О́ńir adamdarynyń Aqshuqyr aýylyn aýyzǵa alsa eleń ete qalatyny bar. Oblys ortalyǵyna jaqyn ornalasyp, kári Kaspııdi jaǵalaı salynǵan ásem eldi-mekenniń aty aýyl bolǵanmen, turǵyndar úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan. Sońǵy eki-úsh jylda ǵana birneshe áleýmettik nysandar boı kóterdi. Sodan da bolar burynyraqta osy aýyl turǵyndary qalaǵa, oıǵa-qyrǵa júgirip jumys izdeıtin. Bul kúnderi bári de kerisinshe bolýda. Oblysqa belgili “Jaılaý” JShS mal tuqymyn asyldandyra ósirse, 20-a tarta jeke sharýa qojalyqtary da sharýashylyqtaryn shalqyta túsken. Aqshuqyrda da, Saıyn aýylynda da jeke kásipkerlik keń qanat jaıypty. Sonyń nátıjesinde 12 dúken, naýbaıhana, sheberhana, shashtaraz sondaı-aq turǵyndarǵa arzan baǵamen azyq-túlik satatyn “Bereket” memlekettik kásipornynyń tórt núktesi jumys jasap tur. Oǵan qosa ótken jyly aýylda bir mektep, 100 oryndyq balabaqsha, bastapqy medısınalyq kómek kórsetý jáne aýyldyq jerde alǵashqylardyń biri bolyp halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵy paıdalanýǵa berilipti. Elektr jaryǵy, “kógildir otynmen” tolyqtaı qamtamasyz etilip, eki aýylda da aýyz sý rezervýarlary salynǵanynyń nátıjesinde turǵyndar sany bes jylda eki esege ósken. Halqy eńbekqor selolyq okrýgtiń ákimi Aısaǵalı Nuǵymanovtyń aıtýynsha, “Jol kartasy” baǵdarlamasynyń ómirge kelýi óńirdiń óńin ózgerte túsken. Júzden astam adam jumysqa tartylyp, ortalyq kósheler abattandandyrylyp, joldar jóndetilipti. Aǵashtar ǵana emes gúlzarlar da otyrǵyzylypty. Osynaý júıeli jumys bıyl da jalǵasyn tabý ústinde. Ortalyq kósheler demekshi, basqa eldi mekenderden góri osy aýylda eńbek erlerin, el maqtanyshyna aınalǵan aýyl azamattarynyń esimin eske alý, qatardaǵylaryna qurmet kórsetý, ómirden ozǵandarynyń rýhyna taǵzym etýde úlgi bolarlyq jaılar bar eken. О́tken jyly osynda biraz ıgi jaqsylarǵa kóshe attarynyń berilýlerine oraı olardyń urpaqtary, týma-týystary aýyl tórine aqboz úıler tigip, qonaqasy uıymdastyrdy. Onyń sońy án-jyrǵa, ulttyq sport oıyndaryna jalǵasqandyǵynan da habardarmyz. Jáne de sol bir saltanatty sátte ár jyldary aýyldy basqarǵan, onyń órkendeýine eleýli úles qosqan ardagerlerge de alǵys aıtyp, qurmet kórsetilýi quptarlyq jaǵdaı. О́ıtkeni, bul altyn besigimiz aýyldy kórkeıtýge úles qosqandarmen qatar jas mamandardyń turaqtap, eldiń erteńin oılaýlaryna septigin tıgize túsetin tamasha úrdis dep uqtyq. Aqshuqyr aýyly tek qana keleshegi kemeldenip kele jatqan Túpqaraǵan aýdanynyń ǵana emes, Mańǵystaýdyń mereıin ósire túsýge ózindik úles qosyp júrgen eldi-meken ekendigin maqtan tutamyz, – deıdi aýdan ákimi Serikbaı Turymov. Shyndyǵynda solaı eken. Úıleri aqshańqan, kósheleri taza. Elge oralǵan qandastarymyz osy jerde turýǵa qýana kelisip, jer alyp, ásem úılerdi qazdaı tiziltip salýda.
Osynda respýblıka boıynsha úlgili atanǵan mádenıet úıi jumys isteıdi. Belgili jerles qalamger Marshal Ábdihalyqov atyndaǵy orta mektep respýblıka boıynsha “XXI ǵasyrdyń tańdaýly aýyl mektebi” nomınasııasymen birinshi oryn ıelengeni taǵy bar. Aımaqqa belgili ustazdar uıasynyń onnan astam oqýshysy respýblıkalyq baıqaýlar júldegeri. Aýyl sport zalynda respýblıkalyq, halyqaralyq sportshylar jarysy ótip aýyldan bir jeńimpaz, birneshe júldeger shyqqan. Sol ıgi isterdiń basy-qasynda júrip, retin taýyp oıdaǵydaı uıymdastyra biletin aýyl ákimi Aısaǵalı Nuǵymanov bolsa Elbasy Joldaýy aldaǵy jumystarymyzdyń baǵdarshamy, – deıdi. Ony biz de Aqshuqyr aýylynyń búgingi ahýaly, eńbek tynysy men turmys tirshiligi, turǵyndarynyń keleshekke degen nyq senimderinen anyq baıqaǵandaı boldyq.
Jolaman BOShALAQ, Mańǵystaý oblysy, Túpqaraǵan aýdany.
KOMPANIIа О́Z MINDETTERINE ADAL
Álemdegi eń iri ári eń tereń munaı kenishteriniń biri – Teńiz munaı kenishin ıgerýmen aınalysyp jatqan “Teńizshevroıl” kompanııasy úshin ótken jyl tabysty aıaqtaldy. Jalpyulttyq “Paryz” baıqaýynyń “Eń úzdik ujymdyq kelisim-shart” nomınasııasy boıynsha ótken jyldyń qorytyndysynda altyn juldyzdy ıelengen “Teńizshevroıl” JShS-nyń Qazaqstan ekonomıkasyna qosyp otyrǵan úlesi qomaqty.
Baqyt BALǴARINA.
Almatyda buqaralyq aqparat quraldary ókilderimen kezdesken “Teńizshevroıl” JShS-niń bas dırektory Todd Levı jınalǵandarǵa kompanııanyń búgingi ahýaly jáne keleshektegi keshendi jobalary tóńireginde jan-jaqty baıandady.
– Kópshilikke belgili, “Teńizshevroıl” álemdegi eń yqpaldy kompanııa. Bizder úshin eń qýanyshtysy da sol jyl ótken saıyn tabystarymyz molaıa túsýde. Halyqtyń senimine ıe bolyp, óndiristik jetistikterdi álemdik deńgeıge jetkizý alǵa qoıǵan irgeli ári mańyzdy maqsattardyń biri. Bul oraıda, eń aldymen qorshaǵan ortany qorǵaý, ıaǵnı óndiristiń qorshaǵan ortaǵa tıgizer zalalyn azaıtýǵa basty nazar aýdarylýda. Máselen, “Teńizshevroıl” 2000 jyldan beri qorshaǵan ortaǵa zııandy áserdi azaıtýǵa baǵyttalǵan jobalarǵa 2,2 mıllıard dollardan astam qarjy bóldi. Qorshaǵan ortany qorǵaýǵa jumsalǵan bul ınvestısııalar alaýlarda jaǵylǵan shıki gazdyń jalpy kólemin 2000 jylmen salystyrǵanda toqsan paıyzǵa azaıtýǵa múmkindik berdi. Sonyń nátıjesinde ótken jyly atmosferaǵa jiberilgen shyǵyndylardyń kólemi 68 paıyzǵa azaıtyldy, – deıdi “Teńizshevroıl” JShS-niń bas dırektory Todd Levı.
Kompanııa basshysy atap kórsetkenindeı, jobalardy júzege asyrý úrdisinde óndiristiń tıimdiligi men ekologııalyq qaýipsizdikti meılinshe arttyrǵan birqatar ınnovasııalyq tehnologııalar engizilgen. Sonymen qatar, óndiris pen óndirilgen ónim kólemi artqan saıyn elimizdiń bıýdjetine aýdarylatyn tikeleı tólemder mólsheri de ulǵaıa túsýde. Todd Levı myrzanyń aıtýynsha, “TShO” birlesken kásiporyny qurylǵan ýaqyttan bastap, búgingi kúnge deıin kompanııanyń Qazaqstan Respýblıkasyna tólemderi shamamen alǵanda 36 mıllıard AQSh dollaryn qurap otyr.
– О́zderińizge jaqsy belgili, ótken jyly munaıdyń baǵasy óte tómendep ketken jaǵdaıdyń ózinde bizdiń kompanııanyń Qazaqstan Respýblıkasyna tólemderi ózge tóleýshiler arasynda óte joǵary boldy. Al, bıylǵy 2010 jyly rynoktaǵy qalyptasyp otyrǵan qazirgi baǵaǵa jáne óndiristiń aýqymyna oraı, bul kórsetkish ótken jyldan da joǵarylamaq,– dep senim bildirdi Todd Levı myrza óz sózinde.
“Teńizshevroıl” JShS-nyń bas dırektory Todd Levı “Qazaqstan úkimetiniń jergilikti taýar óndirýshiler men qyzmetpen jabdyqtaýshylardy barynsha molyraq tartý jónindegi ustanymyn tolyq qýattaıtyndyǵyn atap aıtty. Oǵan kompanııanyń ótken 2009 jyly ǵana qazaqstandyq taýarlar men qyzmetterge 1,2 mıllıard AQSh dollary shamasynda qarjy jumsaǵany aıqyn dálel bola alady. Bas dırektor kezekti jańa jobany júzege asyrýda óndiriske qajetti barlyq qubyrlar ónimi jóninde jergilikti kásiporynmen jumys isteý jóninde jospar bar ekendigin de habarlady. Teńizdiń qajetine saı keletin ónimdermen qamtamasyzdandyrý máselesine baılanysty Pavlodar qubyr jasaý zaýytymen kompanııa qazirde jumys júrgizýde. Atap aıtarlyǵy, pavlodarlyqtardyń ónimi, ıaǵnı qubyrlary “API” standartyna saı kelýi kóp nárseden habar berse kerek. Todd Levı myrza bul qubyrlardyń úlgileri “Shevronnyń” Kalıfornııadaǵy laboratorııasyna jiberilgendigin jáne onda bul qubyrlardyń qajetti standartqa sáıkestigi arnaýly baqylaýdan ótetindigin tilge tıek etti.
Qazirgi kezdegi seriktesteri – “Shevron” (50%) “Qazmunaıgaz” (20%), “Ekson Mobıl Qazaqstan Ink” (25%) jáne “Lýk Arko” (5%) bolyp keletin “Teńizshevroıl” kompanııasy bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi qaǵıdasyn saqtaýda uqyptylyq tanytýda. TShO “Igilik” baǵdarlamasyna ótken jyly 20 mıllıon dollar kóleminde qarjy bóldi. Onyń edáýir bóligi Atyraý oblysyndaǵy Qulsaryda sýmen jabdyqtaý júıesin qaıta júrgizýge jumsaldy. 2010 jyly Qulsary qalasynyń sýmen jabdyqtaý júıesin qaıta júrgizý jobasynyń qurylysyn odan ári jalǵastyrý úshin taǵy da 20 mıllıon dollar qarjy bólindi. Kásiporynda qazaqstandyq taýarlar men qyzmetterge jumsalǵan qarjy mólsheri 1,2 mıllıard dollardy quraıdy.
Kásiporyn josparynda 2010-2020 jyldary óndiristi alǵa qaraı jetildirýdi jáne jabdyqtardyń sapalylyǵyn arttyrýǵa baǵyttalǵan ekologııalyq jobalardy júzege asyrý úshin qosymsha 350 mıllıon dollar qarjy jumsaý uıǵarymy da bar. Quny 258 mıllıon dollar turatyn gazdy kádege jaratý jáne 176 mıllıon dollarlyq shıki munaı saqtaıtyn jańa rezervýarlar parki qurylystarynyń nysandary sııaqty ótken jyly aıaqtalǵan birqatar irgeli jobalar aýany lastaıtyn qaldyqtar mólsherin edáýir azaıtty. Bul joba Teńizdegi gazdyń alaý túrinde bosqa jaǵylýyn tolyqtaı toqtatýǵa jáne shyǵaryndylar kólemin jyl ishinde 6000 tonnaǵa qysqartýǵa yqpal etti. Áleýmettik jaýapkershilik, ónim ótkizýdegi jetistiktermen qatar, kompanııa ónim óndirýde de birshama tabystarǵa qol jetkizýde.
“KazEnergy” assosıasııasy ótken jyly uıymdastyrǵan Eýrazııalyq energetıkalyq forým aıasynda ótkizilgen munaı jáne gaz aptalyǵynda TShO-niń “Shıki gazdy ónimdi qabatqa keri aıdaý” jobasy eń úzdik ınnovasııalyq joba dep tanylyp, “Prometeı” syılyǵyn ıelendi. Taǵy da bir eskere ketetin jáıt, kásiporyndaǵy qazaqstandyq qyzmetkerlerdiń sany qazirde seksen úsh paıyzǵa, al jergilikti orta býyn jetekshileriniń, menedjerlerdiń úlesi jalpy basshylyq quramynyń 75 paıyzyn ıelenýde.
Sonymen, óndiristi ońtaılandyrýdy álemdik standarttar deńgeıine kóterýdi kózdeıtin kompanııanyń keleshek keńeıý jobasyna (KKJ) Teńiz kenishindegi munaı óndirisin keńeıtýdiń aýqymdylyǵyn arttyrý jáne joba aıasynda Qazaqstannyń jańa óndiristik múmkindikterin ashý jáne basqa da birqatar is-sharalar enbek. Sonymen qatar, jańa bastalyp otyrǵan jylǵa júktelip otyrǵan mindetter de aýqymdy. Kásiporyn jetekshisi “Teńizshevroılda” bıyl da budan burynǵy jyldardaǵydaı óndiris kólemin ulǵaıtý, Qazaqstannyń ekonomıkasy men ınfraqurylymyn damytýǵa úles qosý máselelerine nazar aýdarylatyndyǵyna senim bildirdi.
Almaty.