Astyqty ólkedegi aýyl turǵyndarynyń áleýmettik-turmystyq jaǵdaıy jyl ótken saıyn jaqsaryp keledi. El tizginin ustaǵan azamattar jerlesteriniń jaǵdaıyna kóńil aýdarýda. Osyndaı izgilikti istiń nátıjesinde shalǵaıdaǵy shaǵyn aýyldarda burynǵysynsha qol qýsyryp qarap otyratyndar azaıyp, jalpaq jurt kúni-túni jumys istep qarbalasyp jatyr.
Qoldyń salasyndaı aqqaıyńdar men máńgi jasyl qaraǵaılar kómkergen, sandyq tastary bir-birine qolmen qalaǵandaı jymdasa jalǵasqan Sandyqtaý – ejelden qunarly ólke. Sap-sary bolyp pisken, kisi boıyndaı egistik alqapty qaq jaryp ótetin qara jolmen saldyryp kele jatyrmyz. Sál ǵana samal esedi. Bastaryn kótere almaı, kereqarys masaqtary aýyrlaǵan egistik alqap sary teńizdeı tolqyp jatyr. Yryzdyq qoı bul, yrys qoı bul! Osynyń barlyǵy eńbek dese janyp turatyn qarapaıym adamdardyń qareketiniń arqasynda múmkin bolyp otyr.
Et pisirimdeı ýaqyt ótken kezde Kamenka eldi mekeniniń qarasy kóringen. Bul osy attas aýyldyq okrýgtiń aýmaǵy. Okrýgte Kamenka jáne Bogoslavka eldi mekenderi bar. Qaı tarapqa qarasań da kúzgi qarbalas jumys. Bireýler shabyndyq basyndaǵy sońǵy kópenelerdi artyp jatyr, al tolysyp pisken arpa jyǵylýda. Tamyz aıynyń sońǵy kúnderi jaýyn-shashyndy bolyp qol baılaǵan soń dala erleri ketken esesin eren eńbekterimen qaıtarýǵa jumylǵandaı. Quddy bal aralary tárizdi qarbalasa qareket etýde.
– Bizdiń okrýgte jumyssyz adam múlde joq, – deıdi Kamenka aýyldyq okrýginiń ákimi Maııa Árkenova. – Turǵyndardyń basym kópshiligi ózderiniń jeke sharýashylyqtarymen aınalysady. Sońǵy bes jyl ishinde baǵymdaǵy mal basy úsh esege deıin ósti. Jergilikti jurttyń 90 prosentten astamy osyndaǵy «Kamenka jáne D» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginde eńbek etedi. Eńbekaqylary da tolymdy.
Etken eńbektiń zeıneti de bar eken. Máselen, osyndaǵy Kamenka orta mektebiniń oqýshylary seriktestiktiń esebinen tegin tamaqpen qamtamasyz etilgen. Seriktestik basshysy, «Qurmet» ordeniniń ıegeri Alekseı Djeıranov bilim oshaǵyna qajetti qural-jabdyqtar satyp áperipti. Shalǵaıdaǵy shaǵyn eldi mekenniń bilim oshaǵynda oqıtyn oqýshylardyń jaǵdaıy qala mektepterindegi ahýaldan synyqsúıem kem emes. Jalǵyz oqýshylar ǵana emes, jastardyń da jaǵdaıy oılastyrylǵan. Jastar ortalyǵynda kesh túse oıyn-saýyq qyza túsedi. Al túnde kósheleri samaladaı jarqyrap tur. Jaryq shamdaryn da seriktestik qarjysyna ornatyp bergen eken. Osyndaı ilkimdi ister jastardyń aýylda qalyp, bolashaǵyn týǵan jerimen baılanystyrýǵa septigin tıgizip otyr.
