Úkimette bilim berý men ǵylymdy damytýdyń 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasynyń qorytyndysy talqylandy

Jańa oqý baǵdarlamasy boıynsha oqýlyqtar daıyn 

Aldymen Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıev «Bilim berýdi, ǵylymdy damy­týdyń 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan memle­kettik baǵdarlamasynyń» bıylǵy 

6 aıda­ǵy iske asyrylý qorytyndysyn baıanda­dy. Onyń aıtýynsha, bıyl atalǵan baǵdar­la­many oryndaýǵa el qazynasynan 515 200,5 mln teńge bólingen. Bul qarajattan birin­shi jartyjyldyqqa 218 805,9 mln teńge qarastyrylǵan. Sonyń ıgerilgeni − 217 495,1 mln teńge, ıaǵnı 99,4 prosent. Mınıstrdiń aıtýynsha, jospar boıynsha bıyl birqatar synyptar bilimniń jańartylǵan mazmunyna kóshetin bolady.

− О́tken jyldan bastap 1-shi, 2-shi, 5-shi jáne 7-shi synyptar jańa oqý baǵdarlamasy boıynsha bilim alýda. Osy 2018-shi oqý jylynan bastap qosymsha 3-shi, 6-shy jáne 8-shi synyptar jańartylǵan mazmun bo­ıynsha bilim ala bastaıdy. Olarǵa arnalǵan oqýlyqtar daıyn. Barlyǵy saraptamadan ótti. Oqýlyqtardy oblystarǵa jetkizý jumysy bastalyp ketti, – dedi E.Saǵadıev.  Daıyn oqýlyqtardyń jańa oqý jylyna keshiktirilmeı jetkizilýi ákimdikterge tapsyrylǵan.

− Negizi, oqýlyqtardy jetkizý − ákim­dik­terdiń jaýapkershiligine jatatyn máse­le. Jalpy, oblystar kitaptardy jetkizý boıynsha kólik kompanııalarymen kelisim­sharttardy rásimdedi. Birneshe óńirler, onyń ishinde Astana qalasy, Batys Qazaqstan oblys­ynyń Zelenov aýdany, Túrkistan obly­synyń tórt aýdany osy kúnge deıin bul jumysty bastaǵan joq. Jańa oqý jylyna deıin 20 kún qaldy. Sondyqtan atalǵan jerlerge oqýlyqtardy ýaqytynda jetkizbeý qaýpi bar. Jergilikti atqarýshy organdardyń barlyǵynan osy máselege nazar aýdarýdy suraımyn, – dedi E.Saǵadıev.

Mınıstrdiń sózine qaraǵanda, qazirgi kezde mektepke deıingi balalardy bilimmen qamtý deńgeıi 93 prosentti quraıdy. Ásirese «Balapan» baǵdarlamasy boıynsha jan basyna qaraı qarjylandyrý júıesi tıimdiligin kórsetip otyr. 

− Elektrondy úkimet pen «e-ákimdiktiń» ıntegrasııasy arqyly 25 qala jáne 6 aýdanda balabaqshalarǵa elektrondy túrde joldama berý júıesi iske qosyldy. Osy jyldyń aıaǵyna deıin barlyq oblystar atalǵan júıege qosylatyn bolady, – dedi mınıstr. 

Qazirgi ýaqytta jańartylǵan mazmun boıynsha 73 myń pedagog oqytylýda. Jańartylǵan mazmun boıynsha sabaq beretin 205 myń muǵalimniń (67%) jalaqysy 30%-ke kóterildi. Attestasııalaýǵa qatysqan muǵalimderdiń 63%-i attestasııadan ótti. Attestattaýdyń nátıjesi boıynsha biliktilik sanattary úshin ústemeaqy 2018 jylǵy 

1 qyrkúıekten bastap engizilmek. 

UBT nátıjeleri qorytyndylandy

Mınıstr E.Saǵadıevtyń aıtýynsha, bıyl UBT 15-shi ret ótkizildi. UBT-ǵa qatysýǵa ótinish bildirgen 100 myńnan astam túlektiń 75%-i – qazaq tilinde jáne 25%-i – orys tilinde test tapsyrdy. Qorytyndy nátıje boıynsha ortasha ball – 83. О́tken jyly bul kórsetkish 80,5 baldy quraǵan. Shekti deńgeıden 84 myń bitirýshi, ıaǵnı qatysýshylardyń 85%-i ótip otyr.

– Bıyl UBT-da barlyǵy 30 myńnan astam test tapsyrmalary paıdalanyldy. 243 apellıasııalyq ótinish túsip, onyń ishinde 101 ótinish qanaǵattandyryldy, – dedi mınıstr.

UBT ótkizý kezinde 1200 aýdıtorııa qoldanylyp, olardyń 90%-i onlaın-taratylymmen qamtamasyz etildi. Bul kórsetkish ótken jylmen salystyrǵanda úsh esege artyp otyr. 

Al keshendi testileý elimizdiń 48 joǵary oqý oryndarynyń bazasynda ótkizilip, oǵan qatysýǵa 45 myńnan astam adam ótinish bildirgen. Onyń 42 700-i, ıaǵnı 93,2%-i keshendi testileýge qatysty. Jalpy, shekti deńgeıden qatysqandardyń 56,4%-i ótken.

Bilim jáne ǵylym mınıstri keler jyly ulttyq biryńǵaı testileý tártibine birqatar ózgeris engizý týraly usynysyn jarııalady. 

