О́tken senbi kúni Indonezııa astanasy Djakarta men Sýmatra aralynyń eń iri qalasy Palembangta XVIII Jazǵy Azııa oıyndarynyń jalaýy jelbiredi. Baıraqty básekege «Saryqurlyqtyń» 45 elinen eń úzdik degen 11 000-ǵa jýyq sańlaq sporttyń 42 túri boıynsha synǵa túsip jatyr. Al Qazaqstan quramasy sapynda 440 sańlaq sporttyń 37 túri boıynsha el namysyn qorǵaıdy. 2014 jyly Inchhonda (Ońtústik Koreıa) ótken Azııa oıyndaryna Qazaqstannan 420-ǵa jýyq sportshy qatysqan.
16 tamyz kúni Djakartadaǵy atletıkalyq aýylda Qazaqstan Respýblıkasynyń memlekettik týy saltanatty túrde kóterildi. Elimizdiń týyn resmı túrde kóterý saltanatyna Qazaqstan quramasynyń sportshylary men elimizdegi sport salasyn basqarýshy mamandar qatysty. Azııa oıyndaryndaǵy Qazaqstannyń sporttyq delegasııasynyń jetekshisi Elsııar Qanaǵatov tý kóterý saltanatyna jınalǵan sportshylarǵa sáttilik tilep, Azııa oıyndarynyń Qazaqstan úshin mańyzdy sport dodasy ekenin atap ótti.
«Búgin Azııa oıyndarynda elimizdiń kók baıraǵy kóterildi. Qazirgi tańda 200-ge jýyq sportshy Djakarta men Palembang qalalaryndaǵy atletıkalyq aýylǵa kelip qonystanýda. Quramadaǵy kóptegen sportshylar jarys kestesine saı Azııa oıyndaryna aldaǵy ýaqytta ushyp keledi. Atletterdi kútip alý, ornalastyrý, tamaqtandyrý máseleleri túgeldeı sheshilgen. Búginde Indonezııadaǵy sportshylarymyz jattyǵý jumystaryn bastap ketti. Al keıbir komandalyq sport túrlerinen irikteý kezeńindegi matchtar ótip jatyr. Gandbolshylar men basketbolshylarymyz Azııa oıyndaryndaǵy irikteý kezeńderin ótkizýde. Biz sportshylarymyzǵa sáttilik tileımiz! Jankúıerler úmit artyp otyrǵandyqtan, halyqty qýantady dep senemiz», dedi Elsııar Qanaǵatov.
18 tamyz kúni Djakartadaǵy Gelora Býng Karno stadıonynda XVIII Jazǵy Azııa oıyndarynyń resmı ashylý saltanaty ótti. Stadıonnyń syıymdylyǵy 78 000 adamǵa arnalǵan bolsa, oıyndardyń ashylý saltanatyn osynshama adam tamashalady dese bolady. Bıylǵy Azıada Indonezııada osymen ekinshi ret ótip jatqany belgili. 1962 jyly ótken tórtinshi Jazǵy Azııa oıyndarynyń ashylý rásimi osy stadıonda uıymdastyrylǵan-dy. Resmı ashylý saltanaty «Garrıs» atty Indonezııanyń ulttyq bıimen bastaldy. 1500 boıjetken bılegen bıde eldiń búkil tálim-tárbıesi, salt-dástúri jáne mádenıeti kórsetilgen. 1500 bıshiniń kıimine 30 myń metr mata jumsalyp, ony 50 myńǵa jýyq tiginshi úsh aı tikken. Bıdi horeograf Dennı Malık qoıǵan. Indonezııa baıraqty básekeniń ashylý saltanatyna 17 apta daıyndalǵan.
