Búginde «Sıfrlyq Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý aıasynda Astanada qoǵamdyq kóliktiń jol aqysyn tóleýdiń elektrondy júıesi engizilgen. Joba týraly tolyǵyraq RrimeMinister.kz usynady.
G M T Opredelıt ıazykAzerbaıdjanskııAlbanskııAmharskııAnglııskııArabskııArmıanskııAfrıkaansBaskskııBelorýsskııBengalskııBırmanskııBolgarskııBosnııskııVallııskııVengerskııVetnamskııGavaıskııGaıtıanskııGalısııskııGollandskııGrecheskııGrýzınskııGýdjaratıDatskııZýlýIvrıtIgboIdıshIndonezııskııIrlandskııIslandskııIspanskııItalıanskııIorýbaKazahskııKannadaKatalanskııKırgızskııKıtaıskıı TradKıtaıskıı ÝprKoreıskııKorsıkanskııKýrmandjıKhmerskııKhosaLaosskııLatınskııLatyshskııLıtovskııLıýksembýrgskııMakedonskııMalagasııskııMalaıskııMalaıalamMaltııskııMaorıMarathıMongolskııNemeskııNepalskııNorvejskııPandjabıPersıdskııPolskııPortýgalskııPýshtýRýmynskııRýsskııSamoanskııSebýanskııSerbskııSesotoSıngalskııSındhıSlovaskııSlovenskııSomalııskııSýahılıSýndanskııTadjıkskııTaıskııTamılskııTelýgýTýreskııÝzbekskııÝkraınskııÝrdýFılıppınskııFınskııFransýzskııFrızskııHaýsaHındıHmongHorvatskııChevaCheshskııShvedskııShonaShotlandskıı (gelskıı)EsperantoEstonskııIаvanskııIаponskıı AzerbaıdjanskııAlbanskııAmharskııAnglııskııArabskııArmıanskııAfrıkaansBaskskııBelorýsskııBengalskııBırmanskııBolgarskııBosnııskııVallııskııVengerskııVetnamskııGavaıskııGaıtıanskııGalısııskııGollandskııGrecheskııGrýzınskııGýdjaratıDatskııZýlýIvrıtIgboIdıshIndonezııskııIrlandskııIslandskııIspanskııItalıanskııIorýbaKazahskııKannadaKatalanskııKırgızskııKıtaıskıı TradKıtaıskıı ÝprKoreıskııKorsıkanskııKýrmandjıKhmerskııKhosaLaosskııLatınskııLatyshskııLıtovskııLıýksembýrgskııMakedonskııMalagasııskııMalaıskııMalaıalamMaltııskııMaorıMarathıMongolskııNemeskııNepalskııNorvejskııPandjabıPersıdskııPolskııPortýgalskııPýshtýRýmynskııRýsskııSamoanskııSebýanskııSerbskııSesotoSıngalskııSındhıSlovaskııSlovenskııSomalııskııSýahılıSýndanskııTadjıkskııTaıskııTamılskııTelýgýTýreskııÝzbekskııÝkraınskııÝrdýFılıppınskııFınskııFransýzskııFrızskııHaýsaHındıHmongHorvatskııChevaCheshskııShvedskııShonaShotlandskıı (gelskıı)EsperantoEstonskııIаvanskııIаponskıı Zvýkovaıa fýnksııa ogranıchena 200 sımvolamı Nastroıkı : Istorııa : Obratnaıa svıaz : Donate Zakryt
Kólik kartasyn paıdalanýdyń artyqshylyǵy nede?
«Astana LRT» JShS aqparatyna sáıkes, jol aqysyn elektrondy túrde tóleý júıesi (ári qaraı — JTEJ) jol aqysyn tóleýdiń eki túrin usynady: kólik kartasymen jáne bir rettik bıletti qolma-qol aqshalaı satyp alý. Iаǵnı, JTEJ engizý kezinde de jolaýshylar qolma-qol aqshalaı jol aqysyn tólep, belgilengen túrdegi bir rettik qaǵaz bıletterin alýyna bolady.
Sondaı-aq, kólik kartasyn paıdalaný kezinde qosymsha artyqshylyqtar da qarastyrylǵan. Máselen, jolaýshylarǵa jol aqysyn kartamen tóleý kezinde 60 mınýt ishinde bir kólikten ekinshisine aýysyp otyrý kezinde tegin jol júrý múmkindigi berilgen. Qala mańyndaǵy baǵdarlarda qalaǵa kirgen kezde 60 mınýt ishinde bir kólikten ekinshisine aýysyp otyrý múmkindigi qarastyrylǵan.
