Qarqaraly aýdanynda ótken Qoıandy jármeńkesiniń 170 jyldyq toıy jergilikti jurtqa qýanysh syılaǵan birqatar ıgi hám saýapty iske muryndyq boldy. Mereıtoı qarsańynda óńir basshysynyń tikeleı qoldaýymen jergilikti bıýdjetten 128,6 mln teńge qarajat bólinip, «Qaraǵandy – Aıagóz – Qoıandy – Egindibulaq – Búrkitti» baǵytyndaǵy oblystyq mańyzy bar joldaǵy kópirge qaıta jóndeý jumystary júrgizildi.
Qoıandy aýylynyń turǵyndary buǵan deıin tozyǵy jetken kópirdi paıdalana almaı, aınalma jolmen áýre-sarsańǵa túsip, pushaıman kúıde júretin. Endi olar Taldy ózenindegi jańarǵan kópir jáne jóndelgen jol arqyly kórshi eldi mekenderge tikeleı qatynap, jol azabyn shekpeıtin boldy.
Kópirdi kúrdeli jóndeýden «Matan» JShS ótkizgen bolatyn. Nysannyń saltanatty ashylýynda aýdan ákimi Halel Maqsutov merdiger fırmanyń óz jumysyn sapaly oryndaǵanyn atap ótip, Qoıandy halqynyń atynan kásiporyn basshysyna alǵys aıtty.
Jármeńke toıynyń qarsańynda sátimen iske asqan taǵy bir sharýa – atalǵan eldi mekendegi otbasy úlgisindegi balalar úıiniń ashylýy boldy. Bul jobany Qoıandy aýylynyń týmasy Nurlan Qaltaev júzege asyrdy. Qaraǵandyda turatyn kásipker jetim balalardyń jańa otbasyna arnap baspana salyp berdi. Tabandy túrde júrgizilgen jumystardyń nátıjesinde Beıbarys Mıtrık pen aǵaıyndy Áset, Malıka, Aqnur Ahmetovalar baspanaly bolyp, olardy erli-zaıypty Aıan jáne Álııa Isabaevtar óz qamqorlyqtaryna aldy. Balalardy baýyryna basqan meıirimdi jandarǵa degen aýyl halqynyń iltıpaty da erekshe boldy. Patronatty otbasyndaǵy balaqaılar men olardy asyrap alǵan ata-anaǵa aı saıyn járdemaqy tólenip otyrady. Al atalǵan balalar úıin qajetti turmystyq kerek-jaraqtarmen qamtamasyz etýge «Jaıma» sharýa qojalyǵynyń basshysy Batyrbek Aldabergenov, «Jármeńke» sharýa qojalyǵynyń basshysy Rınat Omarov, jeke kásipker Mereı Árinov syndy azamattar atsalysqan.
Tarıhta ataǵy jer jarǵan Qoıandy jármeńkesin 1848 jyly orys kópesi Varnava Botov pen ataqty Aqaıdyń Haseni birlesip ashqan degen derek bar. Al bıyl qazaq halqynyń tarıhynda altyn áriptermen jazylyp qalǵan bul jármeńkege 170 jyl tolyp otyr.
Qoıandy jármeńkesiniń kezekti toıy qazaqtyń yqylym zamannan kele jatqan salt-dástúrin qaıta túletip, jaınatqandaı boldy. Qaz-qatar tigilgen aq boz úıler, qyzyldy-jasyldy kıinip, merekelik kóńil kúıde júrgen jurt, kúmis kómeı ánshiler, bári-bári – keshegi bazary tarqamaǵan dýmandy ómir kórinisterin kóz aldyńa alyp kelgendeı.
Toıdyń ashylý saltanatynda aýdan ákimi Hálel Maqsutov jasaǵan baıandamada Qoıandy jármeńkesiniń qazaq tarıhynda alar orny jan-jaqty kórinis tapty.
«Ǵasyrlar sherýinde kónekóz Qarqaralynyń ómirinde talaı-talaı aıshyqty oqıǵalar boldy. Solardyń biri jáne biregeıi – qazaq halqynyń juldyzyn jarqyratyp, abyroıyn asqaqtatqan ataqty Qoıandy jármeńkesi. Án men kúıdiń, ulttyq ónerdiń uly dýmanyna aınalǵan jármeńke shyn máninde, ulan-asyr shattyq merekesi boldy. Shalqyǵan án, kúmbirlegen kúı, myń buralǵan bı halyqtyń kóńilin kóterip, sheksiz qýanysh syılady. Ulttyq ónerimizdiń saıypqyran sańlaqtary, áıgili Ámire Qashaýbaev, Qalı Baıjanov, Ǵabbas Aıtbaev, Maıra Ýálıqyzy, Qalıbek Qýanyshbaevtyń talantyna jurt súısinip, qyzý qoshemet kórsetti. Arqaly jyrdyń arǵymaǵy, aǵyndy aqyn Isa Baızaqov jyr nóserin tópelep, sıqyrly sózdi sandýǵashtaı saıratty. Alpamystaı arýaqty, Qobylandydaı qýatty, Er Tarǵyndaı eren, alyp kúshtiń atasy Qajymuqannyń qaıtalanbas ónerine halyq tań-tamasha boldy», dedi aýdan basshysy.
