«BOLShEVIChKA» BAǴYNDYRǴAN BIIKTER
DEREK PEN DÁIEK
«Bolshevıchka» tigin fabrıkasy 1941 jyly qyrkúıekte Herson qalasynan Qostanaı qalasyna kóshirildi. Bıyl eńbek ujymy kásiporynnyń 70 jyldyq mereıtoıyn atap ótýde.* * *
Shyǵarylatyn ónim túrleri jyl saıyn kóbeıip keledi. 2009 jyly óndirilgen jáne satylǵan ónim kólemi 137 mıllıon teńge boldy. Bul kórsetkish 2010 jyly 704 mıllıon teńge bolsa, 2011 jylǵy on aıda 900 mıllıondy qurady. Fabrıka jyldy 1 mıllıard 300 mıllıon teńgeniń ónimin óndirip aıaqtaýdy mejelep otyr.* * *
Qazaqstan táýelsizdik alǵan 20 jyl ishinde kásiporyn Reseı, Ýkraına, Belarýs elderindegi 18 kásiporynmen áriptestik qatynas ornatty. Perm qalasyndaǵy «Chaıkovskıı SD» saýda-tekstıl, Samaradaǵy «KTK PLIýS» kombınattarymen, Máskeýdegi «Savva Tekstıl» tigin kompanııasymen, «Pavlo-Pasadskıı komvolshık» aksıonerlik qoǵamymen, taǵy basqa da iri kompanııalarmen alys-beris jasaıdy. Respýblıka ishinde 16 áriptesi bar.* * *
Fabrıkadaǵy tigin buıymdary óndirisin uıymdastyrýda ınjener-tehnıkalyq mamandar úlken ról atqarady. Olardyń 85 paıyzy joǵary bilimdi mamandar.* * *
Fabrıka 1994 jyldan bastap Qostanaı qalasyndaǵy oqý oryndarymen tyǵyz baılanys ornatqan. 4 joǵary oqý ornynyń, 1 kolledj ben 2 lıseıdiń stýdentteri tájirıbelik jumystardan ótedi. Olarǵa aqylshy-ustaz bekitiledi. Fabrıka bolashaq mamandaryn osylaı daıyndaıdy.* * *
2000 jyldan bastap fabrıkada oqý synyby jumys isteıdi. Jumysshy óndiristen qol úzbeı júrip, kásiporyn esebinen tiginshilikti, kıim pishýdi úırenip shyǵady. 2011 jyldyń ózinde 107 adam oqyp shyqty. Al 2008 jyly osy oqý kýrstarynan 87 adam ótken edi.BÁSEKEGE QABILETTILIK – BASTY MAQSATYMYZ
Bizdiń «Bolshevıchka» tigin fabrıkasy týraly aıtqanda, aldymen onyń tarıhy eske túsedi. Keńes Odaǵy Jeńil ónerkásip halyq komıssarynyń 1941 jylǵy 4 shildedegi buıryǵymen Ýkraınanyń Herson qalasyndaǵy «Bolshevıchka» tigin fabrıkasy Qostanaı qalasyna kóshiriledi. Arhıv qujattarynan anyqtaǵanymyzdaı, ashyq vagondarǵa mingen 154 adam kásiporynmen birge Qostanaıǵa deıin 33 kún júredi. Olar negizinen jastar edi. Qazaq dalasyna jetkenshe jolda jaýdyń bombasyna tap bolady, jumysshylar ashyǵady. Fabrıka dırektory Adolf Gılevıch Rıaboı jumysshylarymen birge fabrıkanyń qural-jabdyǵynan eshnárse qaldyrmaı ala kelgen eken. Mine, sol jaraly kóshtiń 1941 jyly 21 qyrkúıektegi Qostanaıǵa jetken kúnin fabrıkanyń týǵan kúni dep esepteımiz. Sodan beri 70 jyl ótti, bıyl jyl aıaǵynda mereıtoıdy toılap otyrmyz. Kásiporynnyń bul toıy elimizdiń Táýelsizdiginiń 20 jyldyq merekesimen de tustas keldi. Soǵys jyldary fabrıka jaýyngerlerge áskerı kıim tikken bolatyn. Osy dástúrinen fabrıka jańylǵan joq. Qazir táýelsiz elimizdiń Qarýly Kúshterin kıindirip otyr. Onyń syrtynda elimizdiń quqyq qorǵaý organdaryn, temir jol, munaı salasyndaǵy iri kásiporyndardyń jumys kıimin de tigedi. Halyq tutynatyn taýarlardy da umyt qaldyrmaımyz. «Bolshevıchka» fabrıkasy burynǵy keńes dáýiri kezinde de jeńil ónerkásiptegi alyptardyń qatarynan sanalatyn. Al búginde jas táýelsiz elimizdiń jeńil ónerkásip salasynda bizge teń keler kásiporyn joqtyń qasy. Biz eńbek pen dańqty birdeı ustap kele jatqan ujymbyz. Ras, buryn josparly ekonomıkanyń talabymen san qýatyn edik, 2000-nyń syrtynda jumysshy eńbek etti. Bir úlgidegi kıimdi mıllıondaǵan danamen kóp jyldar boıy tiktik. 