalatyn neırohırýrgııalyq qyzmetterdi tolyǵymen kór­setetin jetekshi klınıkalardyń birine aınaldy. Qazaqstandyqtar shet­elge barmaı-aq dıagnostıkalaý men emdeýdiń ozyq ádisterin qol­danatyn klınıkada em­deledi. Sondyqtan Izraıldiń So­ro­ka ýnıversıteti medısınalyq or­­ta­lyǵynyń neırohırýrgııa bólim­she­siniń jetekshisi Israel Melamed Ult­tyq neırohırýrgııa ortalyǵymen ara­­daǵy áriptestikke kóńili tolatynyn atap ótti.  Ol óz sózinde orta­lyq­tyń osy baǵytta ári qaraı da­mý­y- na, jańa Astanamen birge jar­qyn bolashaqqa qadam basýyna tilek­tes­tigin bildirdi.

Forým barysynda Qazaqstan, TMD elderi jáne basqa da alys-jaqyn shetelderdiń neırohırýrgııa, nevrologııa, neıroanestezıologııa jáne neıroreanımasııa salasynyń jetekshi mamandaryna alǵash ret Álemdik neırohırýrgııalyq qaýymdastyqtar federasııasymen tanylǵan Prof. Eka J. Wahjoepramono jáne Dr. Julius July esimdi neırohırýrgtarynyń 3D dárisi ótip, mıdyń tereń bóligin úsh ke­ńis­tikte qaraýdyń erekshe múm­kindigi usy­nyldy.

Ulttyq neıroxırýrgııa ortaly­ǵy­nyń basshysy Serik Aqsholaqovtyń aı­týyn­sha, saladaǵy izdenister men jańa­lyqtar jalǵasyn taba beredi. Máse­len, jaqyn arada «Gamma Knife», ıaǵnı «gamma-pyshaq» kómegi­men mıdaǵy kishigirim isikterdi opera­sııa­syz joıýdyń joly ashylmaq. Ra­dıo­xırýrgııalyq ádispen emdeý de soń­ǵy texnologııalardyń biri. Ony­men kishigirim isikterdi, sondaı-aq qan tamyrynyń aqaýlaryn sáýlemen 20-40 mınýttyń ishinde emdep shyǵýǵa bolady eken. Bul texnologııany Or­ta­lyq Azııa boıynsha birinshi qol­ǵa alýdy josparlaǵan klınıka qajetti maman-dárigerlerdi jas­tar qatarynan jasaqtap, Reseıde, Vengrııa men Fransııada   daıyndady. Qazir olar gamma-pyshaqtyń orta­lyq­qa jetkizilýin ǵana kútip otyr. Bú­gin­de qazaqstandyqtar atalǵan jańa tex­nologııamen emdelý úshin shetelge ba­rady. Oǵan jumsalatyn qarajat kó­lemi de az emes.  Bul jaıynda pro­fes­sor S.Aqsholaqov «Bir adamǵa sha­mamen 20-50 myń eýro qajet. Al apparat kelgennen keıin munyń bárin elimizde jasaımyz. Barlyq em sharalary memlekettik kvota boıynsha jasalady. Bul xalyqqa memleket tarapynan naqty kómek bolady», deıdi.

Anar TО́LEÝHANQYZY,

«Egemen Qazaqstan»