Taıaýda Premer-Mınıstrdiń orynbasary Erbolat Dosaevtyń tóraǵalyǵymen bylǵary kásiporyndaryn qoldaýǵa arnalǵan vedomstvoaralyq komıssııanyń otyrysy ótti. Alqaly jıynda komıssııa músheleri syrtqy saýda saıasatyndaǵy máselelerdi, halyqaralyq ekonomıkalyq uıymdarǵa qatysý jaıyn, óńdelmegen iri qara maldyń terisin eksporttaýǵa tyıym salý tetikterin qarastyrdy.
Qazaqstandaǵy bylǵary kásiporyndaryna shıkizat jetispeıtindigi buǵan deıin jıi aıtylyp júrgen jaıttardyń biri ekeni belgili. Mal terisinen jartylaı fabrıkat jáne daıyn ónim shyǵaratyn kásiporyndardy qajetti shıkizatpen qamtamasyz etý maqsatynda Investısııalar jáne damý mınıstrligi 2016 jyldyń qarashasynan 2017 jyldyń sáýir aıyna deıin Qazaqstan Respýblıkasynan tysqary jerge óńdelmegen iri qara mal terisin shyǵarmaý jónindegi buıryq ta shyǵarǵan bolatyn. Mınıstrliktiń málimetine sensek, bul shara naqty kásiporyndardyń jumysyn jaqsartyp, ónimdiligin arttyrýǵa oń yqpalyn tıgizipti. Osylaısha 2015 jylmen salystyrǵanda daıyn bylǵary óndirisiniń kólemi 4,1 esege ulǵaıyp, 2017 jyly 15,5 mln sharshy desımetrdi quraǵan.
Mundaı oń dınamıka eksportta da baıqalyp otyr. Atap aıtar bolsaq, 2017 jyly ılengen teri eksportynyń kólemi 2015 jylmen salystyrǵanda 91 prosentke artyp, 164,9 myń tonnadan ( 506,7 myń dollar) 315,8 tonnaǵa (803,3 myń dollar) deıin ósti. Ilengen terilerdiń ortasha eksporttyq baǵasy jartylaı fabrıkattar baǵasynan 4 ese joǵary ekenin de aıta ketken jón.
Qazaqta «toǵyz qabat torqadan toqtyshaqtyń terisi artyq» degen sóz bar. Jeńil ónerkásipte eń jıi qoldanylatyny sıyrdyń terisi desek, bir sıyrdan alynǵan teri shamamen 20 kıloǵa deıin tartady eken. Teri qabyldaıtyn oryndarda onyń ár kılosy úshin 300 teńge tóleıtinin eskersek, 6 myń teńgedeı paıda túsedi degen sóz. О́kinishke qaraı, ózimizdiń fabrıkalarymyzǵa shıkizat jetpeı jatqan tusta soıylǵan maldardyń terileriniń basym kópshiligi shetel asyp ketedi. Túrkııa, Qytaı, Reseı syndy kórshiles elderde ony tereńdetip óńdep, túrli taýar ázirlep, keıin Qazaqstan naryǵyna ondaǵan ese qymbat baǵaǵa qaıta satady. Elimizde jyl saıyn 7 mıllıonnan astam mal soıylyp, alynǵan terileriniń 98 prosenti shetelge shyǵarylady. О́z elimizde óńdeletin teriniń úlesi 2 prosent shamasynda ǵana. Endigi ýaqytta iri qara mal terisin eksporttaýdy shekteý osy olqylyqtyń ornyn toltyrýǵa tıis.
Jalpy, Qazaqstanda óńdelgen teriniń negizgi tutynýshylary – otandyq aıaq kıim, tigin fabrıkalary, atele, bylǵary-galantereıa, er-turman sehtary. Reseı men Túrkııanyń aıaq kıim fabrıkalary da bizdiń ónimdi tutynady. Al jartylaı fabrıkattar negizinen Italııa, Túrkııa, Úndistan, Qytaı, Reseı, Ispanııa, Portýgalııa elderiniń naryǵyna shyǵarylady eken.
Sońǵy jyldary elimizde jeńil ónerkásipti damytýǵa memleket tarapynan qoldaý jasalyp jatqany belgili. Mal terisin eksporttaýǵa qatysty shekteý osy atalǵan salanyń júgin jeńildetýge septigin tıgizeri sózsiz. Kıim, aıaq kıim, galantereıa ónimderin óndirý úshin shaǵyn jáne orta bıznes kásiporyndaryn otandyq shıkizatpen tolyq qamtamasyz etý qajet ekeni túsinikti. Sonda ǵana ónimder ımporttyq ónimdermen básekelese alady.
Arnur ASQAR,
«Egemen Qazaqstan»