Aıta ketý kerek, bir kólik kartasy tek bir jolaýshynyń jol aqysyn tóleýge jaramdy. Tólem júıesi týraly aıta otyryp, nazar aýdara ketken jón, kólik kartasyn satyp alyp, onyń teńgerimine aqsha salǵannan keıin karta ıesi oǵan salynǵan qarajatty eshqandaı merzim shekteýinsiz paıdalana alady. Iаǵnı, «Kólik ámııany» tarıfi boıynsha toltyrylǵan qarajatty paıdalaný merzimine shekteý qoıylmaǵan.
Sonymen qatar, JTEJ kóshýdiń taǵy bir sebebi — «Astana LRT» JShS derekterine sáıkes kóptegen kıkiljińderge sebep bolǵan kondýktor men jolaýshynyń arasynda endigi baılanys ornamaıdy.
Jol aqysyn tóleýdiń elektrondyq júıesiniń derekterine sáıkes, 2018 jylǵy 21 shilde – 7 tamyz aralyǵynda kólik kartasyn paıdalaný úlesi 90% qurady, 180 myńǵa jýyq karta iske asyryldy, shilde aıynyń basynan beri 244 myńnan astam karta satyldy. 18 kún ishinde kólik kartasymen 415 myń paıdalanýshy, sonyń ishinde 61,9 myń jeńildik berilgen adam kem degende bir ret valıdasııa júrgizdi.
JTEJ júıesi jol aqysy qujattarynyń qandaı túrlerin usynady?
Búginde atalǵan júıe jol aqysy qujattarynyń kelesi túrlerin usynady:
Bir rettik jol júrý qujaty, qaǵaz túrinde bir saparǵa jáne tek bıletti bergen kólik quralynda bir sapar kezinde ǵana jaramdy qujat;
Birneshe tarıf túrlerin júkteýge múmkindik beretin, toltyrylatyn uzaq merzimge qoldanýǵa arnalǵan kólik kartasy (plastık);
Mektep oqýshylaryna arnalǵan kólik kartasy;
Jeńildikti kólik kartasy;
Kólik bıleti (shekteýli jol júrýge arnalǵan jumsaq, toltyrylmaıtyn kólik kartasy).
Jeńildikti kólik kartalary kimderge beriledi?
Birinshiden, jeńildikti kólik kartasynda paıdalanýshynyń esimi jazylyp turady jáne úshinshi adamǵa paıdalanýǵa berýge jaramaıdy.
Jeńildikti sanattyń azamattary qalalyq jolaýshylar kólikterinde jol aqysyn tóleýden bosatylǵan. Olarǵa zeınet jasyna jáne eńbek ótiline baılanysty zeınetkerler, sondaı-aq jasyna baılanysty jáne asyraýshysynan aıyrylǵan jaǵdaıda memlekettik áleýmettik járdemaqy alýshylar, kóp balaly analar, kóp balaly otbasylar, múmkindigi shekteýli jandar, on segiz jasqa tolmaǵan múmkindigi shekteýli balalar, sonymen qatar ata-anasynyń (zańdy ókilderiniń) bireýi, sondaı-aq, Uly Otan soǵysynyń qatysýshylary men múgedekteri jáne olarǵa teńestirilgen tulǵalar jatady.
Ekinshiden, qalalyq jáne ekspress baǵdarlarda júrýge beriletin jeńildikti kartalardy toltyrýdyń qajeti joq jáne olarǵa jol júrý sany boıynsha shekteý qoıylmaǵan. Degenmen, jeńildikti sanattyń azamattary jol aqysyn tólemegenimen, olardyń kartalarynda jol júrý sany jazylmaǵanymen, olar avtobýs salonyna kirgen kezde kólik kartasyn valıdatorǵa tıgizý arqyly jol saparyn tirkeýi kerek. Sebebi, qoǵamdyq kóliktegi jol júrýdi mindetti túrde tirkeý sýbsıdııalardy durys esepteý úshin qajet. Qala ákimdigi tasymaldaýshylardyń (avtoparkterdiń) jeńildikti sanattaǵy azamattardy tasymaldaǵany úshin jumsaǵan shyǵyndaryn ishinara óteıdi. JTEJ júıesi men valıdatorlardyń kómegimen avtoparkterdiń qansha jolaýshyny tasymaldaǵanyn naqty esepteýge bolady. Bul ákimdikter avtoparkterge tıisti qarajatty aýdarýy úshin jol júrýdiń naqty sanyn esepteýge múmkindik beredi.