90-shy jyldary josparly ekonomıkanyń naryqqa aýysýyna baılanysty kóptegen kásiporyndar jabylyp qaldy. Al «Bolshevıchka» fabrıkasy ýaqyttyń synyna tótep berdi, ujymnyń judyryqtaı jumylýynyń arqasynda qıyndyqtarǵa shydap baqtyq, kásiporynnyń jabylýyna jol bermedik. Qazir ýaqyttyń da, ónerkásiptiń de, tapsyrys berýshilerdiń de talaby tym bólek. Ýaqyttyń talaby – básekege tótep berý. Biz osy talapqa saı eńbek etip otyrǵanymyzdy maqtanyshpen aıtamyz. Qazir fabrıka 420 adamdy jumyspen qamtyp otyr. Respýblıkada osynsha jumysshy ujymy bar tigin kásiporny joq. 2001 jyldan beri kásiporynda tigiletin barlyq kıim men buıym túrleri sertıfıkattalǵan, olar sapa jóninen sheteldik ónimderden esh qalyspaıdy. Qazirde «Bolshevıchka» óndiristik kooperatıvi tikken jumys kıimderine azýyn aıǵa bilegen «Tengız Shevroıl», «Qazaqtúrikmunaı», «Altıes Petroleým Interneshnl» sııaqty iri fırmalar, «Qýat» qurylys fırmasy suranys jasaıdy. Fabrıkada kórkemdik-tehnıkalyq keńes jumys isteıdi, onyń quramyna kásiporyn jetekshileri men mamandary da kiredi. Aqyldasa otyryp jasaǵan qonymdy da jarasymdy, yńǵaıly jumys kıimder álemdik standarttarǵa saı keledi. Suranys jasaýshynyń talǵamynan shyǵý úshin kórkemdik keńes izdenispen jumys isteıdi. Táýelsizdik alǵan 20 jyl ishinde kásiporyn da toty qustaı túledi. Tigin sehtary ozyq tehnıkalyq jabdyqtarmen jabdyqtaldy. Minsiz tigetin tigin mashınalary Reseı men Germanııadan, Vengrııadan alyndy. Sapany tómendetpeý maqsatynda fabrıkada synaq laboratorııasy qurylǵan. Onda syrttan alynǵan matalardyń, qajetti tehnıkalardyń sapasy tekseriledi. Osyndaı izdenisti, shyǵarmashylyqpen damytylǵan jumystardyń arqasynda fabrıka áriptestik kókjıegin keńeıtken. «Bolshevıchkanyń» kıimderi men tikken buıymdaryn Reseı, Ýkraına elderi alady, tipti AQSh-qa da eksport jasaýdan tájirıbemiz bar. Básekede basqadan básimiz ozý úshin jan-jaqty izdenisterge baryp otyrmyz. Qýat kózderin únemdeý jóninde kásiporyn biraz jyldardan beri Omby qalasyndaǵy «Energoservıskomplekt» kásipornymen, «Sankt-Peterbýrg elektrotehnıkalyq kompanııasy» ǵylymı-óndiristik birlestigimen áriptestik qarym-qatynas ornatqan. Fabrıkanyń ónimi túrli baıqaýlar men kórmelerden árdaıym júldemen oralyp júr. «Qostanaı oblysynyń úzdik taýarlary», «Halyq tutynatyn úzdik taýarlar» kórmeleriniń dıplomdaryna, halyqaralyq kórmede Qazaqstannyń básekege qabilettiligine úles qosqany úshin «Alǵys» gramotasyna ıe boldy. Al 2008 jyly Prezıdenttiń «Altyn sapa» syılyǵy úshin bolǵan baıqaýda «Halyq tutynatyn taýarlar» atalymy boıynsha ekinshi júldeli oryndy aldy. Bizdiń ujymnyń eńbegi 2009 jyly ótken «Altyn sapa» baıqaýynda taǵy da atalyp ótti. Al ótken jyly Astanada áskerı tehnıkalar men áskerı-tehnıkalyq múlikter halyqaralyq