Ár otbasyna jylý men jaryq syılaǵan

El ekonomıkasy úshin energetıka salasynyń alar orny erekshe. Osyǵan oraı Qazaqstan energetıkteriniń atqarǵan jumystary men alda turǵan mindetteri týraly «Samuryq-Energo» AQ basqarma tóraǵasynyń birinshi orynbasary Dúısenbaı TURǴANOV áńgimeleıdi. – Dúısenbaı Nurbaıuly, áńgi­meni at­qarylǵan aýqymdy isterden bastasaq... – Tarıh enshisine aýysqaly tur­ǵan 2011 jyl tek «Samuryq-Qazy­na» AQ úshin ǵana emes, sonymen bir­ge táýelsiz Qazaqstannyń búkil elektr energııasy salasy úshin aı­tý­ly oqıǵalarǵa toly desek, artyq aıt­qandyq emes. Bıylǵy jyldyń mamyr aı­ynda «Sam­uryq-Qazyna» UÁQ» AQ pen «Sam­ur­yq-Energo» AQ aras­yn­da nomınaldy qýa­ty 4 000 MVt. bolatyn «Bolat Nurjanov atyn­daǵy Eki­bastuz GRES-1» JShS-nyń nomı­naldy ka­pı­talynyń 50 paıyzyn senimdi basqarý týraly kelisim-shart bekitildi. Osy­ny esepke alǵanda, «Sam­­­uryq-Energo» AQ elektr stan­sa­la­ry­nyń belgilengen jı­yn­tyq qýaty 7670,9 MVt.-ǵa deıin jetti, ol Qa­­zaq­stan­nyń Birtutas elektr jelileri elektr stan­salarynyń belgilengen jıyn­tyq qýa­ty­nyń shamamen 40 pa­ıyzyn qu­raıdy. Osy­laı­sha, «Sam­uryq-Energo» eldiń eń iri el­ektr-ener­getıkalyq kompanııasyna aınaldy. Sonymen birge, ústimizdegi jyl­dyń ba­syn­da «Ermensaı», «QazMÝ», «Medeý» jáne «Shymbulaq» trans­formatorly qo­sal­qy stansalary jáne «Azıada-2011 ny­san­da­ryn elektr­men jabdyqtaý» jobasy sheńbe­rinde salynǵan qýaty 110 kV. bo­latyn joǵary voltti kabeldi elektr taratý jelileri iske qosyldy. Qazirgi ýaqytta atalǵan qo­sal­qy stan­salar Almaty qalasynyń eko­no­mı­ka­sy men tur­ǵyndarynyń ómir­lik qyz­me­tin qam­ta­masyz etýde ma­ńyz­dy oryn alady. Osynyń bári elektr qýa­tyna aldaǵy 15 jyl bo­lashaqqa qo­symsha tutynýshylardy qosý múm­kin­digin qamtamasyz etti. Onyń syr­tynda biz Al­maty metro­polıteniniń birinshi kezegin elektr qýatymen qam­tamasyz etetin 110/10 kV. kerneýindegi «Alataý» jáne «Otyrar» qo­sal­qy stansalaryn pa­ı­dalanýǵa berdik. Japonııanyń «Mitsubishi» kom­pa­nııa­sy­nyń lısenzııasy boıynsha qýaty 630 MVt. bolatyn týrbo-ge­neratory bar «№3 st.ener­goblogyn ornata otyryp, Ekibastuz GRES-2-ni keńeıtý jáne qaıta qurý» jónindegi iri ınvestısııalyq joba júzege asy­ryldy jáne álemdegi energetıkalyq qazandyq agregattaryn óndirýshi­ler­diń biri – nemistiń «Babcock» fır­masynyń lısen­zııasy boıynsha bý generatory ornatyldy. Jańa ener­goblok 2014 jyly paıdalanýǵa beriledi. Odan keıin Ekibastuz GRES-2-niń belgilengen qýaty 1000-nan 1630 MVt.-ǵa deıin ulǵaıatyn bolady. Qýaty 300 MVt. bolatyn «Moı­naq GES-i qurylysy» jobasyn jú­ze­ge asyrý jumystary da aıaqtalyp keledi. Bestóbe sý qoımasy, derı­va­sııalyq júıe men GES ǵı­maraty qurylystary aıaqtaldy. Sý qysy­my 500 metr bolatyn osynaý aıryqsha GES-tiń iske qosylýy Ońtústik Qa­zaqstan óńirindegi elektr qýattary tapshylyǵyn azaıtyp, osyǵan deıin Ortalyq Azııa respýblıka­larynan alynyp kelgen energııa qýattary ımportyna degen táýeldilikten ary­lýǵa qomaqty úles qosatyn bolady. Aıta ketý kerek, bularÚIIDB-ǵa kiretin jobalar. – Osy aıtylǵandardyń syr­tynda keleshekte taǵy qandaı jumystar júze­ge asyrylmaq? – Memleket basshysy N.Nazarbaev energııa únemdeıtin tehnolo­gııa­lardy