Memleket basshysynyń óńirge jumys sapary Qazaqstan men Qytaıdyń birlesken jobasy bolyp tabylatyn «Taıynsha Maı» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigin aralaýmen bastaldy. Onda maıly daqyldardy óńdeýdiń jáne tazartylǵan maıdy óndirýdiń tehnologııalyq ozyq prosesimen tanysty.
Ilıchevka eldi mekeninde ósimdik maıyn óndiretin zaýyttyń birinshi kezegi osydan eki jyl buryn ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy sheńberinde iske qosylǵan bolatyn. Sol kezde respýblıkalyq telekópirge qatysqan Elbasy sheteldik ınvestorlarmen birikken baǵdarlamalardy júzege asyrýdyń mańyzdylyǵyn, olar úshin elimizde tolyqqandy ınvestısııalyq ahýal qalyptasqanyn atap ótken edi. Eýropanyń zamanaýı qural-jabdyqtary ornatylǵan kásiporynnyń ekinshi kezeńi paıdalanýǵa berilgeli iri aýyl sharýashylyǵy klasterine aınaldy. Zaýyt ónimi túgeldeı eksportqa baǵyttalǵan. Bıyl 100-150 myń tonna shıkizat óńdeý josparlanǵan. Osynyń arqasynda jalpy ónim kólemi 60 mıllıard teńgege jetkizilmek. Alda bul kórsetkish jylyna 300 myń tonnaǵa deıin ulǵaıtylmaq. Onyń 80 myń tonnasy – maı, 120 myń tonnasy kúnjara bolmaq.
– Sizderdiń ınvestısııalaryńyz qaıta óńdeý isine alǵash ret tartylyp otyr. Bul Qazaqstannyń agrarlyq keshenine qosylǵan úlken úles bolyp tabylady. Munda óndirilgen búkil ónim syrtqy naryqqa shyǵarylyp, elimizdiń eksporttyq kólemin ulǵaıtýǵa, jańa jumys oryndaryn ashýǵa jáne tabys tabýǵa septigin tıgizedi. Osynyń bári mańyzdy, – dedi Prezıdent ujym múshelerimen kezdesýde.
Aımaq sońǵy jyldary dándi daqyldardan bólek maıly daqyldardy ósirýge de erekshe den qoıyp keledi. Kúnbaǵys, zyǵyr, raps maıyna syrttan suranystyń joǵary ekeni eskerilip, maıly daqyldardyń kólemi byltyr 712 myń, bıyl 1 mıllıon gektarǵa jetkizildi. Bul–respýblıka boıynsha eń joǵary kórsetkish. Salystyrý úshin aıtsaq, Qostanaı men Aqmola oblystary qosylyp osy mólsherde sebedi. Júz paıyz eksporttyq ónimniń syrtqy naryqtaǵy baǵasy da kóterińki. Máselen, jasymyqtyń bir tonnasy 200 myń teńgege baǵalanady.