Budan ózge mindetti valıdasııa jolaýshylar aǵynyna naqty taldaý jasaýǵa múmkindik beredi. Osy taldaýdyń negizinde baǵytjol toraptary jaqsarady: jańa baǵyttar qosylady, ózgeredi, suranysqa asa ıe avtobýs baǵyttarynyń júktemesin jeńildetýge baǵyttalǵan jumystar júrgiziledi.
Qazirgi ýaqytta Astanada 120 myńǵa jýyq jeńildikti sanat azamattary tirkelgen, búginde 100 myń jeńildik berilgen adam ataýly kólik kartalaryn aldy.
Mektep oqýshylaryna arnalǵan ataýly kólik kartasy
Aıta ketý kerek, mektep oqýshylaryna arnalǵan kólik kartasynda da ár oqýshynyń esimi jazylyp turady jáne úshinshi adamǵa paıdalanýǵa berilmeıdi. 7–15 jas aralyǵyndaǵy balalar mektep oqýshylaryna arnalǵan ataýly kólik kartasyn alýǵa quqyly. 15 jasqa tolmaǵan balalarǵa arnalǵan ataýly kólik kartasyn qoldanýshylar úshin jol aqysy 40 tg quraıdy.
Oqýshy kólik kartasyn ózi bilim alatyn oqý ornynan alady. Oqýshyǵa kartany rásimdeý úshin onyń týý týraly kýáligi jáne fotosýreti qajet. Kartanyń bastapqy shyǵarylymy tegin bolady. Eger joǵalǵan bolsa, ony qaıta shyǵarý quny 400 teńgeni quraıdy.
Eger mektepte kartany rásimdeýden bas tartsa, onda balanyń ata-anasy nemese qamqorshysy Qajymuqan kóshesi, 14 meken-jaıynda ornalasqan Tólem júıeleri departamentine júgine alady. О́zimen birge balanyń týý týraly kýáliginiń túpnusqasy, ata-anasynyń bireýiniń jeke kýáligi, balanyń 3*4 kólemindegi fotosýreti (eger bala birge erip kelmegen bolsa) bolýy kerek.
Sondaı-aq, mektep oqýshylaryna arnalǵan ataýly kólik kartasyn basqa qalanyń balalary ata-analarymen nemese zańdy ókilderimen karta berý pýnktine baryp, 400 tg kóleminde qunyn tólep, alýyna bolady. Ortalyq kassanyń meken-jaıy: Qajymuqan kóshesi, 14 úı. Kassanyń jumys rejımi: dúısenbi–juma kúnderi saǵat 9:00-den 18:00-ge deıin, úzilissiz.
Búginde 120 000-nan astam mektep oqýshylaryna arnalǵan kólik kartasy berilgen.
Bılet quny qalaı belgilenedi nemese nelikten tarıfter qymbattady?
Qoǵamdyq kóliktiń bılet quny qalaı qurylatynyn túsiný úshin, eseptik jáne belgilengen tarıfter bolatynyn bilý qajet. Eseptik tarıf — bul jol aqysynyń naqty qunyn kórsetetin tarıf. Ol marshrýttarda qyzmet kórsetýge tasymaldaýshynyń jumsaǵan shyǵyndaryn eskere otyryp qurylady. Bul — JJM, jóndeý jáne tehnıkalyq qyzmet kórsetý, júrgizýshilerdiń jáne kondýktorlardyń eńbekaqylary jáne t.b. sekildi shyǵyndar. Tarıfti belgileýge otyn baǵasynyń ósýi, avtobýstardyń bosalqy bólshekteri jáne shyǵys materıaldary, sondaı-aq, jalpy elimizdegi eńbekaqy deńgeıine yqpal etetin tutyný baǵalarynyń ósýi sekildi faktorlar da áser etedi.
Tasymaldaýshylar (avtoparkter) bergen esepter men usynystardy komıssııa qaraý kezinde eseptik tarıf qalalyq baǵdarlarǵa 301 tg deńgeıinde anyqtaldy. Alaıda belgilengen tarıfti, ıaǵnı jolaýshylarǵa arnalǵan bılet qunyn qolma-qol aqshalaı tóleý kezinde 200 tg deńgeıinde belgileý josparlanǵan. Qalǵan bóligi memleketten beriletin sýbsıdııalar esebinen jabylady. Iаǵnı, memleket jol aqysynyń naqty qunynyń úshten bir bóligin tóleıdi.
Kóleńkeli aınalymdy azaıtý: tarıfterdiń ósýi qala ómirine qalaı áser etedi?
2014 jylǵy tamyz aıynda qalalyq avtobýstaǵy jol aqysy 30%-ǵa qymbattady. Barlyǵy 4 jyl ishinde baǵdarlar sany 54-ten 63-ke deıin artty. Qala mańyndaǵy eldi mekenderdiń turǵyndary endi jumystaryna yńǵaıly qoǵamdyq kólikpen jetedi. Sonymen qatar kúndelikti jelidegi avtobýstar sany 22% ulǵaıdy. Oǵan qosa, baǵyttardyń ortasha aralyqtary da qysqartyldy. Munyń bárine jańa yńǵaıly, barlyq taraptarǵa saı keletin avtobýstardy satyp alýdyń arqasynda qol jetkizildi.
Barlyǵy 738 avtobýs satyp alyndy: 2014 jyly — 358 dana, 2017 jyly — 380.
Budan ózge, qarajattardyń kóleńkeli aınalymyn azaıtýǵa, jolaýshylar aǵynyn esepteýge múmkindik beretin jol aqysyn tóleýdiń elektrondy júıesi engizildi. Bul, óz kezeginde, tasymaldaýshylardyń shynaıy kiristerin kórýge, sondaı-aq baǵdarlardy josparlap, sýbsıdııalar mólsherlerin durys esepteýge jol ashady.
Qoǵamdyq kóliktegi jol aqysynyń qymbattaýy tasymaldaýshylardyń sapaly qyzmet kórsetýi úshin qajet. Jol júrý úshin ádil tarıfterdi belgileý aqshalaı qarajattardy qoǵamdyq kólikti damytýǵa, jyljymaly quramdy jańartýǵa, jolaýshylar tasymaldarynyń servısin jaqsartýǵa múmkindik beredi. Búgingi tańda 958 birlik kóleminde jyljymaly quramǵa qajettilik bar (20% rezervti qosa eseptegende).
О́z kezeginde saralanǵan tarıfti engizý: bazalyq — kólik kartasymen tóleý kezinde 120 tg jáne qolma-qol aqshany tólegende 200 tg, elorda turǵyndaryn JTEJ-dy qoldanýǵa yntalandyrady, bul qarajattyń kóleńkeli aınalymyn barynsha azaıtyp, bıýdjetke kiristerdi ulǵaıtady. Munyń bári keleshekte elorda deńgeıine sáıkes keletin sapaly qyzmetter men jolaýshylar tasymaly túrinde óz nátıjesin beredi.
Bus Lane, City Bus jáne LRT: kólik júıesiniń jańa komponentteri neni kózdeıdi
Jalpy qoǵamdyq kólik júıesin damytý týraly aıtar bolsaq, qoǵamdyq kólik jumysynyń tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan birqatar jobalardy atap ótý kerek. Máselen, «Bus Lane» jobasy — qala kóshelerinde qoǵamdyq kólikterdiń kedergisiz qozǵalysyna arnalǵan arnaıy bólingen jolaq. Bus Lane jolaýshylardyń baǵdarlar boıynsha qozǵalys ýaqytyn qysqartady, sondaı-aq qoǵamdyq kólikti tanytady.
Kútiletin nátıjesi:
Baǵdarlar boıynsha jolaýshylardyń qozǵalys ýaqytyn 10%-ǵa (12 mınýtqa) qysqartý.
Avtobýstardyń ortasha jumys jyldamdyǵyn 10%-ǵa (3 km/saǵ) ulǵaıtý.
Qalalyq avtobýstardyń baǵyttary boıynsha «Bus Lane»-di engizý qoǵamdyq kóliktiń jumysyn jaqsartýǵa múmkindik beredi, atap aıtqanda, avtobýstardyń kólik keptelisterinde turyp qalý ýaqytyn qysqartady, jalpy aǵyndarda qoǵamdyq kólikti basqarýdy jeńildetedi, keste boıynsha sáıkes kelmeýshilikter sanyn azaıtady jáne t.b.
Qazirgi tańda «Bus Lane» jobasynyń 2 kezeńi iske asyrylǵan:
I kezeń — 2015–2016 jj. Astana qalasynyń 11 negizgi kóshesinde «Bus Lane» arnaıy jolaqtary engizildi, jalpy uzyndyǵy — 38,4 shaqyrym. Atalǵan kóshelerdegi «Bus Lane» engizýdiń tıimdiligi – 9%.
