Qalyń jurtynyń qamyn oılap, sharshamaı shapqylap júrgen aqsaqaldyń jasy anaý-mynaý emes seksenniń seńgirinen asyp barady eken. Júrgen-turǵan jerinde ult múddesi úshin utymdy usynys tastaıtyn qarııa jýyrda el gazeti «Egemenge» de arnaıy bas suqty. О́zin Elemes qajy Sabyrov dep tanystyrǵan aǵamyz ishtegi syryn irikpedi. Barymen barynsha bólisti. Endigi áńgime sol kisiniń óz aýzymen aıtylǵan dúnıeleri tóńireginde órbimek...
Aqsaqaldyń aıtqany
Bul jaıynda birazdan beri másele kóterip kelemin. О́ıtkeni jastaıymnan janyma jaqyn bolyp ketken dúnıeń – osy bir appaq álem. Alystan jaıqalǵan altyn alqapty maqta. Sodan ba, sol tóńirektegi árbir sheti shyqqan sharýa men úshin beıtanys bolyp kórgen emes. Maqtaǵa baılanysty jınaqtalǵan mol dúnıe maǵan tájirıbeniń arqasynda keldi.
Erterekte, el irgesi bólinbeı turǵan kezdiń ózinde «óz-aǵalarymdy» ózimsinip baryp, bankige toltyryp kóbelek jınap qaıtatynmyn. Iá, ol kez jastaý kúnim edi. Keıinnen olar da óz kóbelegin ruqsatsyz shyǵarmaý týraly qatań ereje qabyldap, barys-kelistiń azdap bolsa da báseńdep qalǵany ras edi. Ekinshi jaǵynan kórshiniń kóbelegin qashanǵy dorbalap tasısyń?! Degenmen sonyń arqasynda shyǵar, qatar jatqan birdeı alqapqa daqyl salǵan eldegi óz kórshilerimnen birneshe ese joǵary ónim alyp júrdim. «Áı, seniń bir qýlyǵyń ishińde» deıtin sonda kórshilerim. Men «alqaptaryńda kóbelek kóbeıtseńder, sender de bitik ónim alasyńdar» deýshi edim. Áıtse de, meniń aıtqanyma qulaq asqandary az. Al men sol joldan áli tanbaı kelemin. Jasym seksenniń seńgirinen assa da bir Alla qýat berip turǵan soń aıaǵym jetken jerge deıin baryp, sózim ótken jerge deıin osy máseleni aıtýdan esh tanǵan emespin. Onyń óz sebebi de bar.
Maqtany óz kóbelegi arqyly ósirý – óte ómirsheń másele. Kúnderdiń kúni bolǵanda altyn alqaptarǵa zııandy hımıkattar shashý azaıyp, bıotásilge qaraı bet buratyn kez keledi. Meniń shyrylym da – sol shyryl. «Nege sony búginnen bastamasqa?!»
Al kórshiles ózbek aǵaıyndar mundaı hımııalyq dárilerden áldeqashan-aq bas tartqan. Nege dersiz? Aıtaıyn munyń sebebin. Maqta eksporttalatyn Eýropa elderi hımııalyq jolmen óńdelgen aq altyndy satyp alýǵa asa qulyqty emes. Olar bul talapty baltalasań buzylmaıtyndaı etip zańmen shegelep tastaǵan. Al ala shapandy aǵaıyndar sol yńǵaıǵa dereý beıimdelip, tabıǵı kóbelekterge tikeleı nazar aýdardy. Ekinshiden, bul taza tabıǵı ónim alýdyń eń bir taptyrmas joly edi.
Bile bilgen jan úshin Alla taǵala myna ǵalamdy eshbir qateliksiz ózara úılesimdi etip jaratqan. Bul dúnıede basy artyq eshteńe joq. Máselen, maqta endi jetile bastaǵanda oǵan qurt-qumyrsqa tústi delik. Al ol qurtpen qorektenetin sol maqtanyń óz kóbelegi bar. Sony kóbeıtsek, tabıǵat óz jaýymen ózi-aq kúresedi. Eshqandaı hımıkat satyp alyp qınalmaısyz. Tender ótkizip «terlep-tepshýdiń» de qajeti shamaly. Meniń kóringen bosaǵany kúzetip, kúni-túni shyr-pyr bolyp dáleldeı almaı júrgen dúnıem osy edi...
Aqsaqaldyń armany
Obaly neshik, oıymdy uǵyp, oń qabaq tanytqandar tabyldy. Meni qoldaǵan depýtattar da, mınıstrler de, ákimder de jeterlik. Sodan da shyǵar, is sál de bolsyn ilgeri basty. Endi mine, sońǵy bir satylaryna kelip turǵan sııaqty. Alla qalap, oblystyq basqarma janynan ósimdik qorǵaý bólimshesi de ashyldy. Onyń janynan taǵy da qajetti jumys oryndary quryla jatar. Jurt jappaı jeń túrip «kóbelek kóbeıtýge kirisedi» degen armanymnyń oryndalýyna da az qalǵandaı. Biraq is bitýge taıaǵan saıyn, adymy ógizaıańdap óner emes. Kúnniń jylýy da kemip keledi. Sońǵy alǵan aqparym boıynsha, qujattar Almatydaǵy saraptama ortalyǵynan ótip, Bilim jáne ǵylym mınıstrligine túsken sııaqty. Elge jany ashıtyn azamattar osy máseleni kesheýildetpeı, erterek bitirýge qolǵabys etse degen aǵalyq aq tilegimdi el gazeti – «Egemen Qazaqstan» arqyly jetkizýdi jón kórdim.
Áıtpese, bul kúnde maqtanyń úshinshi urpaǵy da biraz jerge baryp qalǵandaı. Bul degenińiz – bıylǵy jyldyń zııankesterimen de tolyqtaı ýly hımıkat shashyp kúresemiz degen sóz shyǵar. Al hımııalyq qospaǵa ábden eti úırengen zııankes ýaqyt óte esin jınap, oń-solyn qaıtadan otaı bastaıdy. Páıek parazıtterine pestısıd shashý men úshin solarǵa «ekpe salyp eliktirip jatqandaı» áser qaldyrady. Sondyqtan da el taǵdyryna beı-jaı qaramaıtyndar men usynǵan usynysty qoldap, tipti qarajat bólýge de qamdanyp otyrǵandaı. Tek osy máseleni barynsha erterek zańdastyrsaq dep Elemes qajy óz oıyn túıindedi.
P.S. Sala mamandarynyń sózine sensek, bir ǵana Túrkistan oblysynyń aýmaǵynda ósimdik zııankesteriniń 200-ge tarta túri kezdesedi eken. Bul tizimge biz aıtyp ótken maqta «jemirleri» de kiredi. Mine, solarǵa «myltyqsyz maıdan» ashýdyń tabıǵı tásilin usynýdan tanbaı kele jatqan aqsaqaldyń tyń bastamasyna qoldaý bildiretinderdiń qatary jyl sanap kóbeıip keledi. Bálkim, bolashaqta maqta sharýashylyǵynyń baǵyn ashatyn baıandy jobanyń birine aınalyp ketýi de ǵajap emes. Eń bastysy – batyl oıǵa bóget bolmasaq jarady. Qaı kezde de «Isti qalaı bastalǵandyǵymen emes, onyń qalaı aıaqtalǵandyǵymen baǵalaıtyn» talǵampazdyǵymyz el ekonomıkasyna tek oń serpin beretindigin jáne bir márte eskerip qoısaq esh sókettigi bola qoımas deımiz.
Jazyp alǵan
Amangeldi QIIаS,
«Egemen Qazaqstan»