«Qanshama táýelsiz el bolsań da shekarań ashyq-shashyq jatsa, ol irgedegi kórshilerdiń tarapynan túgel moıyndalmasa, ondaı táýelsizdikten bereke bolmaıtyny belgili. Jalpy, jer daýy, shekara máselesi túpkilikti sheshilmese, el ishinde tynyshtyq, turaqtylyq bolmaıdy, turaqtylyq joq jerde ekonomıka alǵa baspaıdy, al bul ekeýi joq bolsa, mádenıet pen ǵylymnyń alǵa jyljýy múmkin emes», – degen edi Elbasy Nursultan Nazarbaev óziniń bir suhbatynda.
Táýelsizdik jyldarynda Memleket basshysynyń tabandylyǵynyń arqasynda elimizdiń shekarasy resmı túrde shegendelip, irgedegi kórshilerdiń tarapynan moıyndalǵany belgili. Eldiń irgesin bekitý, nyǵaıtý jumystary áli de toqtaýsyz júrgizilip keledi. Buǵan bıyl Prezıdenttiń pármenimen burynǵy Narynqol aýdanynyń qaıta ashylǵany dálel bolsa kerek.
1920-1970 jyldary salynǵan zastavalar da barShekara týraly bekerge sóz qozǵap otyrǵanymyz joq. Búginde elimizde shekarany qorǵaý, ondaǵy nysandardy nyǵaıtý baǵytynda memleket tarapynan aýqymdy jumystar qolǵa alynyp jatqany málim. Desek te, bul tarapta sheshimi tabylmaı kele jatqan túıindi máseleler de joq emes. Osy máselelerdiń birqatary jaqynda Parlament Senaty halyqaralyq qatynastar, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıteti músheleriniń jáne oblys ákimi Danıal Ahmetovtiń qatysýymen Kúrshim aýdanyndaǵy Kúrshim otrıadynda ótken otyrysta jan-jaqty sóz boldy.
Jıynda shekaralyq aımaqtardaǵy jabylyp nemese qysqartylyp jatqan mektepterdiń jaıy da qozǵaldy. Qoǵam qaıratkeri, senator Muhtar Qul-Muhammed Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Danıal Ahmetovke shekaradaǵy eldi mekenderdiń máselesin únemi nazarda ustaý kerektigin alǵa tartty.
«4 qyrkúıekte «Egemen Qazaqstan» gazetinde «Marqakóldikterdiń muńy» degen maqala shyǵypty. Bul maqalada tek Shyǵys Qazaqstanǵa ǵana emes, Almaty oblysyna da qatysty mańyzdy másele kóterilgen. Keıingi 5 jylda bir ǵana Kúrshim aýdanynda 5 mektep amaldyń joqtyǵynan jabylǵany aıtylypty. Mundaı shaǵyn komplektili mektepter elimizdiń shekaralyq aımaqtarynyń bárinde jabylyp jatqany jasyryn emes. Buǵan Úkimettiń №1256 qaýlysy da sebep bolyp otyrǵan sekildi. Jazy qysqa, qysy 6-7 aıǵa sozylatyn osy óńirdiń turǵyndary Úkimettiń osy qaýlysyn ózgertip, 11 jyldyq mektepterdegi oqýshylar sany kem degende 81 emes, 60, al 9 jyldyq mektepterdegi oqýshylar sany 41 emes, 25-30 oqýshy bolsa degen usynys aıtady. Buǵan bıýdjettiń kóp qarjysy ketpes dep oılaımyz. Oblys ákiminiń ózi de mundaı áleýmettik jobalardy qoldaýǵa nıet bildirip otyr. Sonda alystaǵy, shekaralyq aýdandarda mal baǵyp otyrǵan, qystyń kózi qyraýda árli-berli shyǵa almaıtyn eldi mekenderdegi mektepter jabylmas edi. Bıylǵy oqý jylynda Qazaqstan boıynsha 348 mektep ashyldy. Osyndaı jaǵdaıda ásirese, Qytaımen shektes aýdandardaǵy mektepterdiń jabylýyna jol bergenimiz durys bolmas», – deıdi Muhtar Qul-Muhammed.
Senator kótergen máselege Danıal Ahmetov sol jerde óz pikirin bildirip, shekaralyq aımaqtardyń 11 jyldyq mektepterindegi oqýshylar sanyn 60-qa emes, 40-qa deıin túsirse de artyq bolmaıtynyn aıtyp, Úkimettiń qaýlysyn ózgertpeı-aq bul máseleni sheshýdiń joldary qarastyrylatynyn málimdedi.
Otyrysta áskerılerdi tolǵandyrǵan máselelerdi sheshýdiń joldary da tilge tıek etildi. Biz tek Shyǵys Qazaqstanǵa qatysty máselelerge toqtalamyz. Osy otyrysta shaǵyn baıandama jasaǵan Ulttyq qaýipsizdik komıteti tóraǵasynyń orynbasary – Shekara qyzmetiniń dırektory Darhan Dilmanovtyń aıtýynsha, Shyǵys Qazaqstan aýmaǵyndaǵy memlekettik shekara 1 myń 189 shaqyrymdy quraıdy. Shyǵys baǵytynda 101 áskerı qurylymdar (shekara zastavalary men shekara komendatýralary) bar bolsa, osynyń 51-i bizdiń oblysta oryn tepken eken. Qazirgi ýaqytta óńirde úsh shekara qyzmeti (Kúrshim, Zaısan jáne Úrjar (Maqanshy) aýdandary) jumys isteıdi.
