Jýyrda BUU Qaýipsizdik Keńesinde ótken bitimgerlik qyzmetti reformalaý jónindegi otyrysta Qazaqstan tarapy BUU-nyń bitimgershilik operasııalaryndaǵy óz úlesin arttyrýǵa nıetti ekendigin málimdedi. Oǵan qosa BUU-nyń bitimgerlik júıesin baǵalaýdyń ınnovasııalyq tásilderi men jańa krıterıılerin qoldaný qajettigi týraly usynys bildirdi. Sonymen qatar bizdiń delegasııa qaqtyǵystardy boldyrmaý men olardy sheshýde óńirlik qurylymdar arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń mańyzdylyǵyn atap ótip, daýlardy boldyrmaý men olardyń túbegeıli sebepterin aldyn ala eskerý boıynsha Qazaqstan usynǵan úshjaqty strategııany eske saldy. Elimizdiń álemdik qoǵamdastyq aldyndaǵy bedeli arqyly qol jetken bitimgerlik operasııalaryna qatysý múmkindigin saralaı kele, osy mıssııanyń mańyzy qandaı degen saýalǵa jaýap izdep kórdik.
Beıbitshilikti qoldaýshy eldiń júgi aýyr
Álbette, halyqaralyq uıymnyń bitimgerlik mıssııa atqaratyn áskerine jasaq qosý isine kez kelgen memleket qatystyryla bermeıdi. Al halyqaralyq saıası-áleýmettik mindettemelerin jaýapkershilikpen oryndaıtyn, nebir kúrmeýi qıyn máselelerge aralasyp, bitimgerlik, beıbitsúıgishtik qyrynan kóringen bizdiń elimizge bundaı mindettiń júktelýi zańdylyq edi. Qazaqstan BUU bitimgerlik áskerine Ortalyq Azııadan ásker jiberýshi jalǵyz memleket. Bul da bolsa halyqaralyq uıymnyń senim artýymen qatar, moıyndaýy jáne sanasýy.
Al joǵaryda aıtylǵan bizdiń elimiz usynǵan strategııa halyqaralyq qoǵamdastyqtyń turaqtandyrý sharalarynyń tıimdiligin arttyrý maqsatynda qaýipsizdik pen damýdyń ózara baılanysyn kúsheıtý, ózekti máselelerdi sheshýde strategııalyq óńirlik tásildi qoldaný jáne jergilikti qoldaýdyń tıimdiligin arttyrý men ashyqtyqty qamtamasyz etý maqsatynda BUU-nyń túrli qurylymdary men agenttikteriniń úılestirýin nyǵaıtý úshin áleýetti qurýǵa negizdelgen-di. Elimizdiń bul usynys-eskertpeleri eskerýsiz qalmaıtyndyǵy anyq. О́ıtkeni búginde Qazaqstan álemdik qoǵamdastyq aldynda tyń sheshimderi, batyl qadamdary, árbir istegi jaýapkershiligi arqyly qaı iste de senimdi seriktes ekendigin dáleldep shyqty.
Elimiz halyqaralyq deńgeıdegi daý-janjaldardyń, shıelenisterdiń, qarýly qaıshylyqtardyń tigisin jatqyzyp, taraptardy tatýlastyryp, aǵaıyndarǵa arasha bolyp álemdik qoǵamdastyqta óz ornyn aıshyqtap aldy. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń aralasýynan keıin bitispes jaýǵa aınalǵan kórshiler, at quıryǵyn kesisken memleketter toqtamǵa kelip, tatýlasyp jatqan jaǵdaılar az emes. Bul, álbette elimizdiń BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi retinde qyzmet etýine ózindik yqpalyn tıgizgeni anyq.
Rota sapqa turdy
Qazirgi ýaqytta Batys Saharadaǵy BUU mıssııasynyń sapynda elimizdiń 5 ofıseri qyzmet atqaryp júr. Olardyń birqatary bitimgershilikke qosqan úlesi úshin halyqaralyq nagradalarmen marapattalyp, tipti basshylyq laýazymdy qyzmetterge taǵaıyndalǵan.
