Oınap júrgen balalar týraly eń tanymal sýret – Pıter Breıgeldiń 1560 jyly salǵan «Balalar oıyny» týyndysy. Onda qala ortalyǵynda eńbektegen sábı men kámeletke jetken jasóspirimder oıynnyń túbin túsirip jatyr. Qalada balalardan basqa eshkim joq hám olardyń áreketi oınaýdyń júıeli túrin kórsetedi.
Perrı KLASS, «Nıý-Iork Taıms»
Biraq keıbireýler qazirgi mádenıetimiz oınaýǵa qolaısyz bolýynan jáne balalar onyń qyr-syryna tolyq qanyp úlgermeýi múmkin ekeninen qaýiptenedi.
Amerıkalyq pedıatrlar akademııasy taıaýda jarııalaǵan baǵdarlyq málimdemesinde oıynǵa yntalandyratyn, belsendi qımyldatyp, ózderi úshin shattanarlyq jańalyq ashatyn áreket retinde anyqtama beredi.
Ǵylymı eńbekte oıynǵa damý men nevrologııa boıynsha qarqyndy zertteý júrgizilgeni aıtylyp, «Jasyrynbaq» (qaıtalanatyn oıyndar boljam jasaý múmkindigin beredi) jáne «Ushty-ushty» (ımpýlstik baqylaý jáne oryndaýshylyq qabiletti shyńdaıdy) oıyndarynyń naqty damýǵa áserin anyqtaýǵa tyrysady. Sondaı-aq onda dárigerler sábıdiń alǵashqy eki jyldyq ómirinde ata-analar men balaqaılarǵa «oınaýdyń reseptin» jazyp berip, oıyn arqyly úırenýge yntalandyrý qajettigin aıtady.
«Balalar oınaýdyń XXI ǵasyrdaǵy tásilderin meńgeredi», deıdi Massachýsets shtatyndaǵy «Maýnt Obern aýrýhanasy» ambýlatorııalyq pedıatrııa bólimi basshysy jáne málimdemeniń avtory Doktor Maıkl Iogman. Oǵan áleýmettik jáne sezim tásilderi, oryndaý qabileti kiredi. M.Iogmannyń aıtýynsha, mundaı ádister jańa ekonomıkaǵa beıimdelýge, yntymaqtasýǵa jáne ınnovasııa engizýge kómektesý turǵysynan úlkender úshin de asa mańyzǵa ıe.
Onyń sózine qaraǵanda, pedıatrlyq alǵashqy kómektiń basty mindeti – balalar men ata-ana arasyndaǵy qarym-qatynasty kúsheıtý jáne bul turǵydan alǵanda oınaýdyń da maǵynasy zor.
Ol munyń tipti jańa týǵan náreste úshin de mańyzdy ekenin aıtady. «3 aılyq sábı kúlse, oǵan ata-anasy da kúlimsirese, mundaı qarym-qatynastyń máni zor ǵana emes, tildi úırený, áleýmettik jáne sezim mashyǵyn, sondaı-aq qarym-qatynas jasaýdy damytý úshin de mańyzdy», deıdi M.Iogman. Keıingi zertteýler oınaý barysy mıdyń damýyna, onyń qurylymy men qyzmetine áser etip, onyń molekýlıarlyq jáne jasýshalyq deńgeıde kórinetin ózgeristerdi baqylaýǵa múmkindik beretinin kórsetti. Oıyn arqyly úırený jas balalardyń oqýǵa degen ishki yntasyn oıatady.
Nıý-Iork ýnıversıteti Medısına mektebi damý jáne minez-qulyq pedıatrııasynyń dırektory Doktor Benard Dreıerdiń aıtýynsha, ata-analar balalarynyń «qurylys satysyna» kómektesýge árdaıym daıyn bolýy qajet. Munyń maǵynasy mynada. «Balańyzdyń ne oınap júrgenin baqylap otyrmaısyz, biraq olar kelesi kezeńge ótýge ázir bolǵanda kómektesýińiz kerek», deıdi ol.
Osyndaı túrli pikirlerdiń bárin biriktiretin eleýli taqyryptar bar. Olar: balalarmen ózara árekettesýdiń mańyzy, olardyń ótinishteri men suraqtaryna jaýap berý, qurdastarymen jáne ata-analarmen betpe-bet áńgimeniń qundylyǵy, ekranǵa telmirýden basqa da túrli tájirıbelerdi tabýyna kómektesýdiń máni.
«Oınaý – balalyq shaqtyń eń mańyzdy sáti. Bul olardyń sezimdik, kognıtıvtik jáne tildik turǵyda damýyna áser etedi», deıdi Doktor Dreıer.
© 2018 The New York Times News Service
Maqalany aýdarǵan Abaı ASANKELDIULY,
«Egemen Qazaqstan»