Qarsy alý rásimi aıaqtalǵan soń, memleketter basshylarynyń shaǵyn jáne keńeıtilgen quramdaǵy otyrystary ótti, dep habarlaıdy Aqordanyń baspasóz qyzmeti.
Memleket basshysy sammıttiń Halyqaralyq Araldy qutqarý qorynyń 25 jyldyǵy qarsańynda ótýiniń sımvoldyq máni zor ekenin aıtyp, osy jalpyóńirlik mańyzdy basqosý alańynyń alǵashqy kúnderinen bastap munda Aral teńizi men Aral mańy basseıniniń kúrdeli áleýmettik-ekonomıkalyq, sý sharýashylyǵy jáne ekologııalyq máselelerin sheshýge baǵyttalǵan jumystardyń atqarylyp jatqanyn atap ótti.
– Araldy qutqarý qory halyqaralyq deńgeıde belsendi jumys jasaýda. Sonyń arqasynda Aral óńirine álemdik qoǵamdastyq pen halyqaralyq qarjy ınstıtýttary tarapynan aıtarlyqtaı kómek kórsetilip keledi. Bizdiń birlese jumys istegenimizdiń arqasynda bul qor Birikken Ulttar Uıymynyń Bas Assambleıasy janyndaǵy baqylaýshy mártebesine ıe boldy, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Qazaqstan Prezıdenti Ortalyq Azııadaǵy transshekaralyq sý resýrstary óńirdegi halyqtardyń ortaq ıgiligi ekenine toqtaldy, sondaı-aq osy aımaqtaǵy memleketterdiń barlyǵy tıimdi sheshimder izdestirip, ońtaıly ıdeıalar men naqty jobalar usynyp jatqanyn aıtty.
– Túrikmenstan tarapynyń bastamasy boıynsha Birikken Ulttar Uıymynyń deńgeıinde Aral basseıni elderine arnalǵan BUU-nyń Arnaıy baǵdarlamasyn qabyldaý máselesi qarastyrylýda. Tájikstan tarapynyń usynysy boıynsha Birikken Ulttar Uıymynyń Bas Assambleıasy 2018 jyldan bastap «Sý ornyqty damý úshin» atty halyqaralyq is-qımyldar onjyldyǵyn jarııalady. О́zbekstan tarapy bıylǵy maýsym aıynda Tashkentte Ortalyq Azııanyń halyqaralyq ekologııalyq forýmyn joǵary deńgeıde ótkizdi. Qyrǵyzstan tarapynyń bastamasy boıynsha Birikken Ulttar Uıymy qurylymdarynyń qoldaýymen «Shý jáne Talas ózenderiniń basseınderine arnalǵan is-qımyldardyń strategııalyq baǵdarlamasy» ázirlendi, – dedi Memleket basshysy.
Nursultan Nazarbaev Qazaqstannyń osy baǵytta belsendi jumys atqaryp jatqanyn aıtyp, elder delegasııalaryn bıylǵy 10-12 qazanda Astanada ótetin Transshekaralyq sý aǵynyn jáne halyqaralyq kólderdi qorǵaý jáne paıdalaný jónindegi BUU konvensııasyna múshe taraptar keńesiniń Segizinshi sessııasyna qatysýǵa shaqyrdy.
Qazaqstan Prezıdenti birlesken is-qımyldyń arqasynda múmkin bolǵan oń nátıjelerge arnaıy toqtaldy.
– «Syrdarııa ózeniniń arnasyn retteý jáne Aral teńiziniń soltústik bóligin saqtaý» aýqymdy jobasyn júzege asyrý nátıjesinde Syrdarııa ózeniniń tómengi salasyndaǵy ekologııalyq jaǵdaı eleýli túrde jaqsardy. Soltústik Aral qalpyna kelip, onda sýdyń deńgeıi 2010 jyldan beri turaqty túrde 42 metrlik kórsetkishti ustap tur, sýdyń tuzdylyǵy tómendedi, teńizdiń qorektik bazasy, ósimdikter men janýarlar dúnıesi qalpyna kelip jatyr. Aral teńiziniń qazaqstandyq bóligindegi mıkroklımat pen áleýmettik jaǵdaı jaqsardy. Balyq óńdeıtin birqatar kásiporyn ashylyp, olardyń ónimi shetelge eksporttalýda, – dedi Memleket basshysy.
Nursultan Nazarbaev shaǵyn quramda ózekti problemalardyń, uıymnyń tıimdiligin arttyrýǵa jáne birlesken kúsh-jigerdi úılestirýge baǵyttalǵan Halyqaralyq Araldy qutqarý qory mindetteriniń egjeı-tegjeıli talqylanǵanyna nazar aýdaryp, Qazaqstan tarapy usynǵan sharalarǵa arnaıy toqtaldy.
– Qordyń qazirgi ınstıtýttarynyń negizinde Halyqaralyq Araldy qutqarý qorynyń uıymdastyrýshylyq qurylymy men sharttyq-quqyqtyq bazasyn jetildirý qajet. Aral teńizi basseıniniń sý resýrstaryn basqarý júıesin avtomattandyrýdyń, bólýdiń, esepke alýdyń, monıtorıng jasaýdyń, sonyń ishinde olardyń sapasyn jaqsartýdyń ýaqyty keldi. Qazirgi jaǵdaıda Ortalyq Azııanyń halyqaralyq sý-energetıkalyq konsorsıýmyn qurý máselesine oralýdyń mańyzy zor. Halyqaralyq Araldy qutqarý qorynyń Atqarýshy komıtetin elderimizdiń birine turaqty ornalastyrý máselesin qarastyrý kerek, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Memleket basshysy búgingi kezdesý halyqaralyq aýqymdaǵy mańyzdy oqıǵa sanalatynyn jáne sý resýrstary men ekologııa máseleleri boıynsha óńirlik kooperasııa úderisine tyń serpin beretinin atap ótti.
– Biz munda jańa basymdyqtar men mindetterdi anyqtadyq. Ortalyq Azııanyń ornyqty damýy men órkendeýi úshin bul máselelerdi sheshýdiń mańyzy asa zor. Sondyqtan, munyń bári bizdiń ári qaraı úılesimdi túrde birlese is-qımyl jasaýymyzdy talap etedi. Men Qazaqstannyń árqashan da óńirlik yntymaqtastyq máseleleri jóninde dáıekti ári senimdi áriptes bolǵanyn jáne solaı bolyp qala beretinin nyq senimmen aıtqym keledi, – dedi Nursultan Nazarbaev.