– Bizge pedagogtar men ata-analardyń tarapynan jyl boıy usynystar túsip jatady. Onyń ishinde ulttyq biryńǵaı testileý men keshendi testileý birdeı fýnksııany atqarǵan soń, osy eki testileýdi birge ótkizýge qatysty usynys bar. Ekinshiden, UBT joǵary oqý ornyna túsetin emtıxan bolǵandyqtan, ony ótkizý sharalarynan mektep muǵalimderin bosatý. Úshinshiden, mektep oqýshylaryn UBT-ǵa emes, mektep baǵdarlamalaryn ıgerýge daıyndaý qajet bolǵandyqtan, mektepterde synama testterin ótkizýdi azaıtý. Tórtinshiden, memlekettik bilim granttaryn oqý tiline – qazaq nemese orys tilderine bólmeı taǵaıyndaý jáne taǵy birneshe usynys bar, – dedi ol.

E.Saǵadıev baıandamasynan keıin Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaev kásiptik-texnıkalyq bilimge jastardy kóptep tartý qajettigin eskertti. Úkimet basshysynyń aıtýynsha, búginde kásiptik-texnıkalyq bilim tegin bolsa da, jastar ondaı oqýǵa kóp bara bermeıdi. 

− Memlekettik tapsyrys 75 myńnan 100 myń orynǵa deıin ulǵaıdy. Alaıda 14-24 jas aralyǵyndaǵy jastardy texnıkalyq jáne beıindi bilimmen qamtý tómen bolyp otyr. Qazir atalǵan kórsetkish bar bolǵany 17 prosentti quraıdy. Eń tómengi kórsetkish Almaty oblysynda − 10, Túrkistan oblys­ynda −13,9, Soltústik Qazaqstan oblysynda − 14,4 jáne Jambyl oblysynda −14,5 prosent. Osyǵan baılanysty Bilim jáne ǵylym mınıstrligi ákimdiktermen, sondaı-aq «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasymen birlese otyryp, jumyssyz júrgen jastardy kásiptik bilimmen qysqa merzimde, formaldy emes jáne qosymsha bilimmen qamtý boıynsha júıeli sharalar qabyldasyn, dedi B.Saǵyntaev.

Premer-Mınıstr sonymen qatar joǵary oqý oryndary men kolledjderde beriletin bilim búgingi zaman talabyna saı bolýy kerektigin basa aıtty. Oǵan sebep qazirgi bilim berý baǵdarlamalary sıfrlandyrý sııaqty mańyzdy josparlarmen baılanys­paı otyr. 

Otandyq tehnologııalar qoldanysqa ene bastady

EKSPO-2017 halyqaralyq mamandan­dyrylǵan kórmesinde kórsetilgen 99 jobany elimizdegi ákimdikter men iri kompanııalar júzege asyrady. Energetıka mınıstri Qanat Bozymbaevtyń aıtýynsha, búginde 115 tehnologııa iriktelip, ony engizý boıynsha jol kartalary ázirlenip, bekitilgen. Munaı men gaz salasynda Reseı, AQSh, Qytaı men Fınlıandııanyń 9 tehnologııasy anyqtalyp, onyń ishinde 7 tehnologııany ákimdikter, 2 tehnologııany kompanııalar tańdaǵan. «Elektr energetıkasy» baǵyty boıynsha 72 tehnologııa anyqtalsa, onyń ishinde 63-in ákimdikter tańdap otyr. Energetıka mınıstrliginiń derekterine sáıkes, ákimdikter men kompanııalar atalǵan tehnologııalardy bekitilgen jol kartalaryna sáıkes engizý boıynsha belsendi jumystar júrgizýde. Birinshi kezeńde ákimdikter dástúrli otyndy paıdalanýdy azaıtýǵa, qalalyq ortany jaqsartýǵa jáne atmosferaǵa zııandy shyǵaryndylardy azaıtý arqyly qorshaǵan ortany jaqsartýǵa múmkindik beretin 16 tehnologııany engizgen. Bul rette otandyq ónimderdi qoldanysqa engizý nazardan tys qalǵan joq. Olardyń qataryndaǵy ǵalym A. Álimǵazınniń «SN-62 markaly jylý sorǵysy» jobasy Qostanaı oblysynyń ákimdigimen Áýlıekól aýdanynda kún energııasy esebinen sýdy tikeleı jylytý úshin engizildi. Ǵalym A.Bolotovtyń «Bolotovtyń jel rotorly týrbınasy» jobasy Qostanaı oblysynyń ákimdigimen engizilip otyr. Ǵalym A.Jylqyshınovanyń EKSPO kórmesinde kórsetilgen «qýaty 500 kVt bógetsiz tıimdi shaǵyn-SES» jobasy Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy Rıdder qalasyndaǵy Kedrovka ózeninde iske asyrylatyn jobalardyń tizimine engizildi. Al ǵalym D.Baıseıitovtiń «Gelıokollektorlar paıdalanylatyn gelıoqazandyqtar» jobasyn «Qazatomónerkásip» UAK» AQ 2018 jyly engizýdi josparlap otyr.

Taqyrypty qorytyndylaý barysynda Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaev atqarylǵan jumystar boıynsha nátıjeniń bar ekenin tilge tıek etip, bul baǵytta óńirlerdiń belsendiligin arttyrý qajettigin eskertti. 

– Sebebi baıandamalarǵa sáıkes, barlyq oblysta jumys birdeı deńgeıde júrgizilip jatqan joq. Keıbireýleri alda bolsa, keıbir óńirlerde bul baǵytta eshqandaı jumys atqarylyp jatqan joq, – dedi Premer-Mınıstr.

Osyǵan oraı oblystar men Astana, Almaty, Shymkent qalalarynyń ákim­dik­terine, sondaı-aq ulttyq basqarýshy holdıngter men kompanııalarǵa ozyq tehnologııalardy engizý jumystaryn barynsha jandandyrý tapsyryldy.

Erkejan AITQAZY,

«Egemen Qazaqstan»