«Eldiń shebin qorǵaý qanshalyqty mańyzǵa ıe ekendigi aıtpasa da túsinikti. Alaıda sońǵy 5 jyl kóleminde shekaradaǵy nysandardy qarjylandyrýǵa jetkilikti deńgeıde kóńil bólinbeı otyr. Elbasy Jarlyǵymen bekitilgen keshendi jospar óz deńgeıinde oryndalmaı keledi. Joǵaryda atalǵan Shyǵys Qazaqstandaǵy 51 shekara zastavalarynyń kópshiligi 1920-1970-jyldary salynǵan. Máselen, Kúrshim aýdanyndaǵy shekara jasaǵy 1969 jyly qurylǵan. Ǵımaraty kúrdeli jóndeýdi qajet etedi. Shekara zastavalaryn sýmen qamtý, elektr qýatymen jabdyqtaý turǵysynda da máseleler bar. Shekaradaǵy áskerı bólimderdiń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jaqsartý úshin jobalyq-smetalyq qujattarymyzdy ázirlep, 2019-2020 jyldarǵa bıýdjettik ótinim bergenbiz. Biraq ázirge qoldaý tappaı otyr. Osyǵan Úkimet tarapynan kómek kórsetilýin suraımyz», – deıdi Ulttyq qaýipsizdik komıteti tóraǵasynyń orynbasary.
Shyǵysqa kóship kelgenderge baspana berilediBúginde elimizde shekarada ornalasqan aýdandarǵa birtindep bolsyn kóńil bólinip jatqanyn joǵaryda aıttyq. Shyǵys Qazaqstanda da bul tarapta alǵa jyljý bar ekenin joqqa shyǵarýǵa bolmas. Parlament Senaty Halyqaralyq qatynastar, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraıymy Darıǵa Nazarbaeva bastaǵan senatorlardyń qatysýymen ótken kóshpeli otyrysta óńirdiń shekaralyq aımaqtarynda ornalasqan halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartýǵa, olardy tolǵandyrǵan máselelerdi sheshýge qatysty jaqsy-jaqsy usynystar aıtyldy. Oblys ákimi Danıal Ahmetov óńirdiń shekaralyq aımaqtaryn damytý úshin arnaıy jospar jasalyp, Úkimetke birqatar usynys joldanǵanyn jetkizdi.
«Biz óz usynystarymyzdy Reseıdiń shekaralyq aımaqtarynyń úlgisinde ázirledik. Atap aıtar bolsaq, shekaralyq aımaqtardaǵy qyzmetkerlerdiń laýazymdyq jalaqylaryn 25-ten 75 prosentke deıin kóterý, jas mamandarǵa beriletin kótermeaqyny eki esege ulǵaıtý, jas analarǵa kórsetiletin aı saıynǵy áleýmettik kómek kólemin ósirý, qaladan aýylǵa kóship keletin adamdardy turǵyn úımen qamtý jóninde usynystar daıyndadyq. Qazir elimizde shekaralyq aımaqtardy damytýǵa arnalǵan arnaıy salalyq baǵdarlama joq bolǵandyqtan, shekaradaǵy turǵyndarǵa memlekettik baǵdarlamalar arqyly járdemdessek pe degen oıymyz bar. Oblystaǵy shekaralyq aýdandardyń ákimderine bos jerlerdi anyqtap, saraptama jasaý jóninde tapsyrma berdim. Biz Úkimettiń qarjysyn kútpeı-aq úılerdi jóndeýden ótkizip, elimizdiń ár aımaǵynan kóship keletinderdi sonda ornalastyratyn bolamyz. Munymen qatar jer óńdeımin, kókónis ósiremin, mal ustaımyn deýshilerge de tıisti jaǵdaı jasaımyz», – degen óńir basshysy shekaralyq aımaqtardyń ınfraqurylymyn damytý úshin Zaısan men Katonqaraǵaıdaǵy eski áýejaılardy qaıtadan jańartyp, iske qosý josparlanyp otyrǵanyn da jetkizdi.
Jıynda Darıǵa Nazarbaeva óńir basshysyna Shyǵys Qazaqstandaǵy shekara zastavalarynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtýǵa jáne aýyz sý, elektr qýaty máselelerin sheshýge kómek kórsetýdi usynys retinde aıtyp, kópten beri salynady dep josparlanyp júrgen Buqtyrma sý qoımasy arqyly ótetin kópir qurylysynyń jaıyn surady. D.Ahmetov Buqtyrma sý qoımasyna salynatyn kópirdiń jobalyq-smetalyq qujaty ázirlengenimen, ınvestor tabylmaı otyrǵanyn, sheteldik ınvestorlar valıýta baǵamynyń aıyrmashylyǵynan seskenip, jobany qolǵa alýdan tartynyp otyrǵanyn aıtty. Parlament Senaty Halyqaralyq qatynastar, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraıymy eger sheteldik ınvestorlar kelispese, bul iske jergilikti ınvestorlardy tartý qajettigin usyndy. Darıǵa Nazarbaeva kóshpeli otyrysta kóterilgen barlyq másele nazardan tys qalmaıtynyn, Úkimetke tıisti usynystar engiziletinin atap ótti.
Azamat QASYM,
«Egemen Qazaqstan»
Shyǵys Qazaqstan oblysy