Jýyrda Qazaqstannan Úndistannyń bitimgerlik kúshterimen birge BUU-nyń Lıvandaǵy ýaqytsha kúshterine 120 áskerı qyzmetshiden quralǵan bitimgerlik rotasy attanbaq. Arnaıy zańdy Parlament quptap, quqyqtyq tetikteri bekitildi. Elimizdiń Konstıtýsııasyna sáıkes, el Prezıdentiniń usynysy boıynsha Parlament halyqaralyq mindettemelerdi oryndaý úshin respýblıkanyń Qarýly Kúshterin paıdalaný týraly sheshim qabyldaıdy.
Mine, osy mejelengen ýaqyt taıanǵan saıyn áskerılerdiń daıyndyqtary pysyqtalyp, ázirlikteri jiti tekserilýde.
Lıvan Respýblıkasy álemdik kartadan qaraǵanda momaqan, tynysh jatqan el kórinedi. Jerorta teńiziniń jaǵalaýyndaǵy 6 mıllıondaı halqy bar osynaý memleket ishki-syrtqy kúshterdiń yqpalymen qarýly shıelenisterden kóz ashpaı keledi. Osyǵan oraı BUU-nyń Lıvandaǵy ýaqytsha kúshi 1978 jyly naýryzda Lıvan úkimetine eldegi bılikti qalpyna keltirýge kómektesý jáne osy elden Izraıl áskerleriniń shyǵarylýyn rastaý úshin qurylǵan-dy. Qazirgi ýaqytta BUU-nyń Lıvandaǵy bitimgerlik mıssııasynda 42 elden 10 000-nan astam áskerı qyzmetshi qyzmetin óteýde.
Mine, osy Lıvanǵa attanatyn bitimgerlik rotasy eldegi qaýipsizdikti kúzetýshilerge qosylyp, kúzet nysandarynda, baqylaý-ótkizý beketterinde qyzmetke kirispek.
Álemde 100 myń sarbaz jumylǵan operasııalar ótýde
Jalpy 2014 jyldan bastap elimizdiń 11 ofıseri 12 aı boıy Batys Saharada jáne Kot-d’Ivýar Respýblıkasynda BUU mıssııalaryna qatysqandyǵy belgili. Sondaı-aq Gaıtı men Lıberııaǵa da bitimgerlik ásker jiberý týraly Parlament sheshimi bolǵanymen, BUU Qaýipsizdik Keńesi keıinnen ol elderge ásker kirgizýden bas tartty. Ýaqyt óte Kot-d’Ivýar Respýblıkasyndaǵy jaǵdaı turaqtalyp, áskerı keńesshilerge muqtajdyq joıyldy.
Osylardy saralaı kele, Qazaqstan áskerin bitimgerlik mıssııalarynda tájirıbeli jasaq boldy dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Tájik-Aýǵan shekarasyn kúzetken qazaqstandyq sarbazdardyń esimderi el jadynan shyqpaıdy.
Qazaq sarbazdary 2003 jyldan bastap bes jyldaı ýaqyt Irakta qaqtyǵystar ótken aýmaqtardy mınadan tazartý, jergilikti turǵyndardy saperlik jumysqa úıretý, halyqqa medısınalyq qyzmet kórsetý arqyly jurtshylyqtyń yqylasyna bólendi. Bul is júzinde abyroıly mıssııa bolatyn. Mine «QAZBAT» ataǵynyń dúrkiregen kezi osy. Aıtylǵan ýáj dáıekti bolýy úshin, sandardy sóıletsek, Iraktaǵy mıssııa barysynda qazaqstandyq sarbazdar 4 mln-nan asa jarylǵysh zattyń kózin joıdy, 6718 tekshe metr sýdy tazartyp shyqty. Irak áskerı akademııasynyń 572 kýrsanty jarylǵysh zattardy joıýǵa oqytyldy. Buǵan qosa lańkestik áreketterdiń kesirinen jaralanǵan 5 myńnan asa azamatqa medısınalyq kómek kórsetildi. Olardyń kóbi áıelder men bala-shaǵa bolatyn.
Endi beridegi bitimgerlikke toqtalsaq, Iran Islam Respýblıkasynyń ıadrolyq baǵdarlamasyna shúılikken álemdik qoǵamdastyq 2013 jyly iske Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń aralasýynan keıin keń tynystaı bastady. Sol jyly Almatyda bas qosqan Reseı, AQSh, Qytaı, Ulybrıtanııa, Fransııa, Germanııa men Iran taraptary máseleni retteýge kelisken-di. Kelissózderdiń nátıjeli bolǵandyǵyn Eýropalyq odaqtyń araǵa eki jyl salyp Qazaqstannan taǵy da araaǵaıyndyq etýdi suraǵandyǵynan da baıqaýǵa bolady. Árıne bizdiń Prezıdenttiń halyqaralyq deńgeıdegi bedeli arqyly múddeli taraptar kelisimge kelip, Irandy kóptegen jyldar boıy bas kótertpeı otyrǵan qysymdar báseńdedi.
Tipti Reseı men Túrkııa arasyndaǵy shıelenisterdi sheshýdegi bizdiń memlekettiń, Memleket basshysynyń róli asa mańyzdy boldy.
Joǵary deńgeıdegi kelissózder ótkizýdiń zor jaýapkershiligin arqalaı alatyn Qazaqstan keshegi Sırııa daǵdarysynda da taraptardyń basyn qosyp, kún-túnge sozylǵan qujattardyń qabyldaný satysyna alańdaǵan álemdik qoǵamdastyq Astanaǵa kóz tigip otyrdy.
Jalpylaı alǵanda, BUU 1948 jyldan beri 69 bitimgerlik mıssııa uıymdastyrǵan. Qazirdiń ózinde jer sharyndaǵy 16 «qaýipti núktede» júz myńnan asa bitimger qyzmet etýde.
Halyqaralyq minberdegi málimdeme
Qazaqstannyń Birikken Ulttar Uıymy janyndaǵy Turaqty ókili Qaırat Omarov jaqynda ótken BUU Qaýipsizdik Keńesiniń bitimgerlik qyzmetin reformalaý jónindegi otyrysynda: «BUU-nyń bitimgerlik qyzmeti prosesine jańa elderdiń belsendi jumyldyrylýy jáne qatysýy, sonyń ishinde óz quramyn ornalastyrýy BUU-nyń beıbitshilikti qoldaý jónindegi operasııalaryna jańa energııa jáne tıimdilik beretinine senemiz», – dedi.
Onyń aıtýynsha, bul úderis BUU mıssııalarynyń bedeli men tıimdiligin sondaı-aq elderdiń, óńirlik uıymdardyń jáne álemdik qoǵamdastyqtyń yntymaqtastyǵy men ujymdyq jaýapkershiligin arttyrady.
Jalpy, BUU-nyń basshylyǵy bizdiń áskerı qyzmetshilerdiń daıarlyq deńgeıine joǵary baǵa berdi jáne olardyń sanyn arttyrýǵa múddelilik tanytýda. Al bul bizge ne beredi degenge kelsek, BUU-nyń bitimgershilik operasııasyn júrgizý aýmaǵyndaǵy qaýipsizdik pen aǵymdaǵy ahýal týraly aýqymdy aqparat alýǵa jáne osy aqparatty kontıngent quramynda mıssııaǵa odan ári qatysý jónindegi ustanymdy pysyqtaý úshin paıdalanýǵa múmkindik paıda bolmaq.
Odan basqa mıssııada bolý nátıjesinde alynǵan halyqaralyq standarttar jónindegi tájirıbe men jumys daǵdylary Qarýly Kúshterdiń elimizdegi oqý-jattyǵý talaptaryn ótkizetin oqý, bilim berý prosesinde qoldanylady. Komandalyq jáne shtabtyq laýazymdarǵa taǵaıyndaý kezinde eskeriledi.
Atalǵan operasııaǵa qatysý Qazaqstan Qarýly Kúshterin de shıratyp, bitimgershilik pen gýmanıtarlyq kómek kórsetýde tájirıbe jınaqtaýǵa, áskerı bólimshelerdiń jaýyngerlik qabiletin tekserýge zor múmkindik ekeni taǵy anyq.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»