Qazir jazǵy demalystyń qyzǵan shaǵy. Qoly qalt etken adamdar tabıǵat aıasynda qydyryp, janǵa saıa, dertke daýa bolatyn tumsa meken izdeýge áýestenetin kezeń. Osy oraıda tumsa tabıǵat pen tańǵajaıyp izdegen jannyń qyzyǵýshylyǵyn týdyratyn bir ásem oryn týraly aıtsaq pa dep otyrmyz. Ári bul jer Jetisýdyń kórikti mekenderiniń biri ǵana emes, Azııa qurlyǵyndaǵy teńdesiz núkteniń sanatynda eken...
Biz buǵan deıingi «Býdda beınelengen tas» atty jazbamyzda Tekeli qalasynan ońtústik shyǵysqa qaraı órleı shyǵatyn jol boıyndaǵy tabıǵat ǵajaıyby jaıly jazǵan edik. Erinbegen adam «Egemenniń» burnaǵy sandarynan ony taýyp, oqyp alar deımiz. Bul joly sol izben ilgerilep, Azııa tarıhyna tabıǵattyń ǵajaıyp syıy bolyp engen Burhanbulaq sarqyramasyna bet alamyz...
...Kenshiler qalasynan attap basqan qadamyńyzdyń elý besinshi shaqyrymy Qora shatqalyna kelip tireledi. Bul Jońǵar Alataýyna suǵyna kirip, uly taýlar etegine oranǵanyńyzdy bildiretin tas qaqpa ispetti. Qora shatqalynyń kireberisinde turǵan, jurt qasıetti tas dep sanaıtyn Býddanyń sýreti týraly aldyńǵy jazbamyzda aıttyq. Jalpy, demalys izdegen adamǵa jol boıyndaǵy qyzyqtan góri sarqyramanyń salqyn sýy men tylsym áseri tańsyq dep oılaımyz.
Sonymen, Burhanbulaq nesimen baýraıdy? Muny az sózben túsindirýge tyrysaıyq. Bastysy – Azııadaǵy eń bıik sarqyramanyń biri. Bastaýyn Jońǵar Alataýynyń jotasyndaǵy muzdyqtardan alǵanymen, jer asty sý kózderiniń moldyǵy sarqyrama sýynyń móldirligi men tazalyǵyna kepildik beredi. Sarqyramanyń ózi teńiz deńgeıinen 2000 metr bıiktikte ornalasqandyqtan, sý aǵysynyń kúshi birshama qýatty. Tastan qulaı aqqan altyn kóbikti aǵynnyń uzyndyǵy 50 shaqyrymǵa deıin jetedi deıdi. Negizinen, Burqanbulaq tabıǵattyń ózi jasaǵan sý qoımasy sııaqty. Sarqyrama arnasyna 255 shaqyrymǵa jetetin sý jınalady degen derek bar. Jotany jaǵalaı aqqan sý taýdyń arǵy betindegi Jarkent óńirine deıin jetip, Úsek ózenine baryp quıady.
Ásili, syldyrap aqqan sýdyń dybysy men samaldap esken salqyn lep ári aınala múk basqan tastardyń tylsym tilsizdigi qala shýynan qashyp, júıke tynyshtyǵyn ańsaǵan adamǵa taptyrmaıtyn demalys bolsa kerek. Munan bólek, Burhanbulaqtyń sýynyń quramy kúkirt pen sýtegi elementterine baı eken. Demek emdik qasıeti de bar ekeni daýsyz.
Jalpy, Burhanbulaqtyń keremetine bizdiń jazýymyzsha tamsanbaı, týralap kelip kórgen durys shyǵar. Ol úshin Tekeli qalasyna at basyn buryńyz. Aıtpaqshy, Burhanbulaqqa jetýde azdaǵan qıyndyq kezdesýi múmkin. Taý jotalarynyń arasyndaǵy qııa joldarda tek arnaýly tehnıka ǵana júredi. Jaqynda osy mańda jol tańdamaıtyn kólik aýdarylyp, jolaýshylar qutqarýshylardyń kómegine júgingen bolatyn. Biraq betińiz qaıtpasyn, tabıǵattyń tumsa bólshegin kózben kórý úshin qandaı da bolsyn táýekelge barýǵa bolar...
Qalmahanbet MUQAMETQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Almaty oblysy