Naýryz aıynyń sońyn ala Jambyl oblysynda kóktemgi dala jumystary qarqyn aldy. Bul kúnde óńirdiń T.Rysqulov, Baızaq, Jambyl aýdandary alma baǵyn ósirýde belsendilik tanytyp keledi. Elbasynyń kooperatıv qurý maqsatyndaǵy tapsyrmasyn oryndaý barysynda óńirde osy ýaqytqa deıin birneshe óndiristik kooperatıv qurylyp, jumysyn bastap ta ketti. Alǵashqy koopetarıv jumystary ónim berip te úlgerdi.
Máselen, Baızaq aýdany, Sýhanbaı aýyldyq okrýgindegi «Asyl Baq» óndiristik kooperatıvi 50 gektar jerge ıntensıvti alma baǵyn ósirýdi qolǵa alyp otyr. О́tken jyly jolǵa qoıylǵan jobanyń qurylysy búginde aıaqtalýǵa jaqyn. Al aǵymdaǵy jyldyń sáýir aıynan bastap munda Polshadan ákelingen alma kóshetterin otyrǵyzý jumystary júrgizilýde. Taıaýda oblys ákimi Asqar Myrzahmetov alma baǵyn qurylysynyń jumysymen tanysqan bolatyn. Ákim mundaǵy qurylys jumystaryn jan-jaqty zerdelep, bolashaqta bulardyń qanshalyqty ónim beretinin de surap bildi.
– Alma kóshetterin otyrǵyzýdy sáýir aıynan bastap, osy aıdyń sońyna deıin aıaqtaýdy josparlap otyrmyz. Dala jumystaryna búginde 54 adam men 10-ǵa tarta tehnıka jumyldyrylǵan. Negizinen munda «aıdared», «gala», «golden delıshes» sortty polshalyq alma kóshetteri otyrǵyzylýda. Bolashaqta atalǵan baq gektarynan 50 tonnadan alma beretin bolady. Endi aldaǵy 5 maýsymǵa deıin tıisti qurylys jumystaryn aıaqtap, baqty kooperatıvke ótkizetin bolamyz, – deıdi qurylysqa jaýapty «FTC Equitý» JShS basshysy Almas Káribaev. Kopperatıv basshylyǵy kóshetter tamyrlanyp, ónim bergenge deıin 2 jyl boıy baqty polshalyq mamandarmen birlese baqylaýda ustaıtyndyqtaryn aıtyp otyr. Olar jergilikti mamandardy jańa tehnologııamen jabdyqtalǵan ıntensıvti baqtyń jumysyna úıretedi. Jergilikti mamandar úshin polshalyq mamandardyń kómegine júginbeı-aq, ıntensıvti baq ósirýge múmkindik jasalýda.
Osy ýaqytqa deıin atalǵan seriktestik Jambyl aýdany, Shaıqoryq aýylynyń mańynan 47 gektarlyq údemeli alma baǵynyń da qurylysyn júrgizgen eken. Sonymen qatar T.Rysqulov aýdanynyń Qulan aýylynda da 100 gektar jerge shıe kóshetterin otyrǵyzypty. Búginde óńir ekonomıkasynyń damýyna eleýli úles qosyp otyrǵan «Asyl Baq» óndiristik kooperatıvine 10 sharýashylyq múshelikke kirgen. Kooperatıv músheleri memlekettiń qoldaýyn aıryqsha atap ótti. Atalǵan kooperatıv Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory arqyly jalpy jobalyq quny 720 mıllıon teńge bolatyn osy jobany qolǵa alyp otyr.
Deıturǵanmen, sharýalardyń alańdaıtyn máseleleri joq emes. Bul alańdaýshylyqtyń bári de qarajat kózine kelip tireledi. Baızaq aýdanyndaǵy «Talap» sharýa qojalyǵynyń tóraǵasy Maýyt Fazýlov qant qyzylshasyn egýge qajetti 800 gektar egis alqabyna sý únemdeý tehnologııasyn engizý úshin ınfraqurylym tartý jumystaryna A. Myrzahmetovten kómek surady. Infraqurylym tartý jumystarynyń jalpy quny 312 mıllıon teńge bolady eken. Alaıda ákim bul qarajattyń birden bóline salmaıtynyn, bul máseleni «Bıznestiń jol kartasy-2020» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda sheshý qajettigin jetkizdi.