Osydan keıin jarysqa qatysatyn elderdiń sportshylary sap túzep, kezek-kezegimen stadıonnyń alańyn aınalyp júrip ótti. Bizdiń eldiń delegasııasy 15-shi bolyp, memlekettik týymyzdy bokstan álem chempıonatynyń kúmis júldegeri Amanqul Ábilhan ustap shyqty. Osydan tórt jyl buryn Ońtústik Koreıanyń Inchhon qalasynda ótken Azıadada bokstan Olımpııa oıyndary jəne əlem chempıonatynyń kúmis júldegeri Ədilbek Nııazymbetov alyp júrgen-di. Osylaısha, qatarynan eki Azııa oıyndarynda kók týymyzdy ustap shyǵý boksshylarymyzǵa buıyryp otyr.
Taǵy bir aıta keter jaıt, Ońtústik pen Soltústik Koreıa sportshylary Jazǵy Azııa oıyndarynyń tarıhynda tuńǵysh ret bir týdyń astynan kórindi.
Resmı sharanyń sońynda Indonezııa prezıdenti Djoko Vıdodo sóz sóılep, resmı túrde Jazǵy Azııa oıyndarynyń ashylǵanyn jarııalady. Sondaı-aq jarysqa qatysyp jatqan sańlaqtarǵa sáttilik tilep, barlyǵyna sońyna deıin kúresip, jeńiske jetýlerine tilektestigin bildirdi.
Qazaqstan sportshylary Azııa oıyndaryna elimiz təýelsizdik alǵannan keıin, 1994 jyly Japonııanyń Hırosıma qalasynda ótkizilgen Azıadadan bastap atsalysa bastady. Sodan beri olar osyndaı alty alamanǵa at qosyp úlgerdi. Endi Qazaq eli sportshylarynyń buǵan deıingi Azıadalarda qol jetkizgen jetistikterine qysqasha sholý jasap óteıik.
Qazaqstan quramasynyń sportshylary alty Jazǵy Azııa oıyndarynda jalpy sany 481 júlde jeńip alǵan. Onyń 138-i altyn, 142-si kúmis jáne 201 qola. Azııada tarıhynda eń kóp altyndy (28) 2014 jyly Inchhonda (Ońtústik Koreıa) ótken Azııa oıyndarynda jeńip alyp, rekord ornatqan. Buǵan deıin eń kóp altyndy (25) 1994 jyly eń alǵash ret qatysqan Hırosımadaǵy dodada ıelengen-di. Al jalpy júlde sany boıynsha 2006 jyly Qatar astanasy Doha jarysynda jeńip alǵan. Sol jyly otandastarymyz 85 medal jıyntyǵyn el qorjynyna salǵan bolatyn.
Qazaqstan quramasy alty Azııa oıyndarynda medal sany boıynsha jalpykomandalyq esepte tórt ret tórtinshi, eki ret besinshi oryndy ıelengen. Bıylǵy meje de osy tórttikke iliný. «Bıyl tórtinshi orynǵa talas qıyn bolady dep oılaımyn. О́ıtkeni Azııada sport qarqyndy damyp keledi. Iran, Taıland, Úndistan quramalary da úzdikterge jaqyndap qaldy. Indonezııa quramasy da jarysty ótkizýshi el retinde kóp medal jeńýge tyrysady. О́zbekstannyń da sporty jaqsy damyǵan. Jekpe-jek túrlerine kóp úmit artamyz. Jeńil atletıka, eskek esý, velosport, sadaq atýdan da júlde kútemiz», deıdi Qazaqstan Ulttyq Olımpıada komıtetiniń ókili Elsııar Qanaǵatov.
Jalpy, qazaqstandyq sportshylar Azııa oıyndarynda medaldiń basym bóligin jeńil atletıka, baıdarka jáne kanoe, velosport, oq atý, sý sporty, kórkem gımnastıka, dzıýdo, kúres, boks jáne aýyr atletıka sport túrlerinen enshilegen. Bıylǵy básekede boks sporty úsh salmaqqa azaıǵandyqtan júlde sany da azaıýy múmkin. Al aýyr atletıkadan Qazaqstan quramasynyń dopıng daýyna baılanysty Halyqaralyq Olımpıada komıteti bizdiń sportshylardy bir jylǵa sporttan shettetken. Sondyqtan bıyl aýyr atletter Azııa oıyndaryna qatyspaıdy.
Tapanshamen oq atý sportynyń ókili 47 jastaǵy Olga Dovgýn (1 qyrkúıekte 48 jasqa tolady) qazaqstandyq sportshylar arasynda Azııa oıyndaryna eń kóp qatysqan (4) jáne eń kóp júlde alǵan (10) sportshylardyń biri. Eń alǵash 1998 jyly Bangkokte ótken Azıadaǵa qatysqan ol 50 metr qashyqtyqtan oq atýdan kúmis júlde ıelengen. 2002 jyly Pýsanda ótken dodada bir kúmis jáne eki qola medal enshilegen. Al Dohada (2006) bir altyn, bir kúmis, úsh qola enshilese, Gýanchjoýda (2010) bir kúmis júldeni qanaǵat tutty. Olga Dovgýnnyń qurdasy sanalatyn oq atý sportynyń ókili Záýresh Baıbosynova Qazaqstan quramasynan Azıadaǵa qatysyp jatqan eń ardager sportshy. Záýresh tuńǵysh ret Hırosımada (1994) ótken Azııa oıyndaryna qatysyp, qola júlde ıelengen. Al Gýanchjoýda (2010) komandalyq básekede altyn medal enshilegen bolatyn. Sóz oraıy kelgende aıta keteıik, golf sportynan synǵa túsetin Rıvekka Jumaǵulova bıylǵy Azıadaǵa qatysyp jatqan Qazaqstan quramasyndaǵy eń jas sportshy. Rıvekka nebári 15 jasta!
Sonymen qatar osy Azııa oıyndaryna qatysyp jatqan sportshylardyń arasyndaǵy eń tájirıbeli sportshylardyń qatarynda jeńil atlet Olga Rypakova da bar. Osymen tórtinshi Azıadasyna qatysyp jatqan Rypakova Qazaqstan quramasynyń qorjynyna úsh altyn, bir kúmis jáne bir qola medal salǵan.
Sýda júzýden Rıo Olımpıadasynyń jáne Azııa oıyndarynyń úsh dúrkin chempıony Dmıtrıı Balandın jarysqa saqadaı saı ekenin aıtady. Degenmen jaraqatyna baılanysty ol Rıo Olımpıadasynda chempıon atanǵan 200 metrge brass ádisimen júzýde synǵa túspeıdi. «О́kinishke qaraı, bul joly ózimniń negizgi kózirim sanalǵan – 200 metrge brass ádisimen júzýge jaraqatyma baılanysty qatysa almaımyn. Biraq 50 jáne 100 metrge júzýde jáne komandalyq estafetada baq synaımyn», deıdi ol.
Qazaqstandyq dzıýdoshylar Azııa oıyndarynda úsh medal jeńip alýdy kózdep otyr. Bas bapker Aıdyn Smaǵulovtyń aıtýynsha, qurama sportshylary tórtjyldyqtyń basty dodasyna qyzý daıyndalyp jatyr. «Azııa oıyndaryna daıyndyq óte joǵary deńgeıde ótti. Biz Gran-prı, Gran-slem týrnırleri arqyly Azıadaǵa baratyn sportshylar tizimin anyqtadyq. Jazǵy Azııa oıyndarynda 1 altyn, 1 kúmis jáne 1 qola medal jeńip alsaq degen oıymyz bar», deıdi ol. Azııa oıyndaryndaǵy dzıýdoshylar básekesi 29 tamyz ben 1 qyrkúıek aralyǵynda ótedi.
XVIII Azııa oıyndary baǵdarlamasynda sporttyń 42 túrli saıystary boıynsha kúsh synaıdy. Munda 11 000 myńǵa jýyq sportshy 462 medal jıyntyǵyn sarapqa salady.
Álı BITО́RE,
«Egemen Qazaqstan»