II kezeń — 2017 jyl. Astana qalasynyń 12 negizgi kóshesinde «Bus Lane» arnaıy jolaqtary engizildi, jalpy uzyndyǵy — 36,7 shaqyrym. «Bus Lane» engizýdiń tıimdiligi – 11% qurady.
Osylaısha, «Bus Lane» eki kezeńin engizýdiń jalpy tıimdiligi 10% qurady.
III kezeń. «Bus Lane» arnaıy jolaqtary Qosshyǵululy kóshesinde salyndy (Oral kóshesinen Kúmisbekova kóshesine deıin). Sondaı-aq, «Bus Lane» arnaıy jolaqtaryn Astana qalasynyń 6 negizgi kóshesine jalpy úzyndyǵy 11,2 shaqyrym etip salý josparda bar.
Atalǵan kóshelerde «Bus Lane» salýdyń josparly tıimdiligi — 8%.
Sonymen qatar, búginde avtobýs parkin jańartý máselesi ózektilerdiń qatarynda. Máselen, «City Bus» jobasy Astana qalasynyń avtobýs parkiniń jyljymaly quramyn jańartýǵa baǵyttalǵan. Qazirgi tańda jobalar iske asyrylǵan jáne barlyq avtobýstardyń 70% jýyǵy jańartyldy. Qalanyń avtobýs parkinde barlyǵy 1130 avtobýs bar. Avtobýstar eýropalyq sapa standarttaryna saı keledi, sonymen qatar Astananyń aýa-raıy–klımattyq jaǵdaılarynyń erekshelikterin eskere otyryp shyǵarylǵan (qosymsha jylytý jabdyǵymen, eki qabatty shynypaketpen, jylytylǵan edenmen, GPS júıesimen jaraqtandyrylǵan). Astanada barlyǵy 9 avtopark qyzmet kórsetedi.
Astana — jyldam damýshy qala, taıaý ýaqytta turǵyndarynyń sany 2 mln-ǵa jaqyndaıdy. Bundaı jaǵdaıda qazirgi jerústi jolaýshylar kóligi barlyq paıdalanýshylardy qoǵamdyq kólikpen qamtamasyz etýge jetkiliksiz bolýy múmkin. Jyldamdyqty jeńil relsti kólik jobasynyń (LRT) maqsaty — Astana qalasynyń kólik júıesiniń negizi bolyp tabylatyn jáne qoǵamdyq kóliktiń barlyq túrlerin biriktiretin jyldamdyqty jeńil relsti kólik júıesin qurý. Júıeniń uzyndyǵy — 22,4 shaqyrym. Barlyǵy 18 beket salynady. Jobany ótkizý merzimi — 2019 j. jeltoqsan.
Qalanyń jańa kólik júıesiniń komponentteri qalaǵa aıtarlyqtaı paıda ákeledi:
1) negizgi dálizderdegi úlken mobıldilik;
2) barynsha qysqa jáne kepildik berilgen jol júrý ýaqyty (LRT qozǵalysynyń jyldamdyǵy qoldanystaǵy jolaýshylardyń jerústi qoǵamdyq kóliginen áldeqaıda joǵary);
3) arnaıy trassany paıdalanýdyń arqasynda jolaýshylarǵa senimdi úzdiksiz qyzmet kórsetý;
4) keptelisterge jáne joǵary kommersııalyq jyldamdyqqa ákeletin joldaǵy kólik quraldarynyń sanyn azaıtý;
5) qoldanystaǵy kólik quraldaryn LRT-ny jabdyqtaý retinde paıdalana otyryp, qoǵamdyq kóliktiń jetildirilgen jáne tolyǵymen ıntegrasııalaǵan jerústi jelisin qurý múmkindigi.
6) tartymdy tehnologııa;
7) qorshaǵan ortaǵa zııansyz tehnologııa, az shýyl, energııany az tutyný;
8) kóliktegi jaqsartylǵan qaýipsizdik jáne jol-kólik oqıǵalarynyń sanyn jáne aýyrlyǵyn azaıtý.
LRT engizý kezeńinde jolaýshylar aǵynynyń shamalanǵan suranysy táýligine 146 myń bolady. Joǵaryda atalǵan barlyq faktorlar belgili bir aýdandarda avtojoldardyń qazirgi júktemesin 30%-ǵa jeńildetýge múmkindik beredi.
Qorytyndylaı kele, tartymdylyqty arttyrý úshin qoǵamdyq kólik barlyq zamanaýı tehnologııalyq talaptarǵa jaýap berýi kerek, atalǵan barlyq iske asyrylyp jatqan jobalar osyǵan baǵyttalǵan.