Jambyl óńiri qant qyzylshasyn egýde belsendilik tanytyp kele jatqan aımaqtyń biri. Jyl basynda oblys basshysy ótken jyly 120 myń tonna qant óndirgen Taraz qant zaýytynyń júktemesin bıyl 200 myń tonnaǵa deıin jetkizýdi tapsyrǵan edi. Biraq ol úshin sharýalardyń da máselesi sheshilýi tıis. Mysaly, Baızaq aýdanyndaǵy Jańaturmys aýyldyq okrýgindegi «Manat» sharýa qojalyǵy 70 gektar jerge dástúrli tehnologııamen qant qyzylshasyn egip keledi. Atalǵan sharýa qojalyqtyń tóraǵasy Saha Manatov A. Myrzahmetovke búginde qoldanystaǵy tehnıkalardyń eskirgenin jáne qant qyzylshasyna qajetti gerbısıdterdiń qymbattyǵyn aıtty. Sonymen qatar sharýanyń aıtýynsha, bıylǵy jyly deldaldardyń aralasýynyń nátıjesinde tátti túbir uryǵynyń baǵasy da sharyqtap ketken.
Bul kúnde dıqan úshin jerdi tyńaıtý máselesi de ózekti bolyp shyqty. Ol úshin eńbekker ákimnen óńirdegi «Qazfosfat» JShS óndiris oshaqtarynan qalǵan qaldyqtardy osy maqsatqa paıdalaný úshin kómektesýin surady. Bul rette A. Myrzahmetov qajetti tehnıkaǵa qatysty aqparatty Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine hat arqyly joldaýdy, zııankesterge qarsy dári-dármek máselesin sheshýdi, tátti túbir baǵasyn turaqtandyrýdy jáne eger keri áseri bolmasa «Qazfosfat» JShS óndirisinen qalǵan qaldyqtardy jerdi tyńaıtýǵa paıdalaný jolyn qarastyrýdy tıisti mekeme basshylaryna tapsyrdy. Eger tapsyrylǵan tapsyrmalar júzege asatyn bolsa, sharýalardyń da máselesi birjaqty sheshiledi.
Qant qyzylshasyn egýdegi másele Baızaq aýdanynda ǵana emes, Jambyl aýdanynda da bar bolyp shyqty. Jambyldyq sharýalar da qant zaýytyn qyzylsha tuqymymen qamtamasyz etý máselesin keshiktirip jatqanyn aıtýda. Máselen, Jambyl aýdany, Kólqaınar aýyldyq okrýgindegi «Qyzyl-Dıqan» óndiristik kooperatıviniń tóraǵasy Nurıdın Betmanov búginde 50 gektar jerge tátti túbir otyrǵyzý maqsatymen egistikke tamshylatyp sýarý tehnologııasyn engizýge barlyq múmkindikti jasap qoıypty. Biraq tuqym jaǵy sharýanyń tirligin turalatyp turǵan kórinedi. Aısha bıbi aýyldyq okrýgindegi «Aq kól» sharýa qojalyǵy búginde 100 gektar jerge pııaz, kartop jáne sábiz egý jumystaryn bastap ketipti. Atalǵan sharýashylyq bıyl alǵash ret tamshylatyp sýarý tehnologııasyn qoldanyp otyr eken. Qojalyq brıgadıri Islam Mınýsov osy ýaqytqa deıin jylyna 1 gektardan 70-80 tonna ónim alyp kelgenin aıtady. Biraq ónimniń bári de egistik basynan satylyp ketedi eken.
Rasynda da, búginde kásibin dóńgeletýge nıetti sharýalarǵa memleket tarapynan kórsetilip jatqan qoldaý az emes. Sondaı-aq, sharýalar ekken jeri men alǵan ónimi úshin taǵy da sýbsıdııa alady. Jergilikti bıliktiń sharýalarǵa degen nıeti túzý. Biraq sharýalardyń alǵan óniminen oblys ekonomıkasyna eshqandaı da paıda túsip jatqan joq. Nege desek, naýqandyq jumyspen qamtylǵan azamattar arnaıy mekemede tirkelip, olardyń zeınetaqy qoryna aqsha aýdarylyp jatpaǵan soń salyqqa da qarajat túspeıdi. Sondaı-aq óz ónimderimizdi óz paıdamyzǵa jaratý máselesinde de osyndaı olqylyqtar bar.
Hamıt ESAMAN,
«Egemen Qazaqstan»
Jambyl oblysy