Amerıka Federaldy rezervtik júıesi ekonomıkany turaqtandyrý saıasatyn qatańdatýǵa kiristi. Bul ózgeris birqatar eldiń ulttyq valıýtasynyń ishinara quldyraýyna alyp keldi. Qazaqstan da budan qalys qalǵan joq.
Ulttyq valıýtamyz teńgeniń 1 AQSh dollaryna shaqqandaǵy baǵamy mamyr aıynyń sońynda 325 teńge bolsa, bul kórsetkish tamyz aıynyń basynda 350-ge biraq jetti. Teńgeniń bulaı kúrt qunsyzdanýyna álemdik jáne aımaqtyq ekonomıkalyq ahýal áser etken. Bul týraly qarjyger, Qazaq tehnologııa jáne bıznes ýnıversıtetiniń aǵa oqytýshysy Saparbaı Jobaev keńinen aıtyp berdi.
−AQSh-tyń Ortalyq banki sanalatyn Federaldyq qor júıesi (FQJ) qaıta qarjylandyrý dárejesin belgileıtin bazalyq mólsherlemesin 1,75-2 prosentke deıin joǵarylatyp otyr. Bul qadamnan keıin álemdik iri ınvestorlar jappaı damýshy elderdegi oblıgasııalaryn satyp, onyń ornyna AQSh-tyń baǵaly qaǵazdaryn satyp alýǵa kirisken. Sonyń áserinen dollarǵa suranys artyp, kóptegen memleketterdiń valıýtalary qunsyzdanýda. Ásirese Eýropa elderiniń, Túrkııanyń valıýtalary dollarǵa baılanysty tómendep otyr, – dedi ekonomıst.
FQJ bazalyq mólsherlemesiniń ózgerisinen keıin damýshy elderdiń, onyń ishinde Argentınanyń pesosy – 36,3, Túrik lırasy – 28, Ońtústik Afrıka rendi – 13,6, Brazılııa realy – 13,3, Reseı rýbli – 10,5, Qazaqstan teńgesi – 9,9, Qytaı ıýani – 8,9, Indonezııa rýpııasy – 5,5, Úndistan rýpııasy – 5,4, Meksıka pesosy 2,5 prosentke quldyraǵan.
О́z kezeginde Ulttyq bank teńge baǵamynyń kúrt ózgerýinen keıin málimdeme jasap, bul ózgeriske álemdik prosenttik mólsherlememen qatar munaı baǵasy, ózara saýda jasaıtyn elderdiń valıýta baǵamdary, tólem balansynyń jaı-kúıi, ınflıasııa deńgeıi men Ulttyq banktiń bazalyq mólsherlemesiniń de yqpaly baryn nazarǵa alady.
− Munaı baǵasynyń birshama qymbattaýy Qazaqstannyń tólem balansynyń aǵymdaǵy shot kórsetkishiniń ońtaıly bolýyna negizgi sebep. Al tólem balansynyń aǵymdaǵy shot kórsetkishi saýda balansy – eksport pen ımport jáne qyzmetter balansyna da baılanysty. Sondyqtan eksport kólemi artqany ekonomıkaǵa oń áser etip, teńgemiz 2016 jylǵy qańtar aıyndaǵy kórsetkishke, ıaǵnı 1 dollar 370 teńge bolǵan kórsetkishine deıin túsken joq. Sonymen qatar ulttyq valıýta baǵamyna áser etetin taǵy bir faktor, Reseı men Qytaı valıýtalarynyń jaǵdaıy, atalǵan eldermen saýda baılanysynyń artýy, – dedi S. Jobaev. Onyń aıtýynsha, sońǵy ýaqytta halyq pen kásiporyndar tarapynan dollarǵa suranystyń artýy da oryn alǵan jaǵdaıǵa yqpal etip otyr. Mysaly, qazaqstandyqtar jazǵy maýsymda demalý úshin shetelge shyǵady. Aldymen qolda bar teńgelerin AQSh dollaryna aýystyratyny túsinikti. Al eldegi kásiporyndar aı sońynda sheteldik ınvestorlarǵa dollardaǵy dıvıdendterdi tóleý úshin AQSh dollaryn satyp alady.
− Sońǵy úsh-tórt kúnde teńge baǵamy 1 dollarǵa 349,7 teńge shamasynda bolyp tur. Eldegi qarjylyq jaǵdaıdy turaqtandyrý úshin Ulttyq bank altyn valıýta qorynan (30 mlrd dollar) valıýtalyq ıntervensııa jasap, ashyq naryqtaǵy operasııalar arqyly notalaryn shyǵaryp, ekonomıkadaǵy aqsha massasyn retteýge kúsh salýy kerek dep esepteımin, – dedi ekonomıst.
Federaldyq qor júıesiniń ekonomıkany turaqtandyrý saıasatyn qatańdatýǵa baǵyttalǵan bastamasynan keıin sheteldik ınvestorlar Qazaqstannan 900 mln dollardy quraıtyn qundy qaǵazdar naryǵynan shyqqan. Endigi boljamǵa súıensek, damyǵan elderde, ásirese Eýropalyq ınvestorlardyń ynta-yqylasy AQSh-tyń «kók qaǵazyna» aýyp, bul eldiń álemdik ekonomıkadaǵy yqpaly arta túspek. О́z kezeginde Ulttyq bank bul jaǵdaıdyń tıimdiligin alǵa tartyp, eldegi dollarsyzdandyrý prosesi artatynyn ashyq bildirýde.
Erkejan AITQAZY, «Egemen Qazaqstan»