Qaroıdy qaıta kórkeıtpek

Bul – qalypty jáne shynaıy patrıottyq sezim, ol árkimde bolýy múmkin. Oǵan tyıym salmaı, kerisinshe, yntalandyrý kerek» degen edi. Memleket basshysynyń osy sózi kóptegen azamattardyń kókiregine sáýle quıyp, kindik kesken mekenderine degen sa­ǵy­­nyshyn eselep, elimizde týǵan jer­lerine jaqsylyq jasaý, qam­qorlyq kórsetý aksııasy basta­­lyp ketken edi. Kúrshim aýdanynda­­ǵy Altaıdyń ete­gin­degi, sýly-nýly Qaroıdyń syrtta júr­gen, osynda turatyn azamattary da bıyl aýylda bas qosyp, birqatar ıgi isterdi qolǵa alypty. Qaroı mektebin ár jyldary bitirgen túlekter birlesip, eldi mekenge toıhana salyp, aýyldyń kire berisine arka ornatypty. Aýyl syrtyndaǵy beıit­ti qorshap, as beripti. Aýyl aza­mattary týǵan topyraǵyn tú­letý maqsatynda arnaıy qor ashyp, sol qorǵa qarjy salyp, jyl saıyn ózderi ósken mekendi kór­keıtýdi jos­­­parlap otyrǵan kórinedi.

Eń qýanyshtysy, buryn osy aýylda turyp, mektep bitirip, ósip-ónip, búginde elimizdiń ár túkpirinde qyzmet etip júrgen kásipker azamattardyń týǵan topyraqtaryna bet buryp, eldi mekendegi eldi ydyratpaı saqtaý úshin sharýashylyq ashyp, jerlesterin jumyspen qamtýǵa nıet bildirip otyrǵandary. Máselen, Qaroıdyń týmasy, qazir Almatyda turatyn kásipker Jomart Saıbolatovtyń óz aýylyn qaıta túletý úshin jylqy jáne qaz sharýashylyǵyn ashpaq oıy bar. «Alataýdyń baýraıynda tursaq ta, týǵan jerimiz – Altaıymyzdan kindigimiz úzil­gen joq. Qaroıdyń jazy salqyn, qysy jyly. Sýy mol, shóbi qalyń. Jylqy ósirýge óte qolaıly.

Qaroıdyń mańynda bulaq kóp. Sol bulaqtardy bógep, shaǵyn sý qoımasyn jasap, qaz asyraýǵa bolady. Jazy jańbyrly. Egin egýge de bolady. Bul jaqta bal arasyn ósirýge de múmkindik mol. Qaroı óńirinde 40-tan astam gúl gúldeıdi. Ár­túrli shópten nege bal jı­namasqa? О́zim Qaroıǵa 40-50 aǵylshyn tuqymdy bıelerdi ákelsem be degen oıym bar. Qazir Ertis jaǵasyndaǵy Boran aýylynda qaz ósirip otyrmyn. Sony aqyryndap týǵan aýylyma kóshirsem be degen josparym bar», deıdi kásipker.

Osy aýyldyń taǵy bir týmasy, búginde Almatyda tura­tyn kásipker Násımolda Ba­kın Qaroıdy jandandyrý úshin al­matylyq dostarymen birle­se maral sharýashylyǵyn ash­qysy keletinin aıtady. Árı­ne, sharýashylyq ashylsa, birin­shiden, aýyldyń birneshe tur­ǵyny jumyspen qamtylyp, ekinshiden, memleketke de sa­lyq túsetini anyq. «Jurt Ka­tonqaraǵaıǵa ne úshin barady? Buǵy múıiziniń bulaýyna túsý úshin, emdelý úshin barady. Katon men Marqakóldiń tabıǵaty birdeı. Osyndaı emdeý ornyn nege Marqakólde ashpasqa?

Bıyl jazda elge kelgende Marqakóldiń saı-salasyn asyqpaı aralap shyqtym. Sonda kezinde Marqakóldiń búkil keńshary jylqysyn baǵyp, egin ekken qunarly jerlerdiń qaraýsyz, en jatqanyn baı­qa­dym. Biraq sol jerlerdiń bárin keńshar taraǵannan keıin aýyl adamdary uzaq jylǵa jalǵa alǵan. О́zderi baıaǵyda qalaǵa, О́skemenge kóship ketken. Jerdi surasań, «meniki» dep shyǵa keledi. О́zderi ne mal ustap otyr­ǵan joq, ne shóbin shaýyp otyrǵan joq. Memleket sonyń bárine ınventarızasııa jasap, kimniń jerdi paıdalanyp, kimniń paıdalanbaı otyrǵanyn anyqtasa, jerdi durys paıdalanbaı júrgen turǵyndar Úki­metke qaıtaryp berse, aýylǵa kómektesemiz, maral sharýa­shy­lyǵyn damytamyz dep otyrǵan isker jigitterge aıdaladan emes, suraǵan jerlerin berýge qol­daý kórsetse jón bolar edi. Má­selen, almatylyq azamat­tar maral sharýashylyǵyn Qal­jyr ózeniniń mańynan ashqysy keledi. Bıyl jer máse­lesi she­shil­se, olar iske kirisýge ázir», deı­­di týǵan aýy­lynyń janashyry.

Almatyda júrse de, Altaıyn árkez esten shyǵarmaıtyn azamat týǵan jerdiń tóskeıin birneshe kún aralaǵanda kózimen kórgen keleńsiz kórinisterge júregi aýyrǵanyn da jasyrmady. «Qaroıdyń mańyndaǵy Batpaq, Altynbulaq, Shańdybulaq, Kókqaınar degen jerlerdiń bárin araladym. Jer-kóktiń bárin qazyp, pálenbaı myń gektar jerdi talqandap tastaǵan. Altyn qazǵan ba, qurt qazǵan ba? Baǵaly tastar alǵan ba? Áıteýir oıyna kelgenin istegen. Kúrshim aýdanynyń ákimdigi qaıda qarap otyr? Qazsyn, biraq ornyn tegistep ketý kerek qoı. «Qarshyǵa» ken ornynan shyqqan júk kólikteri joldy buzyp jatyr. Aqbulaq aýylynda aınaldyrǵan 35 úı bolsa, sonyń birde-bir adamyn jumysqa almaǵan. Týǵan jeriń bolǵannan keıin osynyń bárine júregiń aýyrady», degen kásipker aldaǵy ýaqytta Qaroıdaǵy eski úılerdi kúrep, aýyldyń ortasy­nan aǵatyn ózenniń jaǵasyna qaraǵaı kóshetterin otyrǵyzý­dy josparlap otyrǵandaryn jetkizdi.

Qaroıdan shyqqan taǵy bir azamattar aýyldy sýmen qamtyp turǵan Aqqaınar bastaý sýynyń quramyn teksertip, mıneraldy emes, aýyz sý retinde paıdalanýǵa bolatynyn dálel­dep, aýyz sý shyǵaratyn shaǵyn zaýyt salý máselesin oılastyryp jatyr eken.

2007 jyly osy aýyldan mektep bitirgen, búginde Asta­na­da turatyn Rústem Shóke­ta­ev esimdi jigit bıyl áke-sheshesin aýylǵa kóshirip ákep, eki baýyryn mektepke oqýǵa be­ripti. «Sharýashylyq ashyp, mal ósirsem be degen oı bar. Ke­lesi jyly aýylǵa ózim kóship bar­maqpyn. Balalarym áli kish­kene. Sabaqqa endi barady. Ke­le­shekte solardyń bárin aýylda oqytsam ba deımin», deıdi Rústem.

Azamat QASYM,

«Egemen Qazaqstan»

Shyǵys Qazaqstan oblysy,

Kúrshim aýdany