engizý boıynsha mindet qoı­­yp otyr. Osyǵan oraı «Samuryq-Energo» AQ qazaqstandyq noý-haýlar negizinde jaryq-ıodty shamdar men shyraǵdandar óndirisin qurý jóninen tehnıkalyq-ekonomıkalyq negizdeme ázir­leý­de. Osy jańalyq­tyń arqasynda jaryq-ıodty shamdar men shyraǵdandardyń ju­mys resýrsyn aıtarlyqtaı arttyrýǵa, son­daı-aq shetteldik óndirisshiler­diń uqsas ónimderimen salystyr­ǵan­da olardyń baǵa­laryn tómendetýge qol jetkiziletin bolady. Lıýmınessentti jáne qyzý sham­da­ryn birtindep jaryq berýshi ener­gııa únem­deı­tin jartylaı ótkiz­gishti jaryq-ıodty sham­darǵa al­mas­tyrý elektr tutynýdy eleýli túrde tó­mendetýge jaǵdaı týǵyzyp, energııa resýrstaryn aıtarlyqtaı únemdeýdi qamta­masyz etedi dep oılaımyn. Taǵy bir atap óter jáıt, taıaýda Más­keýde «Samuryq-Energo» AQ reseılik «INVENT» jáne «Ýnkomteh» holdıngterimen yqpaldastyq týra­ly eki memorandýmǵa qol qoıdy. Qol qoıylǵan qujattar Qa­zaq­stan aýmaǵynda kabeldi sym ótkizgish ón­im­­de­rin shyǵarý jóninen birlesken ká­sip­oryndar qurý múmkindikterin qarastyrady. – Aksıonerlik qoǵam jospa­ryn­da jańartylatyn energııa kóz­derin ıgerýdi qarastyratyn jobalar bar ma? – «Samuryq-Energo» AQ Aqmola obly­syn­da «51 MVt.-lyq Ereımentaý JES» jáne Almaty oblysynda «60 MVt.-lyq Shelek JES» jel stan­salary qurylysy jobasyn júzege asyrýǵa kiristi. Eki elektr stansasy da bo­la­shaqta árqaısysyn 300 MVt.-ǵa deıin ul­ǵaı­ta otyryp sa­ly­­natyn bola­dy. Sol sııaqty «Sam­uryq-Energo» Qapsha­ǵaı qalasynda qýaty 2 MVt. bolatyn kún elektr stansasy qurylysynyń joba­syn júzege asyrýda. Qazirgi ýaqytta osy stansa­lar­dyń teh­nı­kalyq-ekonomıkalyq negizdemeleri ázir­le­ný­de. Olarda elektr stan­salary qury­ly­synyń jalpy jos­pary, jańartylatyn ener­gııa kóz­deri resýrstary, elektr energııasyn taratý men olardy syrtqy jelilerge jal­ǵaý she­masy qarastyrylatyn bolady. – «Samuryq-Energo» AQ-tyń tabys­qa jetý syry nede dep oı­laısyz? – Osy jetistikterdiń bári 15 myńǵa jýyq adam jumys isteıtin «Samuryq-En­er­go» AQ kompanııalar tobyndaǵy 18 ujym­­nyń ynty­maq­ty jumysynyń nátıjesinde múm­kin bolyp otyr. Biz kadr ále­ýetin damytý jáne onyń kásibı deńgeıin arttyrý máselelerine úlken mańyz beremiz. Máse­len, ótken jyly oqýǵa bólingen qarjy 135,7 mıllıon teń­geni qurady. 7 755 adam oqý kýrs­ta­rynan ótti. Qo­ǵamda kadrlardy daıarlaý, qaı­ta daıarlaý jáne biliktiligin arttyrý jó­ninen 3 oqý ortalyǵy jumys isteıdi. Onyń syrtynda «Samuryq-En­er­go» tá­jirıbe almasý jáne jańa tehnologııalardy úırený maqsa­tyn­da Kembrıdj, London (Uly­­brıtanııa) sııaqty álemniń jetekshi ýnıversıtetterimen jáne Qazaqstan men Re­seıdiń ǵylymı-tehnıkalyq kásip­oryn­darymen, «Nazarbaev ýnıversıtetimen» óz­ara baıla­nystar or­natqan. Qoǵamnyń ká­sip­o­ryn­da­ry esebinen 78 qyzmetker joo-larda, 27 adam kolledjderde oqyp júr. Múmkindikti paıdalana otyryp, bar­lyq energetık­terdi kásibı merekelerimen jáne aldaǵy Jańa jylmen qut­tyqtaǵym keledi. Olar­dyń tıimdi jumystarynyń nátıje­sinde bola­shaq­ta da qazaq­stan­dyq­tardyń otba­sy­larynda jaryq pen jy­lý­dyń jáne jaıly turmystyń bola beretinine senimim mol.

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken Seıfolla ShAIYNǴAZY