5.0. qoǵamy jáne EKSPO-2025

Kórmeniń taqyryby álem jurtshylyǵy úshin asa mańyzdy ári óte qyzyqty edi. Bul taqyryp tipti, bizdi keleshekte kútip turǵan «5.0. qoǵamynyń» mindetterine jetý maqsattarymen ushtasyp ja­tyr. Al bul qoǵamnyń tujy­rym­damasy qazirgi tańda búkil álem boıynsha belsendi damyp keledi. Máselen, Japonııada memlekettik jáne jekemenshik sektorlar osy ulttyq joba boıynsha birlesip jumys isteýde. 

«5.0 qoǵamy» degenimiz – ań aýlaý, aýyl sharýashylyǵy, ın­dýstrııalyq jáne aqparattyq qoǵamdardan keıingi besinshi kezeń bolyp tabylatyn ozyq aqparattyq qoǵam. Ol fızıkalyq keńistikti (shynaıy qaýymdastyq) kıber-keńistiktpen (vırtýaldy qaýymdastyq) biriktiretin ınternet zattary, jasandy ıntellekt, robottar sondaı-aq úl­ken derekter (Big Data) sııaqty ın­novasııalyq tehnologııalardyń barlyǵyn qamtıdy. 

Bul bolashaqtyń qoǵamy den­saý­lyq saqtaý jáne medısınalyq kómek, azyq-túlik jáne aýyl sharýashylyǵy, qorshaǵan orta sonymen qatar klımattyń ózgerýi, energetıka jáne basqa da tabıǵı resýrstar, qaýipsizdik pen tabıǵı apattardyń aldyn-alý, adam quqyqtary salasyndaǵy teńdik jáne genderlik teńdik syndy salalardaǵy jahandyq problemalardy sheshedi. Shyn máninde ol Birikken Ulttar Uıymynyń tu­raq­ty damý maqsattaryna qol jet­kize alatyn órkenıetter kókjıe­gindegi kemel qoǵam bolmaq.

«5.0. qoǵamynyń» maqsattary ozyq ǵylym men tehnıkanyń ná­tı­jelerin engizý arqyly turaq­ty damý jolyna túsken Qazaq­stan­nyń negizgi strategııasyna sáı­kes keledi. Onyń ishinde «Sıfrly Qazaqstan» sııaqty jo­ǵa­ry basymdyqqa ıe memleket­tik baǵdarlamanyń baǵyttarymen sa­baqtasatyny qýantady. Munyń bári keleshekte adam ómirin meı­linshe jaqsartýǵa úlken múm­kin­dikter ashady. Ol qazaq qoǵa­myn­daǵy «Rýhanı jańǵyrý» baǵdar­lamasymen de ushtasyp jatyr.

«5.0. qoǵamyn qurý» ıdeıa­sy Japon úkimetiniń ınves­tı­sııalyq strategııasynyń basty maq­saty. Ony júzege asyrý úshin memlekettik jáne jeke men­shik sektorlar arasyndaǵy yn­ty­maqtastyq sheńberinde áleýmettik júıeni tolyqqandy ózgeristerge ákeletin serpindi jobalar qolǵa alynýda. Al EKSPO ótetin 2025 jyl – bizdiń strategııanyń kemel kezeńine sáıkes kelip otyr.

Jalpy, Japonııa álemdi ózgertýge, jarqyn bolashaqqa jol ashýǵa aıtarlyqtaı úles qos­qy­sy keledi. Al bul rette 2025 jylǵa josparlanǵan Dúnıe­jú­zi­lik kórmeniń mańyzy zor dep oılaımyn.

О́tken jyldyń sáýir aıynda bizdiń Kansaı oblysynyń Osa­ka qalasy 2025 jyly «Bizdiń ómirimizge arnalǵan qoǵamnyń bolashaǵyn jobalaý» uranymen Dúnıejúzilik kórmeni ótkizýge óz kandıdatýrasyn usyndy. Iаǵnı, Japonııa bıylǵy jyldyń 23 qarashasynda ótetin Halyqaralyq kórme bıýrosynyń otyrysynda 2025 jylǵy kórmeni ótkizý orny retinde Osaka qalasy tańdalǵanyn qalaıdy.

Bul EKSPO-ny ótkizýde bas­ty maqsat ulttyń bedelin kóterý ǵana emes, onyń negizinde búkil adamzatqa tán máselelerdi sheshýge jumys isteıtin ıdeıalardy júzege asyrýǵa iri ǵylymı-tehnıkalyq ınnovasııalardy júzege asyrý mindeti jatyr. Japonııada ótetin Dúnıejúzilik EKSPO sonymen birge álemniń túkpir-túkpirindegi adamdarǵa Birikken Ulttar Uıy­my qabyldaǵan ornyqty damýǵa, baqytty jáne salaýatty ómirge jetýge jol silteıdi. 

Menińshe bul kórme bolashaqta júzege asyrylatyn «5.0. qoǵa­myna» degen kózqarasty aıqyn­daýǵa tamasha múmkindik bolady. Osaka qalasynda EKSPO-2025 kórmesin ótkizý Japonııanyń ekonomıkalyq ósýine serpin berip qana qoımaı, jahandyq ınnovasııa deńgeıin kóterýge de yqpalyn tıgizedi dep senemin. 

Kórmeniń ótetin oryny Osaka qalasynyń janyndaǵy Iýmesıma jasandy araly bolmaq. Al 2025 jylǵy mamyrdan bas­tap qarasha aıyna deıingi 185 kún­de oǵan kelýshiler sany 28 mıl­lıon adamǵa jetedi dep kúti­lýde. EKSPO-ny ótkizý úshin Japon úkimetiniń jáne jergilikti ózin-ózi basqarý or­gan­darynyń isker toptardyń ara­lasýymen «EKSPO-2025 dúnıe­júzilik kór­mesi komıteti» qu­ryldy. О́tken jyldyń naý­ryz aıynan bastap men osy komıtettiń tóraǵasymyn.

О́zim tehnolog maman retinde ınnovasııalardy birlese, ju­dy­ryqtaı jumyla júrip júzege asyrýǵa bolatynyn bilemin. Oǵan ózimniń kompanııamda (Toray Industries, Ind.) iske qosylǵan jo­balardy mysal ete alamyn. Má­selen, onyń birinshisi – teńiz sýyn tushytýǵa jáne sarqyndy sýdy tazartyp, qaıta paıdalanýǵa jaramdy etýge arnalǵan keri osmosty membranalyq tehno­lo­gııalardyń damýy. Bul joba búkil dúnıe júziniń adamdaryn biriktirý arqyly júzege asyryldy, nátıjesinde búgingi tańda búkil álem boıynsha 370 mıllıonnan astam adam taza sýmen qamtyldy. Taǵy bir joba – áýe kemeleri men kólik quraldarynyń salmaǵyn azaıtatyn kómirtekti talshyqtyń damýyna qatysty ınnovasııa. Sondaı-aq otyndy tutynýdy eleýli túrde azaıtý arqyly parnıktik gazdar shy­ǵaryndylaryn azaıtýǵa kómek­tesetin tehnologııany aıryqsha aıtýǵa bolady. 

«Jumyla kótergen júk jeńil» demekshi, BUU-nyń ornyqty da­mý strategııasyna osy birigýdiń arqa­synda ǵana qol jetkizýge bola­tynyna senemin. Al ony jú­zege asyrýǵa eń qolaıly alań – «EKSPO Osaka-2025» kórmesi bolmaq. 

EKSPO-2025 halyqaralyq kórmesi keleshektegi órkendeý men qolaıly ómirge arnalǵan qo­ǵamdy qurýǵa úles qosa alatynyna senimdimin. 

Men osy jyldyń mamyr aıy­na deıin 4 jyl boıy Japo­nııa­nyń Ekonomıkalyq uıym­dar federasııasynyń (KeıDan­Ren) tóraǵasy boldym, onyń quramynda japon kompanııa­lary­nyń 1500 ókili bar. Al Búkil­álemdik kórmeni ótkizý kezinde adam­zattyń aqyl-oıyn biriktirý úshin ártúrli saladaǵy osyndaı iri kom­panııalardyń belsendilik tany­týy óte mańyzdy dep esep­teımin. 

«KeıDanRen»-nyń kor­po­ra­tıvtik normalardy anyqtaıtyn «Ujymdyq tártip jarǵysy» jasalǵan. О́tken jyldyń qarasha aıynda ol jarǵyny qaıta qa­ra­dyq jáne árbir kompanııany ınnovasııalyq ári kreatıvti jetistikterge basymdyq berýge shaqyrdyq. Jańartylǵan «Ujymdyq tártip jarǵysy» halyq­aralyq qoǵamdastyq aldynda turǵan máselelerdi sheshýde jetekshi ról atqarýǵa yntalandyrady. Onda ujymdyq etıkaǵa jáne áleýmettik jaýapkershilikke, onyń ishinde turaqty qoǵamǵa qol jetkizýge basa nazar aýdarylǵan.

Sonymen qatar keleshektiń kemel qoǵamyn qurýǵa baǵyttalǵan ǵalamdyq kórmege jastardyń belsendi qatysqanyn qalaımyn. Osakadaǵy EKSPO-2025 kór­me­si búkil álem jastarynyń asqaq armandary men úp etken úmit­terin úkileıtin, jarqyn bolashaq­taryna senim uıalatatyn shara bo­lýǵa tıis. Ol bolashaqtyń qoǵa­myn qurýdaǵy kóshbasshy bolýy qajet. Sondaı-aq áıelder jańa naryqtar men ınnovasııalyq sheshimderdi qurýdyń basty qoz­ǵaý­shy kúshi bolǵandyqtan, EKSPO-2025 kórmesine álemniń túkpir-túkpirenen kóptegen qyz-kelinshekter qatysyp, jańa ıdeıa­lardy júzege asyrady degen úmittemin. 

Osylaısha, Japonııa álemniń ornyqty damýyna, órkendeýine, qoǵamnyń jetilýine, kemel kele­shekke qadam basýyna óz úlesin qosatyn bolady. «5.0. qoǵamy­nyń» bastamasyn alǵa jyljytyp, BUU-nyń ornyqty damý maqsattaryna jetý sharalaryn kúsheıtý arqyly, sondaı-aq ony Qazaqstanmen jáne búkil álemmen jahandastyrý nátıjesinde iske asyra alady. Men bárimen birge «EKSPO-2025, Osaka, Kansaı» jobasyn júzege asyrý arqyly bolashaqtyń qoǵamyn qurýǵa tyrysamyn.

Sadaıýkı SAKAKIBARA, 

Japonııadaǵy «EKSPO-2025» búkilálemdik ámbebap kórme komıtetiniń tóraǵasy, Japonııanyń Ekonomıkalyq uıymdar federasııasynyń (KeıDanRen) qurmetti tóraǵasy, «Toray Industries, Inc.» kompanııasynyń arnaıy keńesshisi