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, jazýshy Zarqyn Taıshybaı qazaqtyń qut qonǵan qarashańyraǵy Qoıandy bir kezde qasıetti aýasymen, sýymen, shóbimen, batysty shyǵysqa, ońtústikti soltústikke jalǵastyrǵan saıası kúrestiń, úlken mádenıettiń, ǵylym men tehnıkanyń ordasyna aınalǵandyǵyn aıtyp ótti. Myńdaǵan jyldar boıy qazaqqa orda bolǵan Qoıandy ólkesine, Toqpannyń baýyryna, Qarasordyń jaǵasyna qaıtadan qut qondyryp otyrǵan aýyl azamattarynyń elge degen súıispenshiligi ekendigin tebirene jetkizdi. Sonymen qatar aýyl turǵyndary atynan toqsan jastaǵy qarııa Gúljámıla Kamıova jáne Aıtmuhambet Omarov dúbirli toıdy uıymdastyrýǵa atsalysqan barsha halyqqa alǵysyn jetkizdi.
Qoıandy toıyna ataqty jármeńkeni uıymdastyrýshylardyń biri Varnava Botovtyń urpaǵy Vadım Botov Reseıden arnaıy keldi.
«Men aldymen osyndaı tarıhı toıdy uıymdastyryp otyrǵan Qarqaraly jurtshylyǵyna, aýdan basshylaryna alǵys aıtamyn. Meniń arǵy atam Botov osy qutty jerge kelip, saýda-sattyq júrgizip, halyqaralyq Qoıandy-Botov jármeńkesin uıymdastyrdy. Ákem Valerıı Botov veterınar dáriger, aýdandyq partııa komıtetiniń ekinshi hatshysy boldy. Anam Klavdııa Tımofeevna Qarqaralydaǵy №2 orta mektepte muǵalim, keıinnen mektep dırektory boldy. Men de osy qasıetti, berekeli jerde dúnıege keldim. Ákem men sheshem Almatyǵa kóship, dúnıe salsa da, ózim týǵan jerge jıi kelip turamyn. Bul bizdiń ata qonysymyz, týǵan jerimiz, ósip-órkendegen kıeli topyraǵymyz», dedi ol týǵan jerge degen saǵynyshy men súıinishin jasyra almaı.
Dala tósin dýmanǵa bólegen saltanatty shara «Bazaryń tarqamasyn, dýmandy elim» atty teatrlandyrylǵan qoıylymǵa ulasty. Toıdyń kórigin báıge men kúres qyzdyrdy. Qazaq kúresinen ótken beldesýlerde Qarqaraly balýandarynyń mereıi ústem boldy. Taı jarysynda Qarakólden kelgen Aıan Adamqulovtyń «Tortaıy» birinshi bolyp máre syzyǵyn qısa, alaman báıgede Búrkitti aýylynyń turǵyny Mádı Qarshalovtyń «Kókdaýyly» aldyna qara salmady. Sonymen qatar fýtboldan uıymdastyrylǵan dodada №40 Qarqaraly órt sóndirý bóliminiń komandasy jeńis tuǵyrynyń eń bıik satysyna kóterildi.
Qoıandy jármeńkesiniń 170 jyldyq saltanatty sharasynyń as iship, aıaq bosatqan toı deńgeıinen áldeqaıda bıik bolǵanyn aıtqan lázim. Toı daqpyrtymen aýdan ortalyǵyna qatynaıtyn tas joldyń jóndelgeni, kópirdiń qaıta qalpyna keltirilgeni, sóıtip jergilikti turǵyndardyń kópten bergi tileginiń qabyl bolǵany osy sózimizdiń aıǵaǵy. Jetim balalarǵa arnalyp baspana salynyp, olardyń patronattyq otbasy qamqorlyǵyna bólengeni de súısinýge turarlyq jaıt. Mine, kezinde dala tósin shattyqqa bólep, qazaq halqyna qut-bereke ákelgen Qoıandy jármeńkesiniń dańqy búginniń ózinde osy tóńirekti meken etken aǵaıynǵa sharapatyn osylaısha tıgizip jatyr.
Qaırat ÁBILDA,
«Egemen Qazaqstan»