Prezıdent sapary aıasynda oblys ákimi Qumar Aqsaqalov óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy jóninde baıandady. О́ńir ekonomıkasynyń negizi–agroónerkásip kesheni. Aımaq Qazaqstanda óndiriletin barlyq dándi daqyldardyń úshten birin jınap, aýyl sharýashylyǵy taýarlarynyń 12 paıyzyn óndiredi. О́nimder ekologııalyq taza, baǵasy da básekege qabyletti. Alty aıda 75 mıllıard teńgeniń qarjysy tartylyp, ınvestısııa serpini boıynsha birinshi oryndy ıelendi. Qysqa merzimdi ekonomıkalyq ındıkator 107,6 paıyzdy qurady. Qurylys jumystarynyń kólemi 1,7 ese, negizgi kapıtalǵa quıylǵan ınvestısııa mólsheri 13, aýyl sharýashylyǵy 3,6, ónerkásip óndirisi 2,2, turǵyn úılerdi paıdalanýǵa berý 10,2 paıyzǵa ósti. Bes iri ınvestısııalyq joba júzege assa, óńir ekonomıkasyna 160 mıllıard teńge qarjy quıylyp, 2 myń jańa jumys oryndary qurylady. Nemistiń «Claas» kombaındaryn qurastyrý úshin ınvestısııalyq kelisim-sharttar jasaldy. «Nurly jer» baǵdarlamasy sheńberinde byltyr 1350 otbasy páter kiltine ıe bolsa, jyl aıaǵyna deıin 1500 baspana paıdalanýǵa beriledi. «7-20-25» áleýmettik baǵdarlamasy boıynsha kópqabatty 10 turǵyn úı turǵyzylady. Memleket-jekemenshik áriptestik aıasynda 3,5 mıllıard teńgeniń 4 jobasy iske qosyldy. Úkimet oblystyń 2018-2021 jyldarǵa arnalǵan áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń keshendi josparyn qabyldady. Qumar Irgebaıuly Qazaqstan-Reseı HY óńiraralyq forýmyn ótkizýge daıyndyq barysy jóninde de áńgimeledi. Aıtýly basqosýda Qazaqstan men Reseıdegi týrızmdi damytý máseleleri egjeı-tegjeıli talqylanbaq. Sóz arasynda tabıǵaty tamyljyǵan Qyzyljar óńirinde ishki-syrtqy týrızmdi sheteldikter qyzyǵatyndaı dárejege jetkizýdiń, tartymdylyǵyn arttyrýdyń keshendi qadamdary jasalyp jatqanyn aıta ketken jón.
Nursultan Ábishuly ólkeniń aýyl sharýashylyǵyna qolaıly ekenine jáne agrarlyq salaǵa dástúrli mamandanǵanyna erekshe toqtalyp ótti. Aýyl sharýashylyǵy áleýeti áli de tıisti dárejede paıdalanylyp otyrǵan joq. Oblys eginshileri, sóz joq, jer óńdeý, astyq óndirý isinde joǵary deńgeıdegi mamandar bolyp sanalady. Degenmen, mal sharýashylyǵy salasyn damytýmen de aınalysý kerek deı kelip, aýyl sharýashylyǵyna ǵylymı jetistikter men sıfrlandyrýdy engizý, shekaralas óńirlermen yntymaqtastyqty jandandyrý, ónerkásip óndirisi men týrızm salasyn odan ári damytý, sondaı-aq óńirdiń ınvestısııalyq jáne iskerlik tartymdylyǵyn arttyrý arqyly aımaqtyń agrarlyq áleýetin keńeıtý jóninde birqatar tapsyrmalar berdi. Bes áleýmettik bastama osy máselelerdi sheshýge septigin tıgizetinin, onyń jergilikti deńgeıde sapaly júzege asyrylýyn qamtamasyz etý tetikterin tıimdi paıdalaný qajettigin basa atap ótti.
Prezıdent «Agrofırma Eksımnan» seriktestiginiń aýyl sharýashylyq keshenin aralap kórdi. Egis alqabynda bolyp, egin orý naýqanyna daıyndyq barysymen tanysty. Dıqandarmen kezdesip, bıylǵy astyqtyń shyǵymy jaıly surap bildi. Soltústikqazaqstandyqtardyń mol ónim jınaıtynyna senim bildirdi. Agrarshylarmen áńgimelesý barysynda aýyl sharýashylyq óndirisin ártaraptandyrý qajettigin, qaıta óńdeý salasyn damytpaı eńbek ónimdiligin arttyrý múmkin emestigin jınalǵandardyń esine saldy.