– Búgingi tabys týraly sóz sabaqtaǵanda, áńgimeni áriden bastamasam bolmas, – deıdi seriktestiktiń bas dırekory Alekseı Djeıranov, – toqsanynshy jyldardyń basynda bizdiń eldi mekenderdiń de eńsesi túsip qaldy. Egistik alqabyn qýraı basyp ketti. Burynǵy bar tehnıkany barter degen tajal jutqan, qalǵany qaýsap turǵan 3-4 traktor. El bolsa údere kóship ketýdiń az-aq aldynda turdy. Osy jerde týyp, osy jerde ósken soń bir qareket isteý qajet boldy. Shynyn aıtqanda, aýyl sharýashylyǵynyń kóp jaıy men úshin jumbaq bolatyn. О́ıtkeni Qaraǵandy saýda ınstıtýtynyń túlegimin. Solaı bola tura táýekelge bel býyp, ınvestısııa tarttym. Jasyratyny joq, agronomdar men ınjenerler jaıly jazylǵan kitaptardy oqydym. О́zimizdiń jerlesterimizben, aǵa býyn agronomdarmen tildestim. Sóıtip aldymen egin sharýashylyǵy salasyn bir izge túsirip alý kerek boldy.
Bizdiń halyqta «kóz qorqaq, qol batyr» deıtin mazmuny kátepti qara narǵa júk bolatyn sóz bar. Shynynda da solaı-aý. Táýekel iske bel býǵan jas alǵashqy jyly úmitin úlbiretip qýraı basqan qula túzge egin ekken. Kútimsiz qalǵandyqtan ba eken, ánsheıinde molynan tóge salatyn jer jaryqtyq ta ańysyn ańdyǵandaı. Alǵashqy jylǵy ónim ár gektardan 9 sentnerden aınalǵan. Shynyn aıtqanda, sol kezdegi ólshemmen táp-táýir bolyp kóringen. Alekseı Djeıranov budan bylaıǵy aralyqta dalanyń tilin biletin mamansyz alǵa basýdyń qıyn bolatyndyǵyn uqqan. Qabyrǵasymen keńese kele, óz isin jetik biletin kadrlardy shaqyrdy. Ázirge olardyń basyna jumaq ornatyp bere qoıatyn qaýqary joq. Bárin bolashaqtyń enshisine sendirgen, ózi de sendi. Sol senim alǵa jeteleıdi. Búginde seriktestik kól-kósir tabysqa ıe bolyp otyrsa, eń aldymen óz seniminiń, el seniminiń nátıjesi. Qazirgi tańda munda júzden astam adam eńbek etedi. Tabystary da olqy emes. Máselen, 2017 jyldyń egin oraǵy kezinde ár kombaınshy bir mıllıon teńgeden astam tabys tapty. О́zgeniń qaltasyndaǵy qarajatty eseptegendik emes, salystyrý úshin aıtamyz da. Bir aıǵa jeter-jetpes naýqandyq jumys kezinde osyndaı qarajat tabý ár kombaınshynyń otbasylyq bıýdjetin tolyqtyryp tastamaı ma?
Is ońǵa basqan soń aldymen sharýashylyqtyń jaıyn oılaǵan. Kem-ketigi kóp, kerek qural-jabdyq áli de tolyp jatyr. Biraq adamdardy da oılamaı bolmaıdy. Eń bastysy, eńbekaqynyń turaqty tólenýi. Aldymen osyǵan kóńil bólgen. Janashyrlyqtyń jaıyn qarapaıym halyq ta uqty. Túsinik bar jerde túpki nátıje de kórinip turmaı ma? Alǵashqy kúnnen bastap kadr tapshylyǵyn sezingen emes. Taǵy bir aıta ketetin jaı, aýdan ortalyǵyndaǵy kásiptik-tehnıkalyq kolledjdiń bilim alýshylary osy seriktestikte tájirıbeden ótedi. Kádimgi qazaqtyń «úırengeniń ózińe, istegeniń bizge jaqsy» degenindeı. Naýqandyq jumys kezinde qolqanat ekendikteri de ras. О́zderi de tehnıka tilin meńgeredi. Onyń ústine tájirıbe sabaqtarynyń sońynda eńbekaqylaryn da alady. Oqýshylarǵa ol da olja.
Seriktestik oblystaǵy sanaýly tuqym sharýashylyqtarynyń biri. Aldaǵy ýaqytta jergilikti jerdiń aýa raıyna tózimdi, ónimdiligi joǵary bıdaı surypyn ósirýdi qolǵa almaq. Qazir ǵylymmen ushtastyrylǵan jumys aýqymy keńip kele jatyr. Sonyń arqasynda jyl saıyn mol ónimge qol jetkizýde.
Qııapat eńbektiń qaıtarymy bolǵan soń aýyl adamdarynyń da qulshynysy myqty. Qazir aýyldyq okrýg aýmaǵynda 165 oqýshyǵa arnalǵan orta mektep, dárigerlik ambýlatorııa, baılanys bólimshesi, naýbaıhana, birneshe saýda núkteleri múltiksiz jumys istep tur.
– Bizde 4 kereýetke arnalǵan kúndizgi stasıonar jumys isteıdi. Jerlesterimizdiń basy aýyryp, baltyry syzdaı qalsa, táýliktiń qaı mezgili bolsyn, kómek kórsetýge daıynbyz, – deıdi dárigerlik ambýlatorııa meńgerýshisi Svetlana Karanes, – ústimizdegi jyly okrýgtegi 14 jasqa deıingi balalardyń sany 211-ge jetti. Osy derekten-aq shalǵaıdaǵy shaǵyn eldi mekenderdiń jasaryp kele jatqandyǵyn ańǵarýǵa bolady. Barlyq turǵyndy medısınalyq tekserýden ótkizdik. Juqpaly aýrýlardan din amanbyz.
Eńbek ardageri Marına Prıchepovanyń aıtýyna qaraǵanda, dárigerlik ambýlatorııanyń qyzmeti múltiksiz. Qaı kezde de sapaly qyzmet kórsetedi. Qajetti dári-dármek alatyn dárihanalary da bar. Farmasevt Marına Tıýkova eki jyl buryn qajetti qujattaryn rásimdep, dárihana ashypty. Qazir dári-dármek jetkilikti.
Kamenka aýylyndaǵy naýbaıhanaǵa bas suqtyq. Narttaı qyzaryp pisken nan ıisi jan saraıyńdy ashyp jibererdeı. Naýbaıhana meńgerýshisi Lıýbov Tıýkovanyń aıtýyna qaraǵanda, kún saıyn júzdegen bólke sapaly nan pisiredi eken. Okrýg turǵyndaryna molynan jetedi. Tipti irgeles qonǵan eldi mekenderden de kelip nan alyp turady. Nan baǵasy arzan. Máselen, bir bólke nan – 45 teńge.
Zeınetkerlerdiń jıi jınalatyn jeri aýyldaǵy poshta bólimshesi.
– Aýdan ortalyǵyna barmaı-aq ózimizdiń poshtadan qajetti operasııalardy jasaı alamyz, – deıdi poshta meńgerýshisi Lıdııa Omarova, – jedel nesıe alý, ózge de qajetti qujattardy toltyrý bizdiń quzyrymyzda.
Seriktestik basshysy óz okrýgindegi halyqtyń jaıyn ǵana emes, tóskeıde maly qosylǵan kórshileriniń de qamyn oılap júr. Máselen, taıaýda ǵana Vasılev aýyldyq okrýginiń medısınalyq pýnktine jedel járdem kóligin syıǵa tartypty.
– Bul qaıyrymdylyqty shyn júrekten jasadym, – deıdi Alekseı Djeıranov, – ol okrýgtiń aýmaǵynda bizdiń seriktestiktiń de birneshe myń gektar jeri bar. Sol jerde seriktestik dıqandary eńbek etedi. Burynyraq olar aýyryp-syrqap qalǵanda jedel járdem kóliginen qıynshylyq kórip kelgen bolatyn ári jalǵyz bizdiń eńbekkerlerimiz ǵana emes, ol okrýgte de júzdegen adamdar turyp jatyr ǵoı.
Tútini túzý ushqan eldi mekennen uzap bara jatyp artymyzǵa qaraǵanbyz. Kóz ushynda sap-sary teńizdiń maıda tolqyndaryn qaq jaryp dala kemeleri ketip bara jatyr eken. Kádimgideı sary dalany áýenge bólep. Yrys shaqyratyn eńbek áýeni ǵoı bul.
Baıqal BAIÁDIL,
«Egemen Qazaqstan»
Aqmola oblysy,
Sandyqtaý aýdany