• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Qazaqstan 24 Shilde, 2018

Burhanbulaq – tabıǵattyń tumsa bólshegi

1450 ret
kórsetildi

Qazir jazǵy demalystyń qyzǵan shaǵy. Qoly qalt etken adamdar tabıǵat aıasynda qydyryp, janǵa saıa, dertke daýa bolatyn tumsa meken izdeýge áýestenetin kezeń. Osy oraıda tumsa tabıǵat pen tańǵajaıyp izdegen jannyń qyzyǵýshylyǵyn týdyratyn bir ásem oryn týraly aıtsaq pa dep otyrmyz. Ári bul jer Jetisýdyń kórikti mekenderiniń biri ǵana emes, Azııa qurlyǵyndaǵy teńdesiz núkteniń sanatynda eken...

Biz buǵan deıingi «Býdda beı­ne­lengen tas» atty jazba­myz­da Te­keli qalasynan oń­tús­tik shy­ǵysqa qaraı órleı shy­ǵa­tyn jol boıyndaǵy tabıǵat ǵa­jaı­y­by jaıly jazǵan edik. Erin­be­gen adam «Egemenniń» bur­na­ǵy san­da­­rynan ony taýyp, oqyp alar deı­­miz. Bul joly sol izben il­ge­­ri­lep, Azııa ta­rı­hy­na ta­bı­ǵat­tyń ǵajaıyp sy­ıy bolyp engen Bur­hanbulaq sar­qy­ra­ma­syna bet ala­myz...

...Kenshiler qalasynan attap basqan qadamyńyzdyń elý besinshi sha­qyrymy Qora shatqalyna ke­lip tireledi. Bul Jońǵar Alataý­y­na suǵyna kirip, uly taý­lar ete­gine oranǵanyńyzdy bil­di­re­tin tas qaqpa ispetti. Qora shat­qa­­­lynyń kireberisinde turǵan, ju­­­rt qasıetti tas dep sanaıtyn Býd­­danyń sýreti týraly al­dyń­ǵy jazbamyzda aıttyq. Jal­py, de­­malys izdegen adamǵa jol boı­yn­­daǵy qyzyqtan góri sar­qy­ra­ma­­nyń salqyn sýy men tylsym áse­ri tańsyq dep oılaımyz.

Sonymen, Burhanbulaq nesi­men baýraıdy? Muny az sóz­ben túsindirýge tyrysaıyq. Bas­tysy – Azııadaǵy eń bıik sarqyramanyń biri. Bastaýyn Jońǵar Alataýynyń jotasyn­da­ǵy muzdyqtardan alǵanymen, jer asty sý kózderiniń mol­dyǵy sarqyrama sýynyń mól­dir­­­ligi men tazalyǵyna kepildik be­­redi. Sarqyramanyń ózi te­ńiz deńgeıinen 2000 metr bı­ik­­­tikte ornalasqandyqtan, sý aǵy­synyń kúshi birshama qýat­ty. Tastan qulaı aqqan altyn kó­­bik­ti aǵynnyń uzyndyǵy 50 sha­qyrymǵa deıin jetedi deı­di. Ne­gizinen, Burqanbulaq tabı­ǵat­tyń ózi jasaǵan sý qoımasy sı­ıaq­ty. Sarqyrama arnasyna 255 sha­qy­rymǵa jetetin sý jınalady de­gen derek bar. Jotany jaǵalaı aq­qan sý taýdyń arǵy betindegi Jar­kent óńirine deıin jetip, Úsek ózenine baryp quıady.

Ásili, syldyrap aqqan sý­dyń dybysy men samaldap es­ken salqyn lep ári aınala múk bas­qan tastardyń tylsym til­siz­­­digi qala shýynan qashyp, júı­ke tynyshtyǵyn ańsaǵan adamǵa taptyrmaıtyn demalys bolsa ke­rek. Munan bólek, Bur­han­bu­laq­tyń sýynyń quramy kúkirt pen sýtegi elementterine baı eken. Demek emdik qasıeti de bar ekeni daýsyz.

Jalpy, Burhanbulaqtyń ke­re­metine bizdiń jazýymyzsha tam­sanbaı, týralap kelip kórgen du­rys shyǵar. Ol úshin Tekeli qa­la­sy­na at basyn buryńyz. Aıt­paq­shy, Burhanbulaqqa jetýde az­daǵan qıyndyq kezdesýi múmkin. Taý jotalarynyń arasyndaǵy qııa joldarda tek arnaýly tehnıka ǵana júredi. Jaqynda osy mań­da jol tańdamaıtyn kó­lik aý­darylyp, jolaýshylar qut­qa­rýshylardyń kómegine j­ú­gin­gen bolatyn. Biraq betińiz qaı­t­pa­syn, tabıǵattyń tumsa ból­she­gin kózben kórý úshin qandaı da bolsyn táýekelge barýǵa bolar...

Qalmahanbet MUQAMETQALI,

«Egemen Qazaqstan»

Almaty oblysy