kórmesi ótti. Bul shara Elbasynyń elimizdiń ındýstrııasyn damytý sheshimine jáne ónim men kórsetiletin qyzmettiń qazaqstandyq mazmunyn arttyrýǵa oraı uıymdastyrylǵan edi. Onda bizdiń fabrıka kórmege qatysqan halyqaralyq bedeldi kásiporyndar deńgeıinen kórinip, dıplom, medalmen marapattaldy. «Bolshevıchka» fabrıkasynyń ónimderimen Keden odaǵyna kirgen elder de tanys. Qazaqstan aldaǵy jyldary Búkilálemdik saýda uıymyna kirýge daıyndyq ústinde. Qazaqstandyq mazmundaǵy taýarlar básekege qabiletti bolǵanda ǵana jeńil ónerkásip salasyndaǵy ónim óndirýshilerdiń tasy órge domalaıtynyn qazirdiń ózinde sezip otyrmyz. Sondyqtan «Bolshevıchka» fabrıkasynyń ujymy sapa úshin qoldan kelgeniniń barlyǵyn jasaıtyn bolady. Tatıana SALMANOVA, «Bolshevıchka» tigin fabrıkasynyń dırektory. QOSTANAI.DÁSTÚRGE BERIKPIZ
Men basqaratyn sehta 90 adam jumys isteıdi. Olar negizinen áıelder, olar úıde otbasynyń uıytqysy–ana, jumysta on saýsaǵynan óneri tamatyn sheber tiginshi. Bizdiń kásiporynnyń 90-shy jyldary ekonomıkanyń quldyraǵan kezinde toqtap qalmaı, tyǵyryqtan shyǵa bilgendigi dırektorymyz Tatıana Salmanovanyń iskerligi men negizinen áıelderden turatyn ujymnyń birliginiń arqasynda bolatyn. Aramyzda 30-40 jyl boıy tapjylmaı jumys istep kele jatqan tiginshiler bar. Olar óz tájirıbelerin jastarǵa úıretýden jalyqqan emes. О́nim sapasy tiginshiniń biliktiligi men uqyptylyǵyna kóp baılanysty. О́ıtkeni, suranysqa qaraı buıymnyń dızaıny, formasy, túri, tigý tehnologııasy jıi ózgerip otyrady. Bul bir jaǵynan kúrdeli bolsa, ekinshiden, óz mamandyǵyn jaqsy kóretin tiginshiler úshin qyzyqty jumys. Qazir ujym naryq talabyn túsingen. Dırektor tenderge qatysqan saıyn onyń utysqa jetýin tileımiz. Utysqa jetý úshin áriptesterdi tartatyn jaqsy buıym, kıim tigýimiz kerek. Sapa naryq kezinde jumystyń da, tabystyń da basty kiltine aınaldy. Sonymen qatar, «Bolshevıchka» 70 jyldyq tarıhy bar kásiporyn bolǵandyqtan, eńbek adamyn marapattaý, kótermeleý dástúri úzilgen joq. Soǵys jyldary fabrıkadan 200 adam maıdanǵa attanǵan eken. Sonyń kóbi týǵan jerge qaıtyp oralǵan joq. Soǵys jyldary analarymyz naǵyz eren eńbek úlgisin kórsetken. 23 dıvızııany bizdiń «Bolshevıchka» fabrıkasy kıimmen qamtamasyz etken. Fabrıka tynymsyz kúndiz-túni jumys istepti. 1943 jyly «Qyzyl Tý» ordenimen marapattalǵan. Sol analarymyzdyń, aldyńǵy aǵa urpaqtyń eńbek dástúrin jalǵastyryp kelemiz. Bizdiń ujymda urpaq sabaqtastyǵy dástúri de berik qalyptasqan. «Kúmis tin» atty ardagerler klýby Qostanaı qalasy boıynsha bizdiń ujymda ǵana bar. Onyń 25 múshesi fabrıka esebinde turatyn 365 zeınetkerge qoldaý jumystaryn uıymdastyrýǵa, jastar tárbıesine jáne saılaý kezderinde úgit jumystaryna qatysady. 2009 jyly fabrıka ǵımaratynda saltanatty túrde ashylǵan «Áıelderdiń 1941-1945 jyldarǵy Uly Otan soǵysy kezindegi jaýyngerlik jáne eńbektegi erligine eskertkish» dep jazylǵan memorıaldyq taqtanyń ilinýine de osy klýb músheleri bastama kótergen edi. Eńbek ujymymyz ár tiginshiniń ekinshi úıi sekildi. Olar qýanyshyn da, qaıǵysyn da ujymmen bólisedi. San ult ókilderi bir-birine apa-sińili tárizdi. Men basqaratyn sehtaǵy toqsan jumysshy qandaı máselede de bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵarady. Elimiz aman, jurtymyz tynysh bolsyn dep tileımiz. Qýanyshymyz – eńbek! Olga PISChANSKAIа, «Bolshevıchka» tigin fabrıkasynyń ýchaske sheberi.* * *
EŃBEK BAQYTYN SEZINEMIN
«Bolshevıchka» tigin fabrıkasy meniń ekinshi úıim desem bolady. Sebebi, osy ujymǵa 18 jasymda tiginshi-shákirt bolyp kelgen edim. Mine, sodan beri 40 jyldan asa ýaqyt bolypty. Qazir tájirıbeli tiginshi ǵana emes, jastardyń aqylmanyna aınaldym. Men basqa ujymdy, basqa jumysty kózime elestete almaımyn. 90-shy jyldary «Bolshevıchka» fabrıkasy da naryqtyń qylburaýyn myqtap sezindi. Jasyratyn nesi bar, jumyssyz otyrǵan kúnderimiz de boldy. Biraq kásiporyn jabylmady, biz tarap ketpedik. 1994 jyly Tatıana Ivanovna Salmanova ujymdy basqarýdy qolyna aldy. Ol da osy ujymda eńbek jolyn bastaǵan maman bolatyn. Jumystyń barlyǵyna da kózi qanyq basshy biliktilik tanyta bildi. Ábden turalaǵan kásiporyn az jyldarda elimizdiń ekonomıkasymen birge eńsesin kótere bastady. Bizdiń aılyq jalaqymyz da kóterildi. Ujymdaǵy eńbek dástúrleri úzilmeı, jalǵasyn tapty. Biz osyǵan qýanamyz. Kásiporynda jumysshylarǵa áleýmettik jaǵdaı da jaqsy jasalǵan. Medısınalyq kabınetter jumys isteıdi. Bas aýyryp, baltyr syzdaı qalǵanda aldymen ózimizdiń dárigerlerge tekserilemiz. Ashanamyz da jaqsy jabdyqtalǵan, tamaq dámdi daıyndalady. Tústik tamaǵymyzdyń baǵasy 150 teńgeden artpaıdy. Munyń ózi jumysshy adamǵa kásiporyn basshylyǵy tarapynan jasalǵan úlken qamqorlyq dep bilemin. Bizdiń ujymda «eńbek et te – mindet et» degen qaǵıda ustalady. Jaqsy jumys istegender basshylyq tarapynan marapattalyp otyrady. Eńbek adamynyń demalysy da jaqsy uıymdastyrylady. Elimizdiń Táýelsizdigi merekesin dúbirletip atap óttik. Endi óz fabrıkamyzdyń 70 jyldyǵyn da toılaǵaly otyrmyz. Jeti qyrdan astyq, mine, jelip jyl, Qýanyshtan búr ashady kóńil-gúl «Bolshevıchkam» jasaı bersin máńgilik, Tóbemizden kún ketpesin tógip nur! – dep aqyn bolmasam da, qýanyshymdy óleń joldaryna túsirdim. Ár merekelerde seharalyq kórkemónerpazdar jarysyn ótkizý úzilgen emes. Oǵan belsene atsalysamyz. Jaz aılarynda ujymmen birge tabıǵat aıasynda demalamyz. Táýelsizdiktiń arqasynda kásiporyndaǵy jumystyń uıymdastyrylýy da burynǵydan bólek, tipti, erekshe dep aıtsam da bolady. Sheteldik úzdik úlgidegi mashınalarmen tigin tigemiz. Baıaǵy satyrlap tigetin mashınalardyń barlyǵy da qalǵan. «Bolshevıchka» tigin fabrıkasynyń biz tikken ónimderi shetelge de artylyp jatady. Sol arqyly Qazaqstannyń ekonomıkasyn, básekege qabilettiligin ózge jurt bile túsedi. Sehtaǵy ár tiginshi elimizdiń eldigine, ekonomıkanyń damýyna mysqaldaı da bolsa úles qosamyz. Sol úshin de eńbekke qulshynamyn, shyn baqytty sezinemin. Ǵalııa ZENGITAEVA, tiginshi. QOSTANAI. ___________________________ Aıqarma bettiń materıaldaryn daıyndaǵan «Egemen Qazaqstannyń» Qostanaı oblysyndaǵy menshikti tilshisi Názıra JÁRIMBETOVA.