Almatyda Semeı ıadrolyq synaq polıgonynyń jabylǵanyna 27 jyl tolýyna jáne «Nevada–Semeı» halyqaralyq antııadrolyq qozǵalysynyń 30 jyldyǵyna arnalǵan «Iаdrolyq qarýsyz álem qurý» taqyrybynda kezdesý-konferensııa ótti. Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıteti uıytqy bolǵan is-sharaǵa «Japonııa-Eýrazııa elderi» qoǵamynyń prezıdenti Takeda Masanao bastaǵan delegasııa, «Qazaqstan-Japon» dostyq qarym-qatynas qoǵamynyń prezıdenti Jibek Ámirhanova, eki eldiń ıadrolyq qarýǵa qarsy qoǵamdyq uıymdarynyń belsendileri, BUU ókilderi jáne qoǵam qaıratkerleri men ǵalymdar qatysty.
Álem elderin tynyshtyq pen beıbitshilikke úndegen Qazaqstannyń jarqyn bastamasy búginde jahan jurtshylyǵyna úlgi bolyp otyr. BUU-nyń Bas Assambleıasynyń 64-shi sessııasynda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń usynysy boıynsha, bul kún – Halyqaralyq ıadrolyq qarýǵa qarsy kúres kúni bolyp bekitilgeni barshaǵa málim. Basqosý barysynda «Iаdrolyq qarýdy joıý qozǵalysy týraly», «Hırosıma men Semeı qalalarynyń arasyndaǵy qarym-qatynas», «Semeı polıgonyndaǵy ıadrolyq synaqtardan zardap shekkenderdiń búgingi jaǵdaıy» tárizdi taqyryptar talqylanyp, aldaǵy maqsattar sóz boldy. Zobalańnan zardap shekkenderdiń medısınalyq, áleýmettik jaǵdaıyna sholý jasalyp, tajaldan ajal qushqan japondyqtarǵa arnalyp salaýat aıtyldy.
– Jappaı qyryp-joıatyn qarýdan bas tartyp, ıadrolyq synaq alańyn jabý máselesi dúnıejúzi boıynsha eń birinshi Qazaqstanda kóterildi. Qazaq jerinde «Nevada-Semeı» antııadrolyq qozǵalysy quryldy. Bul – ıadrolyq qarýdan japa shekken qazaqstandyqtardyń ǵana máselesi emes, bul – álem halqynyń janaıqaıy edi. Osy halyqtyq bastamaǵa Elbasy Nursultan Nazarbaev tikeleı qoldaý kórsetip, óz Jarlyǵymen Semeı ıadrolyq polıgonyn japty. Arada 5 jyl ótkende respýblıka aýmaǵyndaǵy barlyq ıadrolyq qarýlar el aýmaǵynan shyǵaryldy. Búgingi kúni memleketimiz ıadrolyq qarýsyz elge aınalyp, álemdi beıbitshilik pen turaqtylyqqa bastap otyr. Iаdrolyq qarýdan keletin qasiretti sózben tolyq aıtyp jetkizý múmkin emes. Ol – ekologııalyq apat, búlingen topyraq, jaramsyz sý, lastanǵan aýa. Bul qasiretter jer betine qater tóndirip, tabıǵat pen adamzatqa úlken zııan keltirdi. Japonııadaǵy Hırosıma, Nagasakı men Qazaqstandaǵy Semeı polıgonynda bolǵan alapat ıadrolyq jarylystardyń zardabyn halyq áli de kórip keledi. Sondyqtan, ıadrolyq qarýsyz álem qurý jer betindegi barsha halyqtyń basty mindeti bolýy tıis, – deıdi Qazaq ulttyq agrarlyq ýnıversıtetiniń rektory, akademık Tilektes Espolov.
Halyqaralyq konferensııada «Japonııa-Eýrazııa elderi» qoǵamynyń prezıdenti Takeda Masanao «Japon jerindegi Iаdrolyq qarýdy joıý qozǵalysy týraly» baıandap, eki elge ortaq máselelerdi birlesip sheshýdiń mańyzdylyǵyna toqtaldy. Sondaı-aq Hırosımadan Kýrokava Tomıakı, Tokıodan Iаmada Tae syndy japondyq delegasııa músheleri taqyrypqa oraı óz oılary men usynys-pikirlerin bildirdi.
Atalmysh Ýnıversıtet Japonııalyq áriptestermen rýhanı, ǵylymı-ınnovasııalyq baǵytta tyǵyz qarym-qatynas ornatqan. Oqý oshaǵyndaǵy tárbıe jumysynyń tıimdiligin arttyrý maqsatynda 2004 jyldan beri «Oljas Súleımenov atyndaǵy Áleýmettik-gýmanıtarlyq bilim berý jáne tárbıe ınstıtýty» jumys isteıdi. Instıtýtta «Nevada-Semeı» taqyrybyn qamtıtyn «Taza planeta» mýzeıi de iske qosylǵan. Oǵan qosa ozyq zerthanalyq tehnologııamen jabdyqtalǵan «Qazaqstan-Japon ınnovasııalyq ortalyǵy» da bar. Eske salsaq, Halyqaralyq baǵdarlamalar boıynsha birikken zertteýler júrgizý maqsatynda Japonııanyń «JEOL» jáne «Shimadzu» konsernderimen jasalǵan Memorandým negizinde qurylǵan bul ortalyq ýnıversıtettiń 80 jyldyǵyna oraı Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen ashylǵan bolatyn.
Arman OKTIаBR,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY