Jedel járdemdegi jetistikter

Qazirgi ýaqytta Qazaq­stan­nyń medısınalyq áleýeti ájep­táýir damyp, júıeli jumys­tar júrgizilýde. Sonyń ishinde jedel járdem qyzmeti jedeldeı túskenin ańǵarý qıyn emes. Den­saýlyq saqtaý mınıstri Eljan Birtanov jýyrda Úkimet otyrysynda jedel járdem qyzmetin reformalaý jumystary júr­gizilip jatqanyn jetkizdi. 

«Eń aldymen emhanalarǵa shuǵyl emes qońyraýlardy berý júrgizildi, kezeń-kezeńimen qyzmetkerlerdi halyqaralyq standarttar boıynsha oqytý iske asyrylýda. Elimizdiń 9 óńirinde biryńǵaı dıspetcherlik qyzmet quryldy. Bıylǵy jyldyń 6 aıynyń qorytyndysy boıynsha jedel járdem kóliginiń jol júrýiniń ortasha ýaqyty 7 mınýtqa qysqardy, sátti reanımasııa kórsetkishi 14%-ke ósti», dedi E.Birtanov.

Densaýlyq saqtaý mınıs­tr­liginiń málimetinshe, jedel medısınalyq járdem qyzmeti 2018 jylǵy 4 aı ishinde 2,5 mln-nan astam shaqyrtýǵa qyzmet kórsetken. Bul 2017 jylǵy shaqyrtý sanynyń salystyrmaly kezeńinen 5 prosentke artyq. Halyqtyń jedel medısınalyq kómekke jasaǵan ótinimderiniń negizgi sebepteri tynys alý organdarynyń aýrýlary – 24%, júrek-qan tamyrlary aýrýlary – 21%, nevrologııalyq aýrýlar – 7%, ýlaný men jaraqattar, onyń ishinde JKO-da – 6%, ınfeksııalyq aýrýlar – 5%, akýsherlik jáne gınekologııalyq aýrýlar – 5%, asqazan-ishek joldarynyń aýrýlary – 4%, qursaq qýysynyń jiti hırýrgııalyq aýrýlary – 4%, zár shyǵarý joldarynyń aýrýlary – 3% jáne 19%-i basqa da aýrýlar boldy. 

Al 2018 jylǵy birinshi toq­sandaǵy statıstıkalyq máli­metterge súıensek, respýblıkada ótken jyldyń uqsas kezeńimen salystyrǵanda keshigip qyzmet kórsetilgen shaqyrýlar sany 0,7 prosentke azaıǵan. Jedel járdem qyzmetiniń keshigýine áser etetin faktorlardy aıta keteıik. Bul sanıtarııalyq avto­kólikterdiń tozýynyń úl­­ken pro­senti, joldardaǵy máse­leler, pa­sıentterdiń meken jaıyn qate berý sııaqty kóldeneń kedergiler. Osyndaı olqylyqtardyń ornyn toltyryp, jedel jár­dem jumysyn odan ári jetil­dirý maq­satynda 5, 7 qyr­kúıek aralyǵynda elordada Qazaq­stannyń barlyq óńiriniń jáne Lıtva komandalarynyń qaty­sýy­men jedel medısınalyq jár­dem brı­gadalarynyń III respýb­lıkalyq jarysy uıym­­das­­ty­rylǵan bolatyn. Ja­rys­tyń jeńim­­pazdaryn qut­tyq­taǵan Densaýlyq saqtaý mı­nıs­tri Eljan Birtanov, jedel me­dısınalyq járdem brıga­dalarynyń jarysyn ótki­zý tótenshe jaǵdaılar týynda­ǵan kezde alǵashqy kómek kórsetý­diń daǵdylaryn oqytýǵa, Qazaqstan­da sımýlıasııalyq bilim berý sa­lasynda, medısınadaǵy shuǵyl jaǵ­daılar kezinde eń úzdik táji­rıbeni engizýge, jedel medı­sı­nalyq járdem qyzmetin uıym­dastyrýǵa, komandada tıimdi ju­mys isteýdi úırenýge múmkin­dik beretindigin atap ótti. 

«Dáriger, so­nyń ishinde jedel járdem dá­rigeri qoǵamdaǵy eń qajetti mamandyq. Bul óte kúrdeli, janqııarlyqty keıde adam ómirin qutqarýda shuǵyl sheshim qabyldaýdy talap etedi. Medısına qyzmetkerleriniń tájirıbesi, olarǵa tán adam ómiri men densaýlyǵyna degen joǵary jaýapkershiligi reformalardyń sátti júzege asyrylýynyń jáne qoǵamnyń turaqty damýynyń kepili», dedi mınıstr. Al Qoǵam­dyq densaýlyq saqtaý ult­tyq ortalyǵynyń dırektory Ýá­lıhan Ahmetov alǵashqy jedel medısınalyq járdem brıga­da­larynyń jarysy 2016 jyl­dyń maýsym aıynda Almaty qala­synda uıymdastyrylǵanyn, mundaı jarystar medısınalyq mamandardy kásibı daıarlaýdaǵy kemshilikterdi anyqtaý joly arqyly úılesimdi jumys isteý­ge, ujymdyq rýh jáne qatysý­shylarǵa umytylmas tájirıbe beretindigin, sondaı-aq tájirıbe almasýǵa qajettigin tilge tıek etti. Saıys qorytyndysy boıynsha elimizdiń eń úzdik jedel medısınalyq járdem brıgadasy Aqmola oblysynyń komandasy boldy. Ekinshi oryndy Jambyl oblysynyń komandasy ıelense, Astana qalasynyń komandasy úshinshi orynǵa jaıǵasty.

Jedel járdem qyzmetindegi jańashyl bastamalar, álem­dik dárejedegi ártúrli táji­rıbelerdi qoldaný tyń ser­pi­listerge jetki­zýde. Mamyr aıynyń basynan bastap kólik­terdiń túsi men jolda júrý tártibine ózgerister engizilgeni esimizde. Astana qa­lasy ákim­di­giniń «Qalalyq je­del medı­sınalyq járdem stan­sasynyń» bas dárigeri Tımýr Muratuly qazirgi ýaqytta qala­lyq stan­sadaǵy 86 kóliktiń 21-i sary túske boıalǵanyn, qal­ǵandary jyldyń sońyna deıin jańa stan­darttarǵa sáıkes­ten­­dirile­tinin atap ótti.

«Turǵyndar kóliktiń túsi nege sary dep túsinispeýshilik tanytýlary múmkin. Bizdiń maqsat – naýqastanǵan adamnyń meken jaıyna jedel jetý jáne oǵan medısınalyq kómek kórsetý. Al osy sary tús kóliktiń anyq kórinýine, tez tanylýyna septigin tıgizedi. Onyń medısınalyq kólik ekenin baıqaǵan kólik júr­gizýshileri keptelekke turǵyz­baı, birden jol beredi. Jedel-járdem kólikterin osyndaı stan­darttarǵa engizý úshin Densaýlyq saqtaý mınıstrligi kóp ýaqyt boıy damyǵan shetelderdiń tájirıbesin zerttegen bolatyn. Aıta ketetin taǵy bir jaıt, endi jedel járdem kólikterine dabyl belgisin qosyp júrý mindetteldi. Áleýmettik jelilerde osy jaǵ­daı biraz talqylanyp, turǵyndar ishinen dabyldyń daýysyn unat­paǵandary da kezdesti. Jedel járdem kóliginiń daýysyn qosyp júrý shaqyrǵan jerge jedel ári jyldam jetýimizge kóp kómegin tıgizgenin aıta ketýimiz kerek. Bizdiń «Qalalyq jedel me­dısınalyq járdem stansasyna» kúnine 2 jarym myńdaı qońyraý kelip túsedi. Osyndaı jańa standarttardy engizý medısına salasynyń qyzmetin jaqsartyp, turǵyndardyń narazylyǵyn azaı­typ, dertke shaldyqqan naý­qastarǵa der kezinde qolushyn berýge kómektesedi», dedi ol.

Bas dárigerdiń baıandaýynsha, aq tústi jedel járdem kólikteri qoldanystan alynbaıdy. 

«Sebebi jedel járdem ju­mysy eki shaqyrtý negizinde qyz­met atqarady. Bul – shuǵyl nemese shuǵyl emes. Osy shuǵyl emes sha­qyrtýlarǵa bizdiń aq tústi kólikterimiz attanatyn bolady», deıdi Tımýr Muratuly.

Atalǵan mekemeniń kólik júrgizýshisi, 11 jyldyq eńbek ótili bar Sálimjan Muqanov ta sary túske boıalǵan jedel járdem kólikteri dittegen jerine jedel jetýine úlken septigin tıgizip otyrǵanyn aıtady.

«El halqynyń sany kóp, sa­pasy myqty bolýy úshin eń birinshi densaýlyq saqtaý salasyna mán bergen abzal. Osy rette atqarylyp jatqan sharýalarǵa kóz juma qaraýǵa bolmas. Sonyń biri jedel járdem kólikteriniń aq tústen sary túske aýystyrylyp jatqany. Bul bizdiń jumysymyzdy edáýir jeńildetti deýge bolady. Sebebi kóligimizdi alystan qaraǵanda birden jedel járdem mashınasy ekenin ańǵarýǵa bolady. Sony baıqaǵan turǵyndar, kólik tizgindegen júrgizýshiler birden jol berip, shuǵyl shaqyrtýlarǵa jedel jetip, bir adamnyń bolsa da ómirin saqtap qalýǵa múmkindik beredi», deıdi ol.

Al «Kazmediaconsult» dırektory Kevın Frık kóptegen adamnyń avtomobıldi aq tústen sary túske aınaldyrý maqsatsyz aqsha jumsaý dep oılaıtynyn aıtady.

«Biraq qazir halyq túrli qıyndyqtarǵa kezikkende, bul mashınany ońaı tanyp, oǵan jol beredi. Bul jańashyldyqty Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Amerıka men Eýropa elderiniń tájirıbesine súıene otyryp jasady», deıdi ol. 

Onyń sózine qaraǵanda, jedel járdem brıgadalarynyń jumysyna AQSh 1960 jyldary, Kanada 1980 jyldary, Aýstralııa 1990 jyldary jáne Eýropalyq Odaq elderi 2000 jyldary reforma jasaǵan. 

«Biz de bul tájirıbeni paıda­lanǵymyz keledi. Reformadaǵy tek birneshe quramdas bólikti baıqap kórýge bolady. Eń ma­ńyz­dysy – aqparattyq qoǵam. Shuǵyl medısınalyq kómek kór­setý úshin eki iri model – aǵyl­shyn-amerıkalyq jáne eýro­palyq úlgiler qoldany­la­dy. Búgingi tańda kóbinese, aǵyl­shyn-amerıkalyq modeldiń úrdisi paıdalanylýda. Bul naý­qasty aýrýhanaǵa «altyn saǵatta» jetkizý degen sóz. Qa­zaq­stan­nyń «alǵashqy kómek» qyz­meti den­saýlyq saqtaýdyń bar­lyq j­úıesiniń ishindegi eń mańyz­dysy, ári eń kúrdelisi bolyp otyr», deıdi K.Frık.

Raýan QAIDAR,

«Egemen Qazaqstan»