Buǵan deıin Túrikmenstanda Ortalyq Azııa memleketteri – Qazaqstan, Túrikmenstan, О́zbekstan, Tájikstan jáne Qyrǵyzstan prezıdentteriniń qatysýymen Halyqaralyq Araldy qutqarý qorynyń sammıti ótkenin habarlaǵan bolatynbyz. Irgeli jıyn týraly álemdik baspasóz jarysa aqparat taratty. Osy oraıda Ortalyq Azııa memleketteri basshylarynyń atalǵan mańyzdy is-sharaǵa qatysty sheteldik aqparat quraldaryndaǵy jarııalanymdaryn usynyp otyrmyz.
Ázerbaıjannyń Azernews.az agenttigi Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Halyqaralyq Araldy qutqarý qorynyń sammıtinde sóılegen sózine basa nazar aýdarǵan. Saıttyń málimetinde Elbasynyń Ortalyq Azııanyń halyqaralyq sý-energetıkalyq konsorsıýmyn qurýdy usynǵany atap kórsetiledi.
«Qazirgi jaǵdaıda Ortalyq Azııanyń halyqaralyq sý-energetıkalyq konsorsıýmyn qurý máselesine oralýy mańyzdy. Ony qurý transshekaralyq ózenderdiń sý resýrstaryn paıdalaný barysynda ırrıgasııa men gıdroenergetıka arasyndaǵy teńgerimdi qamtamasyz etýge múmkindik beredi», dedi Prezıdent sammıt otyrysynda.
Sonymen qatar Azernews.az Elbasynyń HAQQ Atqarý komıtetin turaqty qonystandyrý máselesin kótergenine de toqtaldy. Saıttyń paıymdaýynsha, bul uıym qyzmetiniń tıimdiligine oń áserin tıgizedi, tóraǵalyq etýshi tarap aýysqan kezde onyń qonys aýdarýy barysynda jumystardyń tejelýine jol bermeıdi.
Budan bólek, Elbasy jıynda sóılegen sózinde «Aral teńizi basseıni sý resýrstaryn basqarý, bólý, esepke alý jáne monıtorıng júıelerin avtomattandyratyn ýaqyt jetti. Bul elderdiń sýdy paıdalaný ashyqtyǵyn qamtamasyz etip, ózara senimdi nyǵaıtady», degen bolatyn.
Ulttyq jańalyqtar qyzmetiniń (NSN) habarlaýynsha, О́zbekstan Prezıdenti Shavkat Mırzııoev Halyqaralyq Araldy qutqarý qorynyń sammıtinde Ortalyq Azııa memleketterimen birlesip, Aral teńiziniń máselesin sheshýde yntymaqtastyq jasaýǵa ázir ekenin jetkizdi. Bul jolǵy jıyn araǵa toǵyz jyl salyp ótip otyr. Buǵan deıin 2009 jyly uıymǵa múshe memleketter Qazaqstanda bas qosqan bolatyn.
Jalpy, Aral teńizi basseıninde bes memleket – Qazaqstan, О́zbekstan, Túrikmenstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan qonys tepken. Sondaı-aq Aýǵanstan men Irannyń kishigirim bóligindegi ózen sýlary osy basseın quramyna kiredi.
690 myń sharshy kılometrdi alyp jatqan aýmaqtyń máselesi qazirgi tańda ózekti bolyp otyr. О́ıtkeni Aral teńiziniń sýy tartylyp, birqatar túıtkilder týyndatty. Túrikmenstandaǵy jıyn osy máselelerdi talqylaýǵa arnaldy.
Halyqaralyq qoǵamdastyq tarapynan XX ǵasyrdyń basty apattarynyń biri sanalǵan Aral teńiziniń tartylýyn joıý maqsatynda 1993 jyly Halyqaralyq Araldy qutqarý qory qurylǵan-dy.
Regnum.ru agenttiginiń málimetine súıensek, Halyqaralyq Araldy qutqarý qory sammıtiniń osy jolǵy jıyny úlken mańyzǵa ıe. Saıt buǵan birneshe sebep keltiredi. Birinshiden, jyl saıyn teńizdiń tartylýy saldarynan 80 mıllıon tonna tuz ben zııandy hımııalyq zattar aýaǵa taralady eken. Ekinshiden, osynyń aldyndaǵy jıyn 2009 jyly ótken edi. Iаǵnı, uzaq merzimnen keıin Ortalyq Azııa memleketteri atalǵan máselege qaıta jınalyp otyr.
Sondaı-aq agenttiktiń derekterine saı, is-shara qorytyndysy boıynsha, qorǵa múshe memleketter qarjy ınstıtýttary, halyqaralyq uıymdar, bıznes qaýymdastyq ókilderiniń Aral teńizi máselesine nazaryn aýdartýdan úmittenedi.
Qazirgi tańda Araldy qutqarý jumystary júrgizilip keledi. Máselen, 2013-2017 jyldar aralyǵynda 500 joba júzege asqan.
Sholýdy daıyndaǵan
Abaı ASANKELDIULY,
«Egemen Qazaqstan»