Babyn taba bilgenge jer jomart. Qyzyljardyń topyraǵy óte qunarly. Ortasha bonıtet 55 baldy quraıdy. Astyq ósirýge taptyrmaıtyn qutty ólke. Aýyl sharýashylyǵyn órkendetýdiń yqtımaldy joldary san alýan. Onyń ishinde uqsatý isin jolǵa qoıýdyń mańyzy zor. Sheteldik qarjygerler agroóndiristik park qurýǵa peıil tanytyp otyr. Et, sút, taǵy basqa aýyl sharýashylyq ónimderin tereńdetip óńdeý boıynsha ozyq jobalar ıgerilmek. Jasyratyny joq, óńirde shıkizat qory mol bolǵanymen, ettiń, unnyń, súttiń az bóligi ǵana tereńdetilip óńdeledi. Osy sebepti ekologııalyq taza, sapaly tabıǵı ónimderdi birlesip óńdeýde ishki múmkindikter jetkilikti. Onyń naqty mysalyna «Qurmet» ordeniniń ıegeri Tólegen Qonyspaev 14 jyldan beri jetekshilik etip kele jatqan «Agrofırma Eksımnan» sharýashylyǵyn keltirýge bolady. 54 myń gektar jerge bıdaı, raps, zyǵyr, jymyq ósiriledi. Elbasy agroqurylymnyń astyq salasyn ártaraptandyrý tájirıbesin, oblystyń maıly daqyldar ósirýden jetekshi orynǵa shyqqanyn, astyq óndirisine ınnovasııalyq jańashyldyqtardy keńinen qoldanyp, atadan balaǵa mıras etip júrgen eńbekkerler áýleti az emestigin atap kórsetti.
Memleket Basshysy jergilikti agrarshylardyń atqarǵan jumys jaıly aqparyn tyńdap bolǵannan keıin ǵylym jetistikteri men zamanaýı tásilderdi keńinen qoldanýǵa, sıfrlyq tehnologııany belsene engizýge shaqyrdy. Aýyl sharýashylyq alqaptaryn ártaraptandyrý qashanda úlken basymdyqqa ıe bolyp qala beredi. Bizdegi astyqtyń ortasha túsimi 15 sentnerden aspaıdy. Bul baǵytta úlken izdenister kerek. 2022 jylǵa deıin eńbek ónimdiligin eki esege deıin arttyrý, otandyq ónimderdiń sapasyn jaqsartý, alys-jaqyn shetelderge satý úlesin eseleı túsý sekildi keleli mindetter tur. Sizderde Reseımen shekaralas aımaqtarda saýda-sattyqty óristetýdiń áleýeti zor, dedi. Bıyl elimiz 20 mıllıon astyqty qambaǵa quıýdy mejelep otyr. Memleket sharýalarǵa barlyq jaǵdaıdy jasap keledi. Tehnıkalar satyp alýǵa, tehnologııalar engizýge qomaqty sýbsıdııalar beriledi. Endigi basty talap–alǵa qoıǵan tapsyrmalardy múltiksiz oryndaý.
Agroqurylym basshylary elimizdiń aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirýshiler men agrarlyq sektorǵa memleket tarapynan qoldaý kórsetilip jatqany úshin Qazaqstan Prezıdentine alǵys bildirdi.
Elbasy oblys zaýyttarynda qurastyrylatyn traktorlar, kombaındar jáne basqa da astyq jınaýǵa arnalǵan tehnıkalar qoıylǵan aýyl sharýashylyǵy kórmesin aralap kórdi.
Jasyratyny joq, oblysta demografııalyq ahýal áli de ótkir kúıinde tur. Sońǵy úsh jylda 80 myńdaı adam basqa jaqqa kóship ketken. Kóbi eńbekke jaramdy. Shekara ótinde ornalasqan 94 aýyl seldirep qalǵan. Buǵan bala týý kórsetkishiniń tómendigin qossaq, problemanyń az emestigin ańǵaramyz. Teris úderis tolastady dep aıtýǵa áli erte. Degenmen «Ońtústikten–Soltústikke!» memlekettik jobasy óz jemisin bere bastaǵanyn ańǵarý qıyn emes. Aımaqtaǵy tapshy jumys kúshiniń, kadr jetispeýshiliginiń ońtústik mamandary esebinen tolyqtyrylýy– sonyń bir dáleli. Bıyl 235 otbasy ornalastyrylyp, barlyǵy jaldamaly pátermen qamtamasyz etilip, jumysqa ornalastyryldy. Olardyń kóship kelýine jáne jol shyǵyndaryn óteýge bir mıllıard teńgeden astam sýbsıdııa bólindi. Jyl aıaǵyna deıin 3500 adamnan turatyn 767 otbasy qonystanbaq.
Prezıdent N.Nazarbaev Ilıchevka aýylynda salynyp jatqan 14 turǵyn úıdiń qurylysymen tanysty. Jańa baspanalar ońtústikten qonys aýdarǵan aǵaıyndarǵa berilipti. Túgin tartsa maıy shyǵatyn eldi mekenge at basyn tiregen otbasylardyń sany–25. Jyl aıaǵyna deıin taǵy 23 otbasymen tolyqpaq. Teriskeımen taǵdyryn baılanystyrǵandardyń biri – Áýbákirovtar. Otaǵasy otbasymen arnaıy baǵdarlama boıynsha kelip, «Taıynsha Maı» kásipornyna mamandyǵy boıynsha elektrık bolyp ornalasqan. Jubaıy meıirbıke bolyp eńbek etedi. Áıgerim Tólendıeva da aýa raıy ózgesheleý jaqqa kelgenine esh ókinbeıdi. Qonys aýdarýshylardyń aldy aýyl sharýashylyq kooperatıvin quryp, mal sharýashylyǵymen shuǵyldanady. Oǵan alty otbasy qosylypty. Malsaq jandar isterin dóńgeletip otyr. Sharýasy kúıli aǵaıynnyń kóńili toq.
«Ásirese О́zbekstannan kelgender bári ońtústikke qaraı tyǵylyp, teriskeıdiń sýyqtyǵyn syltaýratyp tońyp qalamyz dep oılaıdy. Myna jerdiń halqynyń bári ómir súrip jatyr ǵoı. Jasyratyn eshteńesi joq, osy jaqta turatyn eldiń ál-aýqaty Shymkenttegiden, Ońtústik Qazaqstannan biraz joǵary. Tabysy da, óńirlik jaǵdaıy da. Qazaqtyń jeri-bárimizdiń Otanymyz. Memleket te, jergilikti bılik te barlyq jaǵdaıdy jasap, úımen, jumyspen qamtamasyz etedi. Sondyqtan osy jaqqa kelip, kásibin násipke aınaldyramyn deýshilerge jol ashyq. Kúngeıde halqymyz tyǵyz ornalasqan. Jumys jetpeıdi. Sondyqtan men osyndaı baǵdarlamany iske qostym. Aıtatynym, soltústik aımaqqa kóbirek kelińizder. Barlyq jaǵdaı jasalatynyn kórip otyrsyzdar,- dedi Elbasy kóship kelgen otbasylarmen kezdesýde.
Prezıdent qonys aýdarǵan turǵyndarǵa memleket tarapynan jasalatyn qamqorlyqtyń júıeli jalǵasatynyn jetkizip, óziniń de ómir joly týraly aıtyp berdi. Meniń Almaty qalasynyń mańynda dúnıege kelgenimdi bilesizder. 17 jasymda týǵan ólkemnen kettim. Osyndaı sheshim qabyldap, túrli óńirde eńbek jolynan óttim. Kezdesken qıyndyqtardy jeńip, búgingideı dárejege jetip otyrmyn. Sizder muny balalaryńyzdyń bolashaǵy úshin jasap jatyrsyzdar, deı kelip aýyldyń jańa turǵyndaryna zor densaýlyq, tabys, baq-bereke tiledi.
О́mir ESQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Soltústik Qazaqstan oblysy,